De afgelopen dagen heeft het propaganda-apparaat van de Staat der Nederlanden niet stil gezeten. Coen Teulings en Klaas Knot zeiden beide dat het gedaan was met de prijsdalingen op de woningmarkt. Waarschijnlijk proberen ze hiermee de vrije val in het consumentenvertrouwen te stoppen. Kees de Kort maakte hier vandaag in zijn column een paar stevige opmerkingen over.

lees ook: Help het Woonakkoord de huizenmarkt vooruit

Klaas Knot vergat de arbeidsmarkt..

Of ze er echt in geloven is zeker maar zeer de vraag. Inmiddels hebben ambtenaren van het CPB nieuwe plannen gemaakt om de “woningmarkt te ondersteunen”.  Hierbij de  instrumenten voor verder overheidsingrijpen:

Het eerste beleidsinstrument is de mogelijkheid tot het verlenen van subsidies aan de schuldeisers. Dit gebeurt in de vorm van garanties op hypotheekverstrekking en leidt tot een beperking van de financieringsrisico’s van zowel geldverstrekkers als huizenkopers met als gevolg dat huizenkopers hun hypotheek tegen een lager rentetarief kunnen krijgen en de koopbereidheid van consumenten vergroot wordt. Hypotheekhouders in Nederland kunnen sinds januari 1995 gebruik maken van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Via het Waarborgfonds Eigen Woningen staat de overheid bij NHG garant voor een eventuele restschuld. Het VK kent een soortgelijk garantiesysteem, namelijk het NewBuy Guarantee Scheme, welke in maart 2012 tot stand is gekomen om de huizenmarkt te stimuleren. In de VS, waar securitisatie een belangrijke vorm van financiering is, garandeert de overheid door Fannie Mae of Freddie Mac verstrekte schuldpapieren en obligaties die door hypotheken zijn gesecuritiseerd.

Het tweede instrument is gericht op het probleem van vraaguitval door schuldafbouw en betreft het verstrekken van een directe subsidie aan schuldenaars. Dit beleidsinstrument is gericht op huishoudens die met hun huidige inkomen niet aan hun hypotheekverplichtingen kunnen voldoen. Deze vorm van overheidssteun is vaak in de vorm van een subsidie voor het betalen van de renteverplichtingen over de hypotheek (zie de VS en het VK). In Nederland bestaat de zogenaamde woonkostentoeslag, een tijdelijke inkomensaanvulling speciaal bedoeld voor huishoudens van wie het inkomens plotseling erg laag is en daardoor hun huur of hypotheek niet meer kunnen betalen. Verder heeft Nederland als verzorgingsstaat een uitgebreid sociaal vangnet. Dit sociale vangnet garandeert, voornamelijk in tijden van crisis waarin de werkloosheid oploopt, het inkomen van huishoudens en kan de afbetaling van schulden continueren en voorkomt zo dat huishoudens failliet gaan. Daarnaast mitigeert het de consumptieafname bij inkomensverlies en houdt zo de economie op gang.

Een derde mogelijkheid voor de overheid om te interveniëren in de schuldproblemen van consumenten is het verplicht opleggen van heronderhandelingen tussen schuldeisers en schuldenaars. Dit gebeurt meestal door het verplichten van herstructurering van schulden voor schuldeisers. Een voorbeeld hiervan is de uitspraak van het hooggerechtshof in IJsland, die leningen in buitenlandse valuta illegaal verklaard heeft (zie 4.2 case – IJsland). In Nederland kunnen huishoudens met betalingsproblemen terecht bij de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). Dit is een wettelijk traject, wat inhoudt dat schuldeisers verplicht zijn mee te werken aan het traject. Dit is echter geen gemakkelijke manier om van schulden af te komen, maar is beter dan een faillissement. Om in aanmerking te komen voor schuldsanering moeten huishoudens de schuldeisers in drie jaar tijd zoveel mogelijk betalen en zelf van een minimaal bedrag zien rond te komen. Het verschil met een faillissement is echter dat de schuldenaar na drie jaar met een schone lei kan beginnen. Een andere verplichting die de overheid aan de financiële sector op kan leggen is de ‘foreclosure holiday’. Dit betekent dat banken gedurende een bepaalde periode geen hypotheken mogen executeren.

Naast het verplicht opleggen van heronderhandelingen kan de overheid heronderhandelingen tussen schuldeisers en schuldenaars faciliteren. De opzet van een dergelijk herstructureringsprogramma is het geven van financiële prikkels aan schuldeisers, die in ruil daarvoor vrijwillig de hypotheekschulden van hun cliënten met betalingsproblemen herstructureren. Het herstructureren van schulden kan in de vorm zijn van het verlagen van de hoofdsom van de hypotheekschuld, het uitstellen van betalingen, renteverlaging, schuldconsolidatie en verlenging van de betalingstermijn. In verschillende landen is gebruik gemaakt van deze vorm van overheidsingrijpen gedurende de huidige crisis. Het bekendste herstructureringsprogramma is het Making Home Affordable programma in de VS. In Nederland is er ondanks de hoge hypotheekschulden tot op heden geen herstructureringsprogramma door de overheid opgesteld. Wel is er voor huishoudens met betalingsproblemen de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS). In tegenstelling tot de WSNP is dit een minnelijk traject, dat betekent dat de schuldeiser niet verplicht is tot herstructureren. De WSNP zorgt er echter wel voor dat schuldeisers eerder een betalingsregeling of een minnelijk akkoord willen sluiten.