Gister verscheen een nieuwe uitgave van ‘Economische ontwikkelingen en vooruitzichten‘ van De Nederlanse Bank (DNB). Hierin stelt DNB dat de woningmarkt zich op een ‘kantelpunt’ bevindt. Het gedaalde reële beschikbare inkomen en een toenemende werkloosheid worden keurig ingepakt tussen twee alinea’s met lichtpuntjes. Hierbij wordt kort het mantra herhaald dat we sinds dit voorjaar van de banken, makelaars en veelgeïnterviewde woningmarkthoogleraren te horen krijgen: “de rente is laag, transacties nemen toe, betaalbaarheid gestegen en vertrouwen gegroeid“. Hoewel het enorm veel moeite kost wilde ik daar deze keer eens niet tegen in gaan.

Nee, deze keer leek me het wel leuk eens te kijken naar wat er zoal gezegd werd over de woningmarkt toen de huizen even ‘betaalbaar’ waren als nu. Daarvoor moeten we terug naar circa de tweede helft van 1999 tot en met 2000. Toen waren de huizenprijzen gecorrigeerd voor inflatie even hoog, gecorrigeerd voor besteedbaar inkomen ook en zelfs volgens de Rabobank betaalbaarheidsindex die rekening houdt met rente waren huizen toen even duur:

Optimisme verontrust DNB

Bij hetzelfde prijsniveau als nu laat de Nederlandse Bank in juni 2000 een waarschuwing uitgaan dat het vertrouwen in stijgende prijzen weleens ongegrond zou kunnen zijn:

Extra verontrust door een onderzoek onder huizenbezitters waaruit een enorm vertrouwen in verdergaande waardestijging blijkt, waarschuwt DNB voor mindere tijden.

…

DNB signaleert in haar kwartaalrapport dat de bedragen die voor woningen worden neergeteld, steeds verder los komen te staan van de onderliggende waarde. 

Bron: Trouw

Hier leren we dus dat bij het huidig prijsniveau een vertrouwen in waardestijging op de woningmarkt ‘verontrustend’ is, en de waarde van woningen los is komen te staan van de daadwerkelijke waarde.

Stop te hoge hypotheken

Dit sluit aan bij een conclusie die DNB eind jaren negentig al meermaals deed; dat er een luchtbel op de woningmarkt was. Januari 2000 stelt DNB nog eens:

Banken en hypotheekbemiddelaars zijn de afgelopen vijf jaar te gemakkelijk geweest met het geven van hoge hypotheken. De Nederlandsche Bank gaat daarom strenger toezicht houden op de verstrekking van huisleningen.

 De Nederlandsche Bank (DNB) stelt dat in een onderzoek naar de hypotheekmarkt tussen 1994 en 1999. Huizenkopers, banken en bemiddelaars nemen steeds grotere risico’s.

De hypothecaire schuld is in Nederland het snelste gestegen, vergeleken met andere Europese landen.

Bron: Trouw

Het CPB heeft het intussen moeilijk met het doen van ramingen. De consumptie is veel hoger dan uit besteedbaar inkomen in de modellen te verklaren valt. Overwaarde van woningen vloeit de samenleving in doordat overwaarde middels aanvullende hypotheken worden ‘verzilverd’:

De kracht van de Nederlandse economie blijft het CPB verrassen. Het is vooral de ongebreidelde kooplust van consumenten die de economen keer op keer op het verkeerde been zet. De uitgaven aan duurzame goederen als meubels en auto’s stijgt al een jaar tegen de 10 procent.

Een blik op de ontwikkeling van de hypotheken had het CPB veel gezichtsverlies kunnen besparen. Hypotheken hebben niet veel meer met de koop van een huis te maken. Het Centraal Bureau van de Statistiek constateert al langere tijd dat de ontwikkeling van het geleende bedrag in hypotheken de huizenverkopen ver overstijgt. Onderkoeld meldt het CBS ‘dat de opvatting wordt bevestigd dat hypotheken voor andere doeleinden worden gebruikt dan voor de aankoop of verbouwing van woningen’.

Bron: Volkskrant

Dat is best cynisch, als je bedenkt dat het CPB de afgelopen jaren stelselmatig te gunstige schattingen afgeeft omdat ze geen rekening lijkt te houden met overtollige private schulden. De prijzen stijgen zo snel dat zelfs de VVD een beperking wil aan de hoogte van hypotheken. Dan moet je het echt wel heel bont maken hoor.

Economen: huizenprijzen gaan stevig dalen

Ook in deze periode waren Peter Boelhouwer en Paul de Vries al actief. Peter kennen we als meest geïnterviewde woningmarkthoogleraar en Paul werd later woningmarktrekenmeester bij de Rabobank. In een gezamenlijk onderzoek stellen zij dat het prijsniveau van 2000 niet houdbaar is. Dit niveau, vergelijkbaar met 2013, zou zelfs bij een dalende rente niet houdbaar zijn:

Die onvermijdelijke daling wordt dit jaar en volgend jaar nog tegengehouden door de forse eenmalige inkomensverbetering dankzij het nieuwe belastingplan. Bovendien hebben de sterke prijsstijgingen van de afgelopen jaren een psychologisch, prijsopdrijvend effect. Daardoor stijgen de prijzen volgens het model dit jaar nog steeds nog met zeven, volgend jaar met slechts één procent.

Na 2002 zullen de prijzen met maar liefst vier tot vijf procent per jaar gaan dalen. In 2010 zou de gemiddelde huizenprijs weer stabiliseren, op een niveau (282000 gulden) dat fors onder het huidige niveau ligt. Dat is, nog afgezien van de inflatie, een daling van meer dan tien procent.

Bron: Trouw

U leest het goed. De onbetwiste rekenmeesters van de Rabobank en TU Delft die nu al maanden aan het roeptoeteren zijn dat huizen nog nooit zo betaalbaar waren, huizenprijzen gecorrigeerd voor inflatie ‘geen echte fundamental‘ zijn,  en dus wel in waarde móeten stijgen, voorspelden toen zij nog enigszins de schijn van wetenschappelijke onafhankelijkheid konden ophouden een prijsdaling naar 128.000 euro in 2010. En dan vermoed ik dat ze nog niet eens hadden bedacht dat de besteedbare inkomens zouden dalen, zoals afgelopen jaren.

Faites vos jeux

Ik wil best de Nederlandse Bank, Rabobank en TU Delft geloven. Maar als de mening die zij hadden in 2000 zó uiteenloopt met die van nu, moet ik kiezen welke van beide ik moet geloven. Ik denk dat zij destijds een stuk vrijer waren in wat ze zeiden. Maar maak vooral je eigen keuze.

bron: Woningmarktcijfers