Het duurde even voordat haar analyse van de huizenmarkt gepubliceerd werd en het duurde ook even voordat het opgepikt werd door de media, maar dr. Ir. Maartje Martens kreeg het toch over het voetlicht. “De professionele vastgoedwereld ontkent het, maar de woningmarkt is definitief veranderd. Die werd omhoog gedreven doordat doorstromers steeds maar hun winsten in de volgende woning konden steken, maar dat is nu over. Die keten is radicaal gestopt. En ik denk dat de spiraal nu is omgedraaid. Dat is in individuele gevallen ongetwijfeld vreselijk, maar dat hoeft helemaal niet zo slecht uit te pakken voor de volkshuisvesting, ” aldus Martens in een interview met het Vastgoed Journaal.
Door de cijfers over het consumentenvertrouwen worden analisten, economen en commentatoren in ons land op het verkeerde been gezet. Als kippen zonder kop praten ze elkaar na. Het is juist heel goed dat we minder consumeren.
Consumptie
In hun ogen betekent afnemend consumentenvertrouwen het afnemen van consumptieve bestedingen en daardoor blijven we in de recessie zitten. Een nieuwe variant van deze gebrekkige zienswijze is het afnemen van het prijsniveau, waardoor consumenten nog meer geneigd zouden zijn, af te zien van consumptie en deze uit te stellen tot later, omdat zij dan goedkoper kunnen kopen.
Werkelijkheid
De werkelijkheid is omgekeerd aan dit doemscenario. Het afnemen van de consumptieve bestedingen in de Verenigde Staten is waar de hele wereld al enkele tientallen jaren op zit te wachten. Afnemen van de groei van de materiële consumptie is precies wat we ook in Europa uit een oogpunt van duurzaamheid nodig hebben.
Meer sparen
Minder schulden en meer sparen, is in het rijke Westen het devies. Als consumentenvertrouwen weer toeneemt, moet het niet neerslaan in meer consumptie, maar in een hogere spaarquote. En dan is er wereldwijd maar een vraag: worden de extra besparingen via een goed werkend financieel systeem omgezet in investeringen in duurzaamheid ? Als dat gebeurt wordt mondiaal voorzien in de behoeften van mensen van nu en straks aan kwaliteit van hun bestaan. Een betere consumptie kun je niet hebben. Het wordt tijd de oogkleppen af te zetten en het gloren van de toekomst te onderkennen. Minder materiële groei en meer immateriële, duurzame voorzieningen. De consumenten hebben die les begrepen, nu de zogenaamde deskundigen nog.
Jaap van Duijn, normaal zo bedachtzaam in zijn economische commentaren, is verrassend helder als hij het heeft over de huizenmarkt in de context van onze fiscale behandeling daarvan: “Mijns inziens moeten we de komende tijd in de eerste plaats de schuldenproblematiek van gezinnen, banken en overheden aanpakken. ‘Deleveraging’ is het thema. Anders zal onder meer het kaartenhuis van de huizenmarkt in elkaar storten.”
Hij stelt dit na de constatering dat Nederland alleen al door de hypotheekschuld van 600 miljard euro, ofwel ongeveer ons hele nationale inkomen, schuldennatie nummer één is geworden in Europa, misschien wel de wereld. Van Duijn: “In 1996 was dat nog maar iets van 110 tot 120 miljard. De schulden zijn geëxplodeerd!”
Pervers systeem
Van Duijn heeft bij eerdere gelegenheden de hypotheekrente aftrek een perverse regeling genoemd: “Dat was ooit bedoeld om het huizenbezit te stimuleren,” zei hij bijvoorbeeld onlangs bij ‘Eén vandaag’. “Naast dat we schuldennatie nummer één zijn geworden, zijn daardoor huizen onbetaalbaar geworden. Pervers is dat die regeling bovendien één grote overheveling van inkomens is van mensen in de Schilderswijk in Den Haag naar miljonairs in Aerdenhout en ik snap ook niet dat de PvdA daar een voorstander van is…”
Verder stelt hij: “Het verbaast me ook dat er niet meer alarmbellen rinkelen bij De Nederlandsche Bank als toezichthouder, want de cijfers over de hypotheekschulden zijn gemakkelijk te vinden en toch praten we er nauwelijks over. Wij gaven alles uit en zelfs nog meer, want we dachten ons huis wordt steeds meer waard daar kan ik wel een hypotheek op nemen. Dus we hoeven zeker niet naar de Amerikanen te wijzen omdat ze zoveel schulden hebben gemaakt…”
Tegenover het Vastgoed Journaal benadrukt hij dat het noodzakelijk is de schulden te verminderen. Dat kan onder meer zoals hij stelt door:
– Minder nieuwe schulden aan te gaan, wat nu een beetje het geval is
– Inflatie, wat nu niet het geval is
– Schulden af te lossen, wat niet gebeurt zolang de overheid het zolang mogelijk aanhouden van schulden aanmoedigt.
Van Duijn ziet eerder het omgekeerde gebeuren: “Meer mensen komen door de economische recessie in de problemen, hun huizen worden bovendien toch minder waard en dat verwacht ik nog door te gaan gezien het grote aantal te koop staande huizen, en er komt om demografische redenen druk op de huizenprijzen, te beginnen in Limburg, Zeeland en Groningen.”
De laatste dwaas
Eerder al verklaarde Van Duijn: “Het is een illusie te denken dat de huizenprijzen niet kunnen dalen, omdat er een structureel tekort zou zijn. Dat zei men ook eind jaren zeventig. Grond was schaars zei men toen ook. Toen keerde de huizenmarkt, omdat de rente te hoog was en de eerste economische problemen ontstonden. Als zo’n spiraal eenmaal gaat draaien dan werkt het ook de andere kant op. Ik zie nu een stuwmeer aan onverkochte huizen en dat komt omdat verkopers vasthouden aan de prijs die ze willen hebben. Zolang die prijzen niet verder omlaag gaan zullen die aantallen onverkochte huizen alleen maar blijven toenemen.”
Hij noemde het ‘The greater fool theory’: “Dat geldt voor de aandelenmarkten, maar ook op de huizenmarkt gaan we uit van de veronderstelling dat er altijd een gek is die wil kopen. Maar altijd blijkt uit de geschiedenis, of je nu tulpenbollen neemt uit de gouden eeuw of de aandelen, één keer zegt die laatste dwaas, ik hoef niet meer…”
Van Duijn ziet de oplossing dan ook in het onderkennen van het probleem, en het aanpakken van de schuldenproblematiek, dus ‘deleveraging’.
Tegengeluid van NHG
Opmerkelijk is dat weliswaar een oorverdovende stilte heerst over de hypotheekrente aftrek in de politieke sfeer, maar dat de voorzitter van de NVM het in principe nodig vind er iets aan te doen (‘maar nu niet’), terwijl de directeur van de uitvoerende instantie van de NHG, Karel Schiffer, zich scherp verzet tegen beperking van de hypotheekrente-aftrek: “Mocht je zelfs maar de aftrek op het toptarief beperken, dan organiseer je dat mensen in duurdere woningen het voordeel voor de schatkist opleveren. Dit ondermijnt het vertrouwen in de stabiliteit van de koopwoningmarkt. Stagnatie in de doorstroming en in de vraag naar duurdere woningen is dan zonneklaar een feit.
Je zou als je aan de aftrek gaat sleutelen lagere inkomens extra aftrek kunnen geven, maar dat zie ik niet terug in de plannen. Doe je dat wel, en je bouwt geen extra huizen, dan is het gevolg dat betaalbare huizen alleen maar duurder worden door de toegenomen vraag. Daarom zeg ik: blijf maar van de hypotheekrenteaftrek af. En los de knelpunten op: meer woningen bouwen, meer huurwoningen verkopen en zo de doorstroming bevorderen.”
En in een ANP-interview relativeerde hij onlangs ook de grote hypotheekschuld: “Nederland verschilt op cruciale punten van andere landen. Hier is nooit zo idioot overgefinancierd en zijn mensen altijd fan geweest van het vastzetten van de rente voor een langere periode, wat zekerheid geeft. Ook hebben we een geweldig sociaal vangnet. Dus als je tegen problemen aanloopt, krijg je maanden de tijd om orde op zaken te stellen. En wat betreft werkloosheid zitten we hier eveneens aan de goede kant.”
Het systeem is instabiel, veroorzaakt een steeds grotere schuldenlast, leidt tot inflatie, draagt bij aan steeds schevere welvaartsverdeling en is niet duurzaam.
Als econoom volg ik met stijgende verbazing de discussie over de kreditcrisis. De kern van het probleem komt in de media en het politieke debat niet aan de orde. En een debat dat de kern niet raakt zal geen bruikbare oplossingen opleveren. Dat baart zorgen.
De problemen zijn onlosmakelijk verbonden met geldcreatie door schuld. Dit heeft een uitleg nodig. Geld wordt in het huidige financiële systeem niet meer door de overheid gecreëerd en in omloop gebracht – zoals veel mensen denken – maar alleen door banken. Elke keer dat iemand een lening of hypotheek afsluit wordt, met een druk op een computerknop, geld uit niets gecreëerd.
De overheid kan op twee manieren aan geld komen: door belasting te innen en door geld te lenen. De staat kan dus niet zelf geld creëren en in omloop brengen. Kortom; geld ontstaat alleen door het aangaan van schulden. Geld is schuld. Dit levert een paradox op. Wanneer alle bedrijven, particulieren en overheden morgen al hun schulden zouden aflossen (wat heel positief klinkt) dan zou op dat moment geen geld meer bestaan.
De producentenprijzen in de eurozone zijn in juli op maandbasis gedaald, tegenover een stijging een maand eerder. Daarentegen was de daling op jaarbasis de grootste ooit gemeten. Dat blijkt woensdag uit cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat.
De zogeheten producentprijzenindex (PPI) daalde in juli met 8,5% ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder, een nieuw record sinds de start van de metingen in januari 1982. Op maandbasis was sprake van een daling van 0,8%.
In juni was op maandbasis sprake van een stijging van 0,3% en op jaarbasis daalde de PPI met 6,6%. De data over juli kwamen in grote lijnen overeen met de gemiddelde verwachting van economen geraadpleegd door Dow Jones Newswires. Zij gingen uit van een daling van 0,8% op maandbasis en een daling van 8,6% op jaarbasis.
Exclusief energie- en bouwkosten bleef de PPI op maandbasis ongewijzigd. Op jaarbasis daalde de PPI met een record van 4%. Vergelijkbare metingen hiervoor gaan terug tot januari 1991.
De economen van het Centraal Planbureau rukken uit met het boek ‘De Grote Recessie’, over de bankencrisis, de crisis in de echte economie en hoe het verder moet.
Het gebeurt, hopelijk, maar eens in de tachtig jaar. Een totale ontsporing van het bankwezen die ontaardt in een zeldzaam diepe recessie. Voer bij uitstek voor het Centraal Planbureau (CPB), de belangrijkste economische denktank van de overheid.
CPB-directeuren Coen Teulings en Casper van Ewijk presenteerden dinsdag 1 september De Grote Recessie, een breed opgezet boek “voor iedereen die wil weten hoe het écht zit met de crisis”.
De Grote Recessie biedt een goed leesbaar overzicht van de belangrijke spelers en dilemma’s, uiteraard met een solide economische onderbouwing. De verkoop van Amerikaanse Liar-loans en Ninja-hypotheken, de bankencrisis, de implosie van de wereldhandel, de huizenmarkt, de lessen van de crisis. Het zit er allemaal in.
Wie op zoek is naar verbluffende inzichten of gewaagde conclusies, moet wel goed speuren. Al steken de CPB-economen, in de marge van weloverwogen analyses, af en toe wel degelijk hun nek uit. Z24 maakte een kleine selectie.
Banken aan de ketting
Politici, opgelet! Beter toezicht op banken moet zo snel mogelijk geregeld worden, aldus het CPB. Liefst met internationale afspraken, want het momentum dreigt alweer verloren te gaan. “Zodra bankiers het gevoel krijgen dat de zaak weer draait, hebben zij voldoende politieke macht om hervormingen te voorkomen.”
Voor de toekomst is het belangrijk dat de overheid grote banken in crisissituaties snel onder curatele kan plaatsen, waarbij aandeelhouders een toontje lager moeten zingen. “Vanwege de grote maatschappelijke kosten van een faillissement van een systeemrelevante bank is het wenselijk dat de overheid bij wet regelt dat het dwingend kan nationaliseren.”
Duitse exit
De kredietcrisis richt een flinke ravage aan bij de overheidsfinanciën. Hamvraag is uiteraard: hoe ruimen we de boel weer op? Het CPB heeft wel een paar suggesties. Eén: bezuinig niet te snel. “De economie is vergelijkbaar met een zwaargewonde patiënt en die wil je ook niet te vroeg van de intensive care halen.”
Wel is het nodig voor de langere termijn een geloofwaardig exitbeleid neer te zetten. Het CPB hint erop dat Nederland daarbij een voorbeeld kan nemen aan Duitsland. “Duitsland heeft zelfs in de wet laten vastleggen dat begrotingstekorten vanaf 2016 aan een maximum gebonden zijn. Een dergelijke afspraak kan zeer disciplinerend werken.”
Huizenmarkt: Nederland is geen Amerika
Dicht bij de portemonnee van de burger, stelt het CPB dat de Nederlandse hypotheekmarkt niet vergeven is van de rommelkredieten, een enkele tophypotheek daargelaten. Over de huizenmarkt zijn de auteurs van De Grote Recessie zodoende niet extreem somber. “Er is hier geen almaar groter wordende op uiteenspatten staande zeepbel ontstaan.”
Al luidt de droge conclusie dat ook in Nederland de huizenprijzen dalen onder invloed van “normale” economische factoren. “Een toenemend aantal eigenaren zal zijn hypotheek niet meer kunnen aflossen. De huidige kredietcrisis laat dus nog maar eens zien wat elke aspirant-koper zou moeten beseffen: een eigen huis is geen loterij zonder nieten.”
Milieu is niet beter af
Suggesties dat de economische crisis goed is voor het milieu, verwijzen auteurs van De Grote Recessie naar het rijk der fabelen. Hoofdreden is de werking van markt voor emissierechten van koolstofdioxide.
Bedrijven die het broeikasgas CO2 uitstoten, betalen daar via emissierechten een prijs voor. Het huidige systeem werkt zo dat de uitstoot van CO2 goedkoper wordt voor bedrijven, als de economie krimpt. “Bij hoge groei zorgt een hoge CO2-prijs ervoor dat bedrijven extra hun best doen om de uitstoot te beperken. (…) Bij lage groei laten zij dit achterwege.” Het gevolg: in slappe tijden nemen de prikkels om te investeren in duurzame energietechnieken af.
Het CPB wijst er fijntjes op dat een CO2-belasting in een recessie beter werkt om milieubesparingen af te dwingen. “Met een CO2-belasting blijven de kosten voor bedrijven bij een recessie gelijk, waardoor de uitstoot wél zal afnemen.”
Milieuoptimisten die menen dat investeren in een schoner klimaat een ‘free lunch’ is, krijgen een veeg uit de pan: “Net als alle goede zaken is ook een goed klimaat niet gratis.” Besparing van C02-uitstoot kost bedrijven of de overheid geld en is mogelijk schadelijk voor de werkgelegenheid.
We blijven gelukkig
Omdat zelfs economen tegenwoordig beseffen dat het leven om geluk draait, is er ook in De Grote Recessie serieuze aandacht voor het effect van de crisis op het persoonlijk welbevinden.
Voor wie het nog niet wist: Nederlanders zijn internationaal gezien al jaren bovengemiddeld gelukkig. Het goede nieuws is bovendien: een economische crisis heeft doorgaans een beperkt effect op het geluksgevoel. Dat daalt weliswaar tijdelijk bij het verlies van welvaart. “Maar als de sombere verwachtingen over de persoonlijke situatie zijn verdwenen en men gewend is geraakt aan de iets lagere welstand, dan zal de burger snel naar zijn oude geluksniveau terugkeren.”
Al zijn er wel een paar uitzonderingen. Werk is een cruciale geluksfactor. Dus mensen die hun baan verliezen en jongeren die geen werk kunnen vinden, zijn de klos. Zij moeten rekening houden met een fors lagere geluksscore
Eigenaren van twee huizen waarvan één tijdelijk wordt verhuurd, kunnen weer gebruik maken van de hypotheekrenteaftrek. De maatregel geldt voor een duur van maximaal twee jaar en gaat in na de verhuurperiode.Dit maakte staatssecretaris Jan Kees de Jager (CDA) maandag bekend middels een brief aan de Tweede Kamer.
De maatregel gaat vanaf 1 januari volgend jaar in. Op dit moment verliezen huiseigenaren het recht op een dubbele hypotheekrenteaftrek zodra zij hun oude huis verhuren.
Verwerpelijk
Door de financiële crisis hebben huizenbezitters moeite met het verkopen van hun huis. Met het invoeren van de tijdelijke renteaftrek wil De Jager het tijdelijk verhuren van te koop staande huizen vergemakkelijken.
Begin februari liet premier Balkenende (CDA) nog weten maatregelen zoals het beperken van de hypotheekrenteaftrek niet te schuwen om de economische crisis te lijf te gaan. Mark Rutte (VVD) liet daarop weten dat middel verwerpelijk te vinden.
Nieuwbouwhuizen die lang te koop staan, worden in veel gevallen door projectontwikkelaars goedkoper verkocht. Bewoners die hun intrek al genomen hebben in het nieuwe huis worden hierdoor tot wel tienduizenden euro’s benadeeld, aldus Vereniging Eigen Huis (VEH).
De waarde van de woning daalt daardoor direct, zegt Hans André de la Porte van VEH. ,,Als jij een woning hebt gekocht voor 280.000 euro en iemand anders koopt eenzelfde woning iets later voor 260.000 euro, dan staat die woning bij het Kadaster geregistreerd voor 260.000 euro. Dus is je woning 20.000 euro in waarde gedaald.”
Volgens VEH willen steeds meer kopers gecompenseerd worden voor hun vermogensverlies. Vastgoedjurist Bas Cox bevestigt dat veel projectontwikkelaars korting geven op onverkochte nieuwbouwhuizen, maar ziet geen enkele juridische belemmering. Ontwikkelaars kunnen allerlei argumenten hebben om de prijs te verlagen, die veel zwaarder wegen dan de waarde van de woningen die al verkocht zijn.
Ook VEH erkent dat bewoners juridisch zwak staan. ,,Het principe is dat identieke woningen voor dezelfde prijs worden aangeboden, maar dat aanbieders hiervan mogen afwijken als marktomstandigheden dat vragen”, legt André de la Porte uit.
Projectontwikkelaars kunnen niet anders dan korting geven, zegt directeur Gerard Kok van ontwikkelaar Groothuis, die tienduizenden euro’s korting geeft op woningen in een nieuwe wijk in Oldenzaal. ,,De woningmarkt is nu een kopersmarkt en dat betekent dat aanbieders de prijzen moeten verlagen. Alle projectontwikkelaars die in grootschalige woningbouw zitten, hebben hiermee te maken.”
De branchevereniging van bouwende projectontwikkelaars NVB stelt echter dat er slechts incidenteel kortingen worden gegeven. ,,De marges in de woningbouw zijn te laag om veel korting te kunnen geven. Bovendien moet zeventig procent van de huizen van een nieuwbouwproject vóór de bouw verkocht zijn, anders gaat het hele project niet door”, zegt NVB-directeur Frits Nuss. Zoveel onverkochte nieuwbouwwoningen kunnen er volgens hem dus niet zijn. De NVB erkent dat de prijs van nieuwbouwwoningen niet ontkomt aan de grillen van de markt. Voor dit jaar voorspelt de organisatie een prijsdaling van vijf procent.
Het kabinet zoekt naar manieren om in 2015 een financieel gat te dekken dat kan oplopen tot 35 miljard euro. Dat is ongeveer 20 procent van de rijksbegroting op jaarbasis – en de hele begroting van het ministerie van Onderwijs.
Minister Bos van Financiën heeft vorige week maandag tijdens een informele vergadering in het Catshuis aan de ministerraad verteld hoe de overheidsfinanciën er voor staan. Zelfs als de economie in de komende jaren met 2 procent per jaar groeit, heeft de overheid in 2015 een begrotingstekort van 5,5 procent van het binnenlands product. Dat is het dubbele van de grens die Europa hanteert, voordat er ingegrepen moet worden.
Prinsjesdag
Bos en minister-president Balkenende hebben al aangegeven dat de begroting voor volgend jaar een ‘doorkijkje’ naar de middellange termijn zal bevatten. Mogelijk zullen zij met Prinsjesdag de instelling van een werkgroep bekendmaken, die de hele rijksbegroting gaat doorlichten. Ingrijpende hervormingen op de woning- en arbeidsmarkt zijn niet langer taboe, evenals het afstoten van volledige overheidstaken.
Het CDA zoekt de oplossing van de financiële problemen vooral in het verkleinen van de overheid. De christen-democraten willen voor de verkiezingen van 2011 beginnen met bezuinigen, bijvoorbeeld door wetgeving voor te bereiden.
Hypotheekrenteaftrek
De PvdA wil vooral kijken naar hervormingen aan de lastenkant, zoals snijden in de hypotheekrenteaftrek en de aftrek van pensioenpremies. Bovendien willen de sociaal-democraten een diepgravende analyse over de arbeidsmarkt, om te voorkomen dat werknemers die nu hun baan verliezen niet meer aan de bak komen als de economie weer aantrekt.
Afgelopen maart onderhandelde het kabinet over een crisispakket en de bezuinigingen op de langere termijn die daar tegenover moeten staan. De basis voor die gesprekken was het ‘lijstje-Gerritse’, een inventarisatie van mogelijke bezuinigingen, opgesteld door hoge ambtenaren.
Koopkracht
Uit alle maatregelen in dat lijstje koos het kabinet uiteindelijk voor de verhoging van de AOW-leeftijd. Daarnaast werd afgesproken om in 2011 een begin te maken met bezuinigen. Eerder beginnen zou de economie beschadigen.
Het kabinet zal vandaag naar verwachting de onderhandelingen over de begroting voor 2010 afronden. De koopkracht zal volgend jaar gemiddeld tussen de 0,25 en 0,5 procent dalen. Volgens minister Donner van Sociale Zaken is het ‘uiterst merkwaardig’ dat de koopkracht nauwelijks daalt, terwijl de economie dit jaar met bijna 5 procent krimpt. ‘Herstel en werkgelegenheid zijn het allerbelangrijkst’, aldus Donner. ‘De fixatie op koopkracht is in deze tijden een verkeerde.’
Rabobank bouwt de activiteiten in Ierland flink af. De Nederlandse bank heeft het zodanig moeilijk in het groene eiland dat het wijzer geacht wordt zich grotendeels terug te trekken. Dat liet bestuursvoorzitter Piet Moerland weten tijdens een persconferentie.
Rabobank 2006: Hoewel Ierland op verschillende gebieden rekening moet houden met mogelijke risico’s, is de economische verwachting voornamelijk positief. De reële BBP-groei wordt voor de komende jaren geschat op 3,5-5%, wat ruim boven het eurozone gemiddelde (2%) ligt. Als bovengenoemde risico’s bewaarheid worden, zorgen deze naar verwachting wel voor een groeivertraging, maar de Ierse groei zal het eurozone gemiddelde nog ruimschoots kunnen bijbenen. In de toekomst zal de Keltische tijger dus wel iets rustiger worden, maar getemd is hij nog lang niet. (Niet snel documenten gaan verwijderen Rabobank!)
Kredietvoorzieningen
Ierland drukte zwaar op het resultaat. Volgens financieel topman Bert Bruggink heeft Rabobank 400 miljoen euro moeten toevoegen aan de kredietvoorzieningen voor kredietverliezen in Ierland.
Dat kwam vooral door de totaal ingezakte huizenmarkt in de economische snelkookpan van weleer. De huizenprijzen daalden er in een jaar tijd met 50 procent en waarde van het commerciële vastgoed – kantoren en dergelijke – is nog maar 30 procent van de originele waarde.
Een drama, kortom, en Rabobank trekt dan ook conclusies: het gaat zijn afwezigheid in Ierland afbouwen.
Staatssteun
Een belangrijke reden voor Rabobank is dat het zeer moeilijk is om er als niet-Ierse bank te opereren. Alleen Ierse banken krijgen steun van de Ierse overheid, en dat maakt concurreren op de toch al moeilijke markt erg lastig, zoniet onmogelijk.
Helemaal vertrekken uit Ierland doet Rabobank nog niet.
De reactie van de bank op de Ierse strop is mogelijk exemplarisch voor het beleid van de nieuwe bestuursvoorzitter, Piet Moerland, die Bert Heemskerk opvolgde.
Volgens Moerland is Rabobank dankzij de hoogconjunctuur van vóór de kredietcrisis “te snel geëxpandeerd”. De nadruk ligt nu op het versneld terugbrengen van de kosten, kondigde Moerland aan.
Welkom op huizenmarkt-zeepbel.nl Ik ben dit weblog in 2008 begonnen (nog voor de crash van Lehman Brothers) om te waarschuwen voor de gevaren van onze kenniseconomie lenen-lenen-lenen-consumptie-economie. Nederlandse huishoudens zijn wereldkampioen lenen. Veel gezinnen zijn inmiddels, zonder dat ze het zelf door hebben, slaaf van “de bank”. Wil je als starter in 2022 een huis gaan kopen, dan kun je beter wachten tot de huizenbubble weer is leeggelopen.
Jaap van Duijn, normaal zo bedachtzaam in zijn economische commentaren, is verrassend helder als hij het heeft over de huizenmarkt in de context van onze fiscale behandeling daarvan: “Mijns inziens moeten we de komende tijd in de eerste plaats de schuldenproblematiek van gezinnen, banken en overheden aanpakken. ‘Deleveraging’ is het thema. Anders zal onder meer het kaartenhuis van de huizenmarkt in elkaar storten.”
De economen van het Centraal Planbureau rukken uit met het boek ‘De Grote Recessie’, over de bankencrisis, de crisis in de echte economie en hoe het verder moet.
Nieuwbouwhuizen die lang te koop staan, worden in veel gevallen door projectontwikkelaars goedkoper verkocht. Bewoners die hun intrek al genomen hebben in het nieuwe huis worden hierdoor tot wel tienduizenden euro’s benadeeld, aldus 
Loading ...
recent comments