Gisteren deed Klaas Knot een praatje bij het afscheidssymposium van Jan Hommen als bestuursvoorzitter van ING. Hij deed wat opmerkelijke uitspraken over het spaargedrag van de Nederlanders.

Het vermogen zit zoals de meeste bezoekers hier wel weten bij ouderen en bedrijven, dat deel heb ik dus even weggelaten. Het deel waar hij het leen- en consumptiegedrag van de gemiddelde Nederlander bekritiseert is interessanter.

De familie NL bestaat uit noeste spaarders

Heel begrijpelijk overigens dat u dit denkt. Hoe vaak lees je vandaag de dag niet dat Nederlandse huishoudens hun hand op de knip houden, en dat onze economische groei daardoor achterblijft? Welnu, wij Nederlanders wáren inderdaad bij uitstek noeste spaarders. Maar: ‘Das war einmal.’ .

 

Terwijl de collectieve pensioenbesparingen in relatieve zin afnemen, zien we dat de individuele besparingen in absolute zin al sinds 2003 in de min staan. De laatste tien jaar zijn wij Nederlanders meer geld aan het uitgeven dan we verdienen. We hebben weliswaar een recordbedrag op onze spaarrekening, maar de schulden van onze huishoudens zijn nog veel meer toegenomen. Kortom, de gemiddelde Nederlander spaart helemaal niet integendeel, die ontspaart. Dat is de harde realiteit een realiteit die botst met het aloude beeld van ‘de zuinige Nederlander die zich tegen van alles en nog wat verzekert en altijd een appeltje voor de dorst achter de hand houdt’.

Als ik kijk naar onze jonge generaties dan zie ik weinig terug van de spaarzame Nederlanders van weleer. Afgezien dan van de allerkleinsten, de kids van 0 tot 10 jaar, die vol overgave meesparen met elke actie – van voetbalplaatjes tot wuppies. Ze weten feilloos wie ze in hun spaarcomplot het beste kunnen betrekken: opa, oma en de oude buurvrouw, kortom de generatie die de jaren van schaarste heeft meegemaakt, en voor een extraatje jarenlang zegeltjes plakte en kortingsbonnen uitknipte. Maar als dat jonge grut gaat puberen, dan wordt sparen minder cool. Dan krijgen ze heel andere behoeften dan een paar voetbalplaatjes: ze willen de nieuwste gadgets en omdat ze nonstop online zijn, kunnen ze sneller in de schulden komen. Dat gedrag hebben ze niet van een vreemde: kijk maar naar het gedrag van hun oudere familieleden op de huizenmarkt in de afgelopen twintig jaar. Natuurlijk, als ik stel dat de eigen woning in toenemende mate als geldautomaat werd ingezet, dan overdrijf ik – maar ook weer niet zo heel erg.

Nergens beter dan op de huizenmarkt zie je hoe anders dan vroeger Nederlanders de laatste jaren met schulden omgaan. En banken hielpen daar een handje aan mee. Zo werd de traditionele lineaire hypotheek en masse aan de kant geschoven voor een aflossingsvrije hypotheek en kwam de tophypotheek in zwang. Veel oudere huizenbezitters zetten de stenen overwaarde om in klinkende munt door een tweede, of zelfs derde hypotheek af te sluiten. Dit alles in de volle overtuiging dat de huizenprijzen zouden blijven stijgen – waardoor er geen vuiltje aan de lucht leek te zijn. Jarenlang is dit goed gegaan – en zo transformeerde de zunige Nederlander tot een ‘onbezorgde spender’. Die tijd van onbekommerd het geld laten rollen, die is voor de grote meerderheid voorbij. Uit de enquêtes van DNB onder huishoudens blijkt een aanzienlijk grotere spaarzin. Echter, meer sparen i s niet eenvoudig. De meesten zijn namelijk niet méér gaan verdienen, terwijl de prijzen ondertussen wél zijn gestegen. Gevolg is dat Nederlandse huishoudens hun consumptie hebben moeten terugschroeven omdat ze steeds minder in het laatje krijgen. Kortom: mensen houden de hand niet óp de knip. Nee, de crux is dat ze steeds minder geld ín de knip krijgen. En ze willen niet nóg meer interen op hun spaargeld.

We kunnen straks de draad van voor de crisis weer oppakken

Dan hoor ik mensen praten in de trant van ‘als de crisis straks voorbij is, die banken zich soepeler opstellen en iedereen weer een tophypotheek krijgt, dan trek je zo die huizenmarkt weer vlot…’ No way! We kunnen niet doen alsof er niets gebeurd is en straks de oude draad van vóór de crisis oppakken. Door de financiële scheefgroei in de jaren voor de crisis zijn er simpelweg teveel huishoudens met een te hoge schuldenlast. Verplaatst u zich nog eens in de precaire situatie van onze jongere familieleden die onder water staan. Zij zullen hun balans moeten versterken. Zolang zij de zekerheid hebben van een vaste baan, kunnen zij daar de tijd voor nemen.

Waarschijnlijk zullen veel jongere huizenbezitters de volgende stap in hun wooncarrière – van een starterswoning naar een groter huis – uitstellen. Wanneer de salarissen weer stijgen, ontstaat dan vanzelf meer ruimte voor balansherstel. Echter, wie in onzekerheid zit over werk en inkomst en, heeft extra buffers nodig, en zal daarom extra bezuinigen en sparen. Pas als er weer meer inkomenszekerheid komt, kan die zich meer uitgaven veroorloven. Overigens zijn de starters van vandaag en morgen gelukkig al een stuk beter af dan die van 10 jaar terug.

Immers, dit kabinet heeft een nieuw beleidsrecept voorgeschreven waardoor toekomstige starters minder gauw in de problemen komen als de huizenprijzen dalen. Het hypotheekbedrag dat zij mogen lenen, zal geleidelijk aan lager worden, waardoor zij meer eigen spaargeld moeten gaan inbrengen voor een huis. En vervolgens moeten zij hun hypotheekschuld stukje bij beetje aflossen.

Tegelijkertijd moeten jongeren ook nog een studieschuld afbetalen, en vaak genoegen nemen met onzekere arbeidscontracten.

Naar verwachting zal deze generatie dan ook op late re leeftijd een huis kopen dan de vorige. De jongere generaties zullen meer moeten sparen. Een belangrijke beleidsvraag voor de toekomst is hoe dit zich verhoudt tot de pensioenopbouw in Nederland. Moet er niet door een bijstelling van de pensioenambities ruimte worden gecreëerd voor schuldaflossing?

Misschien moeten journalisten ook eens wat meer het eerlijke verhaal vertellen als ze het over het overschot op betalingsbalans van Nederland hebben. Wat heb je met een tophypotheek aan een hele rijke buurman?

bron: dnb.nl