Het financiele systeem van de eurozone staat onder zeer sterke druk. Daarbij is de lastige situatie ontstaan dat de problemen in het financiele systeem het herstel van de economie in de weg staan, terwijl de economische recessie tegelijkertijd druk uitoefent op het financiele systeem.
Banken dwingen consumenten bij een hypotheek, ondanks een verbod, nog altijd een dure verzekering uit eigen schap af te sluiten. Ook voor zakelijke kredieten sturen veel banken klanten door naar ’verplichte’ verzekeringen, steevast uit eigen huis en altijd duurderFinancieel adviseurs constateren dat deze gedwongen koppelverkoop, ondanks een verbod, weer op grote schaal voorkomt. Vereniging Eigen Huis bevestigt de praktijken. Met deze dwang proberen de banken hun inkomstenverlies op te krikken.„We krijgen steeds meer klachten over koppelverkoop bij banken”, verklaart de zegsman van brancheverenigingen NBVA en NVA van adviseurs de noodkreet. „Klanten mogen volgens de wet altijd vrij kiezen waar ze zo’n verzekering willen kopen. Maar veel banken dwingen ze om verzekeringen bij de bank te kopen waar ze krediet krijgen.”
NBVA en NVA hebben dertig gedetailleerde dossiers gemeld bij Tweede Kamerleden, in de hoop dat die het kabinet dwingen tot keiharde maatregelen tegen deze hypotheekverstrekkers.
VVD-Kamerleden hebben het kabinet gevraagd de koppelverkoop aan te pakken. Zij zien ‘frequente meldingen van misbruik’. Kartelwaakhond NMA moet de illegale verkoop insnoeren om consumenten te beschermen.
Vereniging Eigen Huis constateert dat banken vooral de dure zogeheten woonlastenverzekeringen proberen mee te verkopen. Die verzekeren een huizenbezitter, tegen verdiensten van soms 35 procent over de premie, tegen inkomstenverlies bij ziekte of werkloosheid.„Dat banken consumenten in deze slechte periode op de gevolgen van werkloosheid wijzen is goed. Dat ze daarbij zeer gericht en uitsluitend doorleiden naar eigen verzekeringen is volstrekt fout”, zegt de VEH-woordvoerder.
Ondernemers krijgen slechts een bedrijfskrediet als ze al hun verzekeringen naar de geldverstrekkende bank overzetten, zo blijkt uit verzamelde dossiers. Zulke gedwongen winkelnering is verboden.
In het dossier met klachten komen grote banken als DSB Bank, Rabobank en ABN Amro voor. DSB Bank zegt de aanklacht „verre van ons te werpen”, aldus de woordvoerder. „Op elke offerte staat dat je de verzekering niet bij ons hoeft te kopen. De klant kan dat overduidelijk lezen. Het hoort ook niet.”
ABN Amro ontkent en Rabobank reageert niet. Bankenvereniging NVB wil geen commentaar geven op het dossier met aanklachten.
Er moet gepraat kunnen worden over mogelijk beperkingen van de hypotheekrente aftrek voor duurdere huizen aldus vice-premier Rouvoet.
Zijn voorstel is om tot 300.000 euro de volledige aftrek te behouden, voor huizen duurder dat 300.000 euro moet het volgens hem bespreekbaar zijn om te torren aan de hypotheekrente aftrek.
De hypotheekrente kost de Nederlandse regering jaarlijks zo’n dertien miljard euro, van dat bedrag kom de helft terecht bij tien procent van de huiseigenaren. Die tien procent bestaat uit de mensen met de hoogste hypotheken. Vermogende Nederlanders kunnen dus hun belastingen drastische verlagen door een duur huis de kopen waarbij ze hoge rentelasten moeten betalen.
De ChristenUnie is van mening dat er in deze tijd van kredietcrisis moet worden nagedacht over mogelijke wijzigingen in de hypotheekrente aftrek. Nadelig affecten van de hypotheekrente aftrek zijn dat de huizenprijzen verder zullen dalen en dat banken nog terughoudender zullen worden met het verstrekken van hypotheken.
De VVD is fel tegen elke wijziging in het bestaande model van hypotheekrente aftrek, het CDA wat een week geleden nog tegen een wijziging was vind dat er nu over gepraat moet kunnen worden.
De pensioenfondsen krijgen van minister Donner (Sociale Zaken) meer tijd om hun financiën weer op orde te krijgen. In de studio licht minister Piet Hein Donner zijn besluit toe. Eric Mecking geeft hierop commentaar.
Huizen die in januari van eigenaar zijn verwisseld, waren in doorsnee twee tiende van een procent duurder dan de huizen die in december een nieuwe eigenaar kregen. Vergeleken met januari 2007 waren de prijzen 0,6% hoger.
Donker pak, gebogen hoofd en een gelaat dat ellende en onmacht verraadt. Psychologen zagen premier Jan Peter Balkenende en directeur Coen Teulings van het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag de klassieke fout maken van leiders in tijden van crisis. En die fout gaat beslist zijn weerslag krijgen op de bevolking, voorspellen zij.
“Als er een strategie zit achter hun optreden, dan is het een heel verkeerde strategie geweest”, zegt Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie in Nijmegen en Brussel. “Wat moet je als bevolking met een leider die er zelf verslagen bij staat? Dan voelt de bevolking zich ook verslagen en worden mensen onverschillig over hun leider.”
Derksen schreef veel columns over psychologie en economisch leiderschap. Volgens hem is de manier waarop de premier – en ook sommige Kamerleden – de bevolking proberen wakker te schudden, heel klassiek, maar ook heel verkeerd. “Zij hebben namelijk zelf moeite de realiteit onder ogen te zien”, aldus de klinisch psycholoog.
In zijn studie over het verloop van een economische recessie heeft de toonaangevende psycholoog Daniel Kahneman de psychologische cyclus precies uit de doeken gedaan. Een recessie begint met zelfoverschatting van topmannen en beleggers. Als de zeepbel is ontploft, worden problemen nauwelijks erkend en aangepakt, omdat de leiders niet gewend zijn aan verlies en verlies niet durven te erkennen.
Dat de politiek zo geschokt reageert op de negatieve voorspellingen van het CPB is volgens psychologen niet verbazingwekkend, ook al bleek uit de cijfers van bedrijven al langer dat het slecht gaat. “De recessie is lange tijd nogal ongrijpbaar geweest en nu wordt ineens concreet waar wij voor staan”, zegt Fred van Raaij, hoogleraar gedragseconomie aan de universiteit van Tilburg.
Maar Balkenende en Teulings mogen die schok niet uitdragen, aldus Van Raaij. Daar worden mensen onzeker van. ” De uitstraling van ‘wij weten het ook niet meer’ is een heel verkeerde. Hoewel de koopkracht op peil blijft, gaan we die houding van Balkenende en Teulings terugzien in het consumentengedrag. Er zal minder besteed worden en dat is weer slecht voor de economie, een soort Balkenende-Teulingseffect.”
Volgens klinisch psycholoog Derksen is de houding van Balkenende ook funest voor de premier zelf. “Mensen houden niet van leiders die zich slachtoffer voelen van alles om hen heen. Een leider die geen vertrouwen heeft, raakt eerder gestrest.”
Balkenende moet heel snel de realiteit erkennen, meent Derksen. “En hij moet zeggen dat het kabinet de problemen onder controle heeft en met maatregelen komt.”
U vraagt u zich ongetwijfeld wel eens af, waarom u in de file stond. Geen werk aan de weg, geen ongeluk gebeurd en toch staat er een file. Deze file ontstaat doordat één auto een beetje heeft geremd en de volgende ook weer wat.
Als reactie hierop gaat iedereen een beetje remmen en uiteindelijk staat men stil en ontstaat er een file. Lag het aan de eerste auto of was het de tweede? Waarschijnlijk hebben deze niet eens in de gaten gehad dat zij mede veroorzaker zijn van de file. Door de samenloop van alle acties ontstaat de file, want als iedereen een beetje remt, staat uiteindelijk alles stil.
Zo lijkt het ook met de hypotheekmarkt te gaan. In de laatste 3 maanden van 2008 is de hypotheekmarkt met bijna 6 miljard afgenomen ten opzichte van 2007. Een daling van ruim 20% en de woningmarkt lijkt volkomen op slot. Waar zit de rem erop?
Laten we beginnen bij de banken. Ondanks dat de banken ons anders willen laten geloven ervaart bijna 1 op de 3 woonconsumenten een daling in het maximaal te lenen hypotheekbedrag. Enerzijds wordt dit veroorzaakt door aanscherping van de acceptatieregels, zoals bijvoorbeeld de verscherping rondom overbruggingleningen en bepaling van toetsinkomen. Anderzijds zien we dat banken hun hypotheektarieven niet gelijkmatig verlagen met de ontwikkeling op de kapitaalmarkt, waardoor ze kunstmatig te hoog worden gehouden. Dit heeft direct tot gevolg dat de leencapaciteit van klanten wordt beperkt. Indirect doet de AFM er vervolgens een schepje bovenop door strikter te kijken naar overschrijdingen van de gedragscode hypothecaire financieringen, want banken terughoudender doet opstellen. Deze gedragscode staat ook bekend als het verantwoorde kredietmaximum, in de markt beter bekend dat men nog maximaal 4 tot 4,5 x het jaarinkomen kan lenen. De hoogte is ondermeer afhankelijk van de toetsrente.
En juist binnen de gedragscode hypothecaire financieringen zorgt de toetsrente voor een extra remming. De toetsrente wordt ieder kwartaal door de Nederlandse Vereniging van Banken vastgesteld en wordt bepaald door het rendement op staatsobligaties te verhogen met 1%. Medio december 2008 lag het rendement op staatsobligaties op ongeveer 3,6%. Verhoogd met de vaste verhoging van 1% zou dit moeten leiden tot een toetsrente van 4,6%. Toch hebben de gezamenlijke banken besloten om de toetsrente op 5,6% te stellen. Gevolg hiervan is dat klanten minder kunnen lenen dan dat volgens hun eigen normen verantwoord zou zijn.
Ook aan de kant van de consumenten wordt op dit moment niet veel gas gegeven. Woningbezitters willen liever eerst hun woning verkopen, alvorens men overgaat tot de aankoop van een nieuwe woning en dat vertraagt de markt. Daarnaast houden veel consumenten rekening met mogelijke economische teruggang en de kans op werkeloosheid. De terughoudendheid is verklaarbaar, maar zorgt ook voor vertraging.
Tot slot de politiek. Deze wil graag haar steentje bijdragen om de markt weer in beweging te krijgen. Zo opperde de ChristenUnie kortgeleden om de hypotheekrente per 2012 af te schaffen. Dit zou de mensen stimuleren om versneld een woning te kopen. Maar als u weet dat over 3 jaar uw hypotheeklasten, door het wegvallen van de renteaftrek, met minimaal 30 % zullen stijgen, is het dan niet reëler om te stellen dat dit soort berichtgeving eerder een remmend effect heeft, dan dat dit bijdrage aan het vlottrekken van de hypotheekmarkt?
Dus als we echt willen dat de hypotheekmarkt weer aantrekt, probeer dan te voorkomen dat de één de voet aan de rem houdt, de ander iets minder gas te gegeven en ten slotte de laatste de handrem er op houdt?
Toch lijkt het makkelijker gezegd dan gedaan. Bij het overheidsingrijpen bij ING bank heeft de Minister van Financiën bedongen dat ING extra moet investering in consumentenfinanciering en hypotheken. Des te opmerkelijk was het dan om de volgende dag in een perscommuniqué te lezen: “ING heeft haar beleid t.a.v. verstrekking van hypotheken niet aangepast n.a.v. recente ontwikkelingen. ING blijft hetzelfde acceptatiekader hanteren als voorheen. Er is geen aanleiding om daar nu verandering in aan te brengen”.
Het is goed dat we ons afvragen waarom de markt stagneert en wat we er aan zouden kunnen doen, maar laten we eerst beginnen de voet van de rem te halen!
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft de Postbank euro 30.000 boete opgelegd wegens foute hypotheekadviezen. Bij een derde van de adviezen was de Postbank in overtreding.
In de afgelopen twintig jaar heeft de Nederlandse bevolking soms met ontsteltenis gekeken naar pieken en dalen in de hypotheekrente en in de huizenmarkt. Zo vlogen de prijzen van huizen in de zeventiger jaren in zes jaar tijd met 140 procent om hoog.
Degenen die hun huis op de top van de markt kochten (1978) zagen echter tot hun schrik dat de bomen niet tot in de hemel konden groeien. In vier jaar tijd kelderden de prijzen weer met zo’n 35%. Gemiddeld leed de huizenbezitter in die jaren een vermogensverlies van ƒ 64.000,-. Zetten we dit af tegen de prijzen van 1995 dan zou dit nu een verlies hebben betekend van ca. ƒ 90.000,-.
Rente omhoog
Ook de hypotheekrente liet zich niet onbetuigd. In het begin van de jaren tachtig schoot de rente omhoog naar een “all-timehigh” van 13,4%. In die tijd bereikte de rente op kortlopende deposito-rekeningen zelfs waarden van 15%. Toch is het niet altijd zo dat in een tijd van stijgende rente de huizenprijzen dalen. Dat gebeurt pas op een moment dat de prijzen te ver zijn doorgeschoten zoals in 1978.
Prijzen omhoog
Tussen 1988 en 1991 steeg de rente van 6,7% naar 9,8%. Desondanks bleef de gang in de woningverkoop erin. Dat had twee redenen. Ten eerste waren de prijzen op dat moment te laag. De andere reden was dat het woningaanbod aan de smalle kant was, waardoor er een zgn. verkopersmarkt ontstond. Bij het stijgen van de rente krijgen kopers dan haast en gaan snel akkoord met inmiddels sterk verhoogde prijzen. Een dergelijke situatie zagen we ook in 1976, toen de rente steeg van 9% naar 11% en de prijzen desondanks in een half jaar tijd met ƒ 30.000,- opliepen.
Kentering In 1995 zijn de prijzen echter te ver doorgeschoten. Alhoewel de situatie niet zo uit de hand is gelopen als in 1978, vindt er opnieuw en voor het eerst sinds 17 jaar een kentering in de markt plaats. Deze kentering is eigenlijk al ingezet in de zomer van 1994. Makelaars in het hele land signaleren de kentering. Volgens een makelaar uit De Bilt is de hausse voor bij. In Amsterdam wordt gezegd dat men niet meer bereid is om idioot hoge prijzen van huizen te betalen, terwijl men in de omgeving van de Veluwe praat over de omslag van een verkopers naar een kopersmarkt. Eigenlijk wil dit zeggen dat de koper vanaf heden de prijs bepaalt.
Stabiel op langere termijn
Ondanks alle pieken en dalen houdt de woningmarkt op de lange re termijn echter gewoon het inflatiepeil bij. Sinds 1975 was de inflatie gemiddeld 3,5% per jaar. De huizenprijzen stegen over die periode met gemiddeld 4,3 procent per jaar. Door de verwachte daling in de komende twee jaar zullen die curves in 1998 weer bij elkaar komen.
Onderzoek Kijken we naar de zeer lange termijn dan blijkt dat de huizenmarkt door de eeuwen heen stabiel is gebleven, met af en toe een uitschieter naar beneden en naar boven. Dat zijn ook de conclusies van het onderzoek “Vastgoed op de langere Termijn, 1630- 1974”, gehouden door dr. Piet Eicholts en Gerard Opsteeg, welke verbonden zijn aan het Limburg Institute of Financial Economics van de Rijksuniversiteit in Limburg. Inflatie is van na de oorlog Beide heren vergeleken de prijzen van 615 panden aan de Herengracht in Amsterdam. De waarde van deze panden, die gebouwd zijn op het moment dat Prins Maurits de slag bij Nieuw poort leverde, is door de eeuwen heen stabiel gebleven. In de op deze pagina’s geplaatste grafieken wordt zelfs zichtbaar dat de prijzen in nominale bedragen tot aan de Tweede Wereldoorlog vrijwel gelijk zijn gebleven aan de cijfers in de voor inflatie gecorrigeerde tabel. Hier uit blijkt heel duidelijk dat inflatie eigenlijk een na-oorlogs fenomeen is. Kijken we wat scherper naar de voor inflatie gecorrigeerde tabel dan valt duidelijk op dat de huizenprijzen in 1970 op hetzelfde niveau lagen als in 1630. Opvallend is verder dat de dieptepunten in de waarde van het onroerendgoed lagen aan het eind van de tachtig-jarige oorlog (1648), aan het eind van het Napoleontisch tijdperk (1815) en aan het eind van de Tweede Wereldoorlog (1945). De huizen waren het duurst in het jaar 1735. Maar ook in 1670 en in 1895 waren ze aan de prijs.
Een analyse van drie en een halve eeuw onroerend goed maakt ook duidelijk dat pieken en dalen gemidddeld om de 32 jaar zichtbaar worden. Als we er van uit gaan dat 1978 ongetwijfeld een topjaar geweest moet zijn dan kunnen we rond het jaar 2010 onze borst nat maken. Het jaar 2010? Is dat niet exact 65 jaar na het begin van de geboortegolf?
Het moet vandaag
over sneeuwklokjes gaan.Over sneeuwklokjes in onze voortuin. Over de betoverende Sneeuwklokjeslaan in Amelisweerd. Ik kan net zo goed de hyacint op de vensterbank behandelen. Of de bloeiende toverhazelaar. Gele bloemetjes. Kondigen de lente van ver aan. Maar eigenlijk… Eigenlijk wil ik over De Kwestie schrijven: het zootje in de financiële wijde wereld. De natuur houdt u te goed.
Neem de huizenmarkt. Bij de Rabobank, aan de Croeselaan, zeggen ze er alles van te weten. Rabotopper Wim Boonstra sprak vorige week op Business News Radio tot drie keer toe bezwerende woorden: ,,De woningmarkt stort niet in.’’ Zou het waar zijn? Of is hier sprake van de zoveelste Rabopropagandaslag? Bruut die ik ben, val ik u lastig met een paar cijfertjes. Om te bewijzen dat u Boonstra’s waarheid ernstig moet betwijfelen. De opgetelde inflatie tussen 1982 en 2009 bedroeg 75 procent. De huizenprijs tussen ’82 en 2009? Die steeg landelijk met 290 procent. En in de regio Utrecht met meer dan 330 procent. Dát is de megaluchtbel in de huizenmarkt. Met tientallen procenten zal de huizenprijs dalen.
In de periode 1982-2009 hoorde ik nooit één Rabo-econoom pleiten voor het afremmen van die extreme prijsstijgingen. Bijvoorbeeld door de huizenprijs op te nemen in het inflatiecijfer. Inflatie (prijsstijgingen)?
Decennia pleitte het economenvolk voor beteugeling. Maar dezelfde economen en bankiers kwamen woorden te kort om de zegeningen van de duizelingwekkend oplopende huizenprijzen te bejubelen.
Een zegening voor wie? Voor de banken en hun vrinden, de makelaars. Zuur en wrang voor mensen die de laatste paar jaar een te duur huis kochten. Minder zuur voor ‘oudere’ huiseigenaren.
Zij werden slapend rijk en zullen hun virtuele rijkdom het komend jaar met tientallen procenten zien afnemen.
Ik ga weer sneeuwklokjes en toverhazelaars kijken.
Welkom op huizenmarkt-zeepbel.nl Ik ben dit weblog in 2008 begonnen (nog voor de crash van Lehman Brothers) om te waarschuwen voor de gevaren van onze kenniseconomie lenen-lenen-lenen-consumptie-economie. Nederlandse huishoudens zijn wereldkampioen lenen. Veel gezinnen zijn inmiddels, zonder dat ze het zelf door hebben, slaaf van “de bank”. Wil je als starter in 2022 een huis gaan kopen, dan kun je beter wachten tot de huizenbubble weer is leeggelopen.
recent comments