Arbeidsmarktgevolgen crisis worden schromelijk onderschat

De gevolgen van de crisis lijken mee te vallen. Maar dat is slechts schijn, aldus de Amsterdamse econoom De Beer. Een toekomst waarin de werkloosheid structureel zal oplopen ligt meer voor de hand. Onorthodoxe maatregelen zijn nodig, zoals een tijdelijke algemene arbeidstijdverkorting, een ‘eenmalig pardon’ voor oudere werknemers om vervroegd uit te treden en een reële loondaling.

Crisis lijkt mee te vallen
Iedere maand brengen de laatste werkloosheidscijfers van het CBS een zucht van verlichting teweeg. We mogen dan de diepste economische recessie sinds mensenheugenis doormaken, tot nu toe valt daar eigenlijk weinig van te merken. Het beleid om de gevolgen van de crisis te verzachten lijkt daarmee opmerkelijk succesvol. Zo zitten er zo’n 30.000 werknemers in de deeltijd-WW, die anders wellicht ontslagen zouden zijn. Het feit dat de overheid niet plotseling op de bezuinigingsrem heeft getrapt, maar het begrotingstekort fors laat oplopen, scheelt ook duizenden banen. Verder hebben veel schoolverlaters besloten om nog een tijdje door te leren in plaats van zich bij het loket van het UWV Werkbedrijf te melden. Daarnaast blijft veel werkloosheid verborgen, doordat zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel) die hun opdrachten zien teruglopen, zich niet onmiddellijk als werkloze melden – ze hebben immers toch geen recht op een werkloosheidsuitkering – maar simpelweg een terugval in hun inkomsten accepteren. Dat geldt mogelijk ook voor veel flexwerkers die vanwege hun korte en onregelmatige arbeidsverleden geen aanspraak maken op een WW-uitkering.

Niet meer dan een dip?
De meevallende werkloosheidscijfers hebben bij velen de indruk doen postvatten dat deze crisis toch niet veel anders is dan een gewone dip, zoals we die elk decennium wel een keer meemaken. Er is momenteel weinig te merken van een gevoel van urgentie. Tekenend daarvoor was dat de regering en de sociale partners het afgelopen half jaar méér oog hadden voor de mogelijkheden van mensen met een zwaar beroep om in 2026 tot 67 jaar door te werken dan voor de huidige arbeidsmarktproblematiek.

Ten onrechte. De werkloosheid zal het komende jaar sterk oplopen. Ga maar na. De economie krimpt dit jaar met bijna vijf procent, terwijl de werkgelegenheid nauwelijks daalt. Veel bedrijven draaien met hetzelfde personeelsbestand dus een aanzienlijk lagere omzet en teren fors in op hun reserves. Dat kun je misschien een jaartje volhouden, maar geen twee jaar. Als de economie komend jaar niet fors aantrekt, zullen veel bedrijven zich alsnog gedwongen zien massaal personeel te ontslaan. Te meer doordat in veel bedrijven de deeltijd-WW afloopt en de buffer van zzp’ers en flexwerkers inmiddels is verdwenen. Er zit dan niets anders op dan in het vaste personeel te snijden. Ook als de economie volgend jaar stabiel is of licht groeit, moeten we er serieus rekening mee houden dat honderdduizenden mensen hun baan zullen verliezen. De werkloosheid zal dan omhoog schieten naar acht procent of meer van de beroepsbevolking.

Maar, zo valt regelmatig te beluisteren, die werkloosheid zal van korte duur zijn. Door de vergrijzing en de krimp van de beroepsbevolking ontstaan er over een paar jaar juist tekorten aan arbeidskrachten. Als de economie aantrekt, zal de werkloosheid snel dalen en hebben we iedereen weer hard nodig. Reden te meer om iedereen die nu even aan de zijlijn staat, startklaar te houden om weer direct te kunnen invallen zodra de werkgelegenheid zich herstelt. Om twee redenen is deze verwachting veel te optimistisch.

Gevolgen crisis domineren gevolgen vergrijzing
In de eerste plaats valt het effect van de vergrijzing in het niet bij dat van de crisis. De beroepsbevolking zal de komende tien jaar met hooguit 20.000 personen per jaar krimpen. Het verlies aan banen als gevolg van de crisis bedraagt echter minimaal het tienvoudige hiervan. We hebben dus tien jaar krimp van de beroepsbevolking nodig om de gevolgen van de crisis te compenseren. Een fors economisch herstel kan deze periode weliswaar verkorten, maar uitgaande van het patroon van eerdere recessies zal het zeker een jaar of zes, zeven duren voor de werkloosheid weer naar het lage niveau van 2008 is teruggekeerd. We kunnen ons dus beter maar voorbereiden op een langdurige periode van hoge werkloosheid.

Arbeidsvraag past zich aan
In de tweede plaats is het ook op langere termijn zeer de vraag of we te maken zullen krijgen met structurele krapte op de arbeidsmarkt. Deze verwachting was vorig jaar voor de commissie-Bakker reden om te pleiten voor een forse verhoging van de arbeidsparticipatie om toekomstige tekorten aan arbeidskrachten te voorkomen. Een boodschap die veel beleidsmakers en politici met grote regelmaat herhalen. Zij gaan er echter ten onrechte van uit dat de vraag naar arbeid (het aantal banen) en het aanbod van arbeid (de beroepsbevolking) zich onafhankelijk van elkaar ontwikkelen. Als dat waar zou zijn, zouden landen of regio’s met een krimpende beroepsbevolking een lagere werkloosheid hebben dan landen of regio’s met een groeiende beroepsbevolking. Dat blijkt echter niet het geval te zijn. Integendeel, er is eerder sprake van het omgekeerde. Daarvoor zijn twee verklaringen: een krimpende (beroeps)bevolking gaat doorgaans samen met een afname van de vraag naar goederen en diensten, simpelweg doordat er minder consumenten zijn. Bovendien trekken bedrijven naar die gebieden waar het meeste geschikte arbeidsaanbod is. De banen volgen dus de mensen. Er is daarom geen reden om te verwachten dat er na de crisis een periode van structurele krapte op de arbeidsmarkt zal volgen. En evenmin een periode waarin de werkloosheid tot het verleden zal behoren. Integendeel, het probleem van hardnekkige werkloosheid, dat zo typerend was voor de jaren tachtig en de eerste helft van de jaren negentig, is weer helemaal terug en zal ons voorlopig ook niet meer verlaten.

Geen besef van urgentie
In dit licht bezien is het gebrek aan besef van urgentie bij de overheid en de sociale partners zorgelijk. Zij lijken op het konijn dat als aan de grond genageld in de koplampen van een aansnellende auto kijkt. Het ware te wensen dat zij hun meningsverschil over de AOW even vergeten om de koppen bij elkaar te steken en te bezien hoe een scherpe toename van de werkloosheid valt te voorkomen. Daarvoor zijn waarschijnlijk onorthodoxe maatregelen nodig, zoals een tijdelijke algemene arbeidstijdverkorting, een ‘eenmalig pardon’ voor oudere werknemers om vervroegd uit te treden en een reële loondaling. De uitkeringsinstanties – het UWV en de gemeentelijke sociale diensten – zullen scherpe prioriteiten moeten stellen omdat zij niet al hun cliënten een reëel perspectief op werk kunnen bieden. Anders dan Divosa, de vereniging van sociale diensten, in haar op 12 november gepubliceerde monitor bepleit, is het niet zinvol re-integratieactiviteiten in een periode van crisis te richten op de meest kwetsbare groepen, die ook in economisch gunstiger tijden al weinig kans maakten. Aan hen valt op dit moment weinig anders te bieden dan sociale bescherming – inkomensondersteuning, schuldhulpverlening, vrijwilligerswerk. Het zal al moeilijk genoeg zijn om te voorkomen dat degenen die nu hun baan verliezen langdurig aan de kant
blijven staan.

In de jaren tachtig duurde het lang voordat de ernst van de crisis tot politici en sociale partners doordrong. Daardoor kwamen veel maatregelen te laat. We zullen een kwart eeuw later die fout toch niet herhalen?

* Dit is een verkorte versie van de lezing die de auteur op 12 november heeft gehouden voor het VNG-Divosa-congres ‘Meer dan ooit! Kansen verbinden’.

bron:   MeJudice

Share Button

15 Reacties

  1. Bouke Zegt:

    Ach, het is een kwestie van geloof. De Beer heeft de jaren 80 meegemaakt en die heeft wel wat angst ingeboezemd denk ik zo. Ik denk dat de structurele krapte op de arbeidsmarkt er wel degelijk aankomt. Natuurlijk duurt het nog enkele jaren, maar i.t.t. de jaren 80 is er nu niet zo’n grote groep onbemiddelbaren. Er is dus geen aanleiding voor een structurele stijging van de werkloosheid. Het is volledig conjunctureel. Wel is het waar dat er nog e.e.a. aan zit te komen aan werkloosheid, omdat er 30k deeltijd-ww-ers zijn en weet-ik-veel-hoeveel onzichtbare werkloze zzp-ers. Dit wordt echter ook weer conjunctureel ingelopen als het een tijdje goed gaat met de economie.

    Volgend jaar stijgt de werkloosheid nog (en misschien wel fors), maar vanaf midden 2011 zal conjunctureel de neerwaartse trend ingezet worden. Geholpen door de structurele trend van de krimpende beroepsbevolking (m.n. babyboomers die afzwaaien, maar ook wat ontgroening) zal de werkloosheid vanaf 2012 snel dalen. En 20.000 per jaar is veel, heel veel. Het cumuleert immers over de jaren.

  2. Ton Zegt:

    “‘eenmalig pardon’ voor oudere werknemers om vervroegd uit te treden”

    Jaja, dat noemen we weer creatief boekhouden: ze treden uit, dus noemen we ze anders, en dus zijn ze niet werkeloos. Ondertussen teren ze op de zakken van de werkenden, en dat heet op zijn Janboerenfluitjes ‘belastingen verhogen’. Da’s altijd goed voor de economie, n’est ce pas?

  3. kees Zegt:

    enig idee hoeveel werk gemist kan worden?
    Lui die de a+ a2 de hele dag door bezetten met hun leasekarretjes zijn niet eens aan het werk. Kees denkt dat Mises het daar mee eens kan zijn 😉

  4. Okkie Zegt:

    @kees:
    Zou het komen omdat ze hun huis niet verkocht krijgen ;-)?

  5. chantal Zegt:

    crisis, 10 jaar later oorlog…
    zie de geschiedenisboeken.

  6. Dalen Zegt:

    Ha ha die chantal. We zijn nog nooit zonder oorlog geweest alleen vechten we het nu uit over de rug van anderen.

    Oorlog is businiss! Altijd is er wel een idioot die vindt dat iedereen zich voor zijn “goede” doel kapot moet laten schieten.

  7. ambtenaar Zegt:

    Tja…of…Oh, ben je werkloos? Kom bij ons werken tegen minimum loon! Oh, kun je daar geen huis van kopen? Bel de gemeente maar voor een sub-prime subsidie.

  8. Nico de Geit Zegt:

    Blijft een aanzienlijk deel van de mensen afkomstig uit derde wereldlanden de rest van hun leven aan de kant staan op kosten van het werkende deel?

    Wie is hiervoor toch verantwoordelijk? Komen de immigratie-ideeën uit Den Haag of uit New York?

  9. Martijn Zegt:

    crisis, 10 jaar later oorlog…
    zie de geschiedenisboeken.

    Hoeveel crises heb je onderzocht om deze uitspraak te doen? Toch niet alleen die van 1930 hè?

  10. kees Zegt:

    8
    Koenders? 🙂

  11. kees Zegt:

    chantal Zegt:
    15 November 2009 om 4:53 pm
    crisis, 10 jaar later oorlog…
    zie de geschiedenisboeken.

    1568-1648

  12. kees Zegt:

    martijn,

    1830

  13. Fab Zegt:

    Paul de Beer heeft groot gelijk met zijn analyse. Zeer belangrijk is dat de conjunctuur voor vele jaren erg zwak zal blijven, temeer daar gepensioneerden (babyboomers) gewoon minder zullen uitgeven. Dat schijn in het sterk vergrijsde Japan ook zo te gaan.
    Niemand popelt om geld uit te geven, behalve aan de zeepbellen op de beurs.

    En Bouke (1): hoe kom je erbij dat de conjuntuur weer aantrekt?

    Tenslotte nog even de grimmige vooruitzichten voor de arbeidsmarkt in de VS tot 2020:
    globaleconomicanal…ections-through.html

  14. Rik Zegt:

    “Niemand popelt om geld uit te geven, behalve aan de zeepbellen op de beurs.”
    Inderdaad, mensen geven slechts geld uit uit angst de ‘boot te missen’. Als er niks ‘meer te missen’ valt, verliest geld kennelijk zijn functie. Persoonlijk ben ik iets positiever ingesteld. Ik geef steeds minder geld uit aan ‘luxe’ en begin steeds vaker geld uit te delen aan mensen en projecten waarvan ik denk/vind ‘die zijn goed bezig en verdienen een pluim’. Als iedereen dit zou doen, moet je eens kijken in wat voor paradijs we binnenkort leven.

  15. Joselito Zegt:

    @13 Fab: Japan goeit weer, prachtig nieuws, tevens handig voor een potje pessimisten pesten.

    telegraaf.nl/dft/n…groeid__.html?p=23,1

    Enkele feiten:
    Midden jaren ´80 hield de Japanse bank rente kunstmatig laag en geldgroei kunsmatig hoog, een vrijwillige spagaat om de consumptie aan te jagen.
    Gevolg Nikkei in korte tijd van 10.000 naar 40.000, huizenprijzen in Japan door het dak. Gratis geld, algehele euforie à la:
    http://www.youtube.com/watch?v=VRrMu7B1L2I

    Banken hielden werkelijke schulden verborgen, publiek verloor desondanks vertrouwen.
    Nikkei van top op 40.000 naar 9.791,18 (vandaag) is grofweg een rendement van -75% in 20 jaar. In 20 jaar? Men zou bijna denken “gelukkig maar dat ze nog deflatie hadden, als er ook nog een inflatie van dat rendement af moest ……

    Overweging:
    Als NL Japan-scenario zou volgen staat de AEX over 12 jaar op 179 punten.

    Conclusie:
    “Zeepbellen blazen: geen kinderspel”.

Laat een reactie achter

Opgelet:Het is niet toegestaan om teksten te plaatsen die auteursrechtelijk beschermd zijn. Dit mag alleen als er toestemming is gegeven door de auteur. Hetzelfde geldt voor beeld.

Uw reactie moet worden goedgekeurd en daardoor kan het even duren voor hij voor anderen verschijnt. Het is niet nodig om uw reactie nogmaals te plaatsen.