Oct 9

Nederlanders besteden een steeds groter deel van hun inkomen aan rente. Was dit in 1990 nog 3,3 procent in 2008 is dat opgelopen naar 5,1 procent (bron:CBS, middelen en bestedingen).

Dit is een toename van 50 procent en dat is dus erg fors. Rentebetalingen voegen niets toe aan de welvaart. Deze betalingen gaan ten koste van andere uitgaven.

In vergelijking met 1990 staat de rente veel lager. De rente staat momenteel zeer laag. Het is niet de verwachting dat dit in de toekomst zo zal blijven. De inflatie en de rente van het ECB zijn nu erg laag. Maar beide zullen in de toekomst waarschijnlijk gaan oplopen.

Een kleine stijging van de rente kan al grote gevolgen hebben. Als de rente bijvoorbeeld van vijf naar zes procent gaat dan is dat al een toename van 20 procent. Dit betekent een fors risico voor de toekomst.

Wat verder opvalt is een acceleratie van de problemen. Vanaf 1990 nemen de bestedingen aan rente gemiddeld 7 procent per jaar toe. Doordat deze stijging hoger is dan de stijging van de bestedingen gaan we relatief een groter deel aan rente uitgeven. De laatste jaren echter is deze stijging fors toegenomen. Over de jaren 2004 tot en met 2008 is de stijging 17,7 procent per jaar. In dit tempo zullen de rentebetalingen in minder dan vijf jaar verdubbelen. De laatste jaren lijken de problemen dus toe te nemen.

Er zijn twee problemen die de zaken in de toekomst zullen verergeren. Ten eerste is er het inkomenseffect. Door een daling van het inkomen of uitblijvende stijging van het inkomen nemen de rentebetalingen als aandeel van de totale bestedingen toen. Dit doet zich al op korte termijn voor. Hierdoor zal in de jaren 2009 en 2010 de situatie verder verslechteren. Na deze periode willen de centrale banken de rente verhogen. Een hogere rente betekent dat de rentebetalingen ook toenemen. Voor veel mensen zal het even duren voordat dit effect merkbaar wordt. Veel mensen hebben de hypotheekrente voor een aantal jaren vaststaan. Maar uiteindelijk gaan de rentebetalingen toch verder omhoog.

De situatie waarin er een steeds groter deel van de bestedingen opgaat aan rentebetalingen moet niet blijven voortduren. Gebeurt dit wel dan zullen uiteindelijk de consumptieve bestedingen steeds verder afzwakken. Het verminderen van de rentebetalingen kan op twee manieren. De schuldenlast gaat omlaag of de rente gaat omlaag. De rente is al erg laag, dus deze kan niet verder worden verlaagd. Dan rest nog het verminderen van de kredietverlening. Normaal gebeurt dit ook door de rente te verhogen en dat verergert de situatie alleen maar. Door het gevoerde beleid is er dus een patstelling ontstaan.

Hoe lang kan dit worden gerekt? Door een lage rente en extra kredieten kunnen centrale banken het probleem vooruit schuiven. De vraag is natuurlijk hoe lang kunnen zij dit volhouden. Wat mij daarbij verontrust is de enorme versnelling van processen die nu plaatsvindt. Zou dit een teken zijn dat dit systeem inderdaad over zijn houdbaarheidsdatum heen is. Laat ik maar afsluiten met een aantal wijze woorden van Shakespeare “There is something rotten in the state of Denmark”.

bron: Marcel Meijer