“In Utrecht en Rotterdam wordt al gewerkt met een corporatiehotel”, zegt fractievoorzitter Alphons Muurlink in Almere Vandaag. “Het is vooral een goede oplossing voor de mensen die tussen wal en schip raken, doordat ze niet in aanmerking komen voor het urgentiesysteem. Dan hebben ze tijdelijk toch een dak boven hun hoofd terwijl ze verder kunnen zoeken naar een permanente oplossing.”

bron: SpitsNieuws

Dat blijkt uit cijfers van de gemeentelijke ‘zelfstandigenloketten’, die de Volkskrant heeft opgevraagd. Deze afdelingen van de gemeentelijke sociale dienst kunnen via de BBZ-regeling (Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen) inkomenssteun of bedrijfskredieten verstrekken aan zelfstandigen die het moeilijk hebben.

Bij economische tegenwind nemen bedrijven als eerste afscheid van hun flexibele personeel. Met name jongeren met een tijdelijk arbeidscontract en freelancers worden hiervan de dupe. Deze recessie maakt extra veel slachtoffers, omdat de laatste jaren juist steeds meer Nederlanders voor een freelancersbestaan kozen. Volgens het CBS telt Nederland inmiddels zo’n 900 duizend zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers).

Dat veel freelancers door de recessie in financiële moeilijkheden raken, is nu voor het eerst in harde cijfers terug te zien. De BBZ-regeling is zowel bestemd voor starters als ondernemers die al langer actief zijn, maar de gemeenten melden dat vergeleken met vorig jaar veel meer gevestigde ondernemers vragen om inkomenssteun. Dit zijn voornamelijk freelancers die vanwege de recessie zijn gedumpt door hun opdrachtgevers.

De hulpverzoeken komen volgens de gemeenten van ondernemers uit alle beroepsgroepen, maar freelancende bouwvakkers, vrachtwagenchauffeurs en hoveniers zijn oververtegenwoordigd, net als kleine winkeliers. Ook vervoegen zich relatief veel bedrijfsadviseurs, ict’ers en marketingdeskundigen bij het bijstandsloket.

Johan Marrink van belangenorganisatie ZZP Nederland is niet onder de indruk van de cijfers. Hij schat dat hoogstens 5 tot 10 procent van zijn leden in de problemen zit. De hulpbehoevenden zijn volgens Marrink vooral bouwvakkers die vrijwel uitsluitend voor één opdrachtgever werkten, de zogenoemde ‘nepzelfstandigen’. De meeste freelancers zijn ondernemend genoeg om hun strategie aan de recessie aan te passen, meent Marrink.

De stormloop op de BBZ heeft geen negatieve gevolgen voor de gemeentefinanciën. Gemeenten kunnen driekwart van de BBZ-kosten declareren bij het ministerie van Sociale Zaken en besparen dankzij de BBZ op bijstandsuitkeringen. De BBZ is een openeinderegeling, dus er zit geen plafond aan het bedrag dat gemeenten bij het Rijk mogen declareren.

bron: de Volkskrant

Volgens de Nederlandse wet mag een woning die langer dan één jaar niet bewoond is legaal gekraakt worden. De gekraakte villa is in het bezit van een makelaar en staat al vijf jaar leeg.

De makelaar zegt niks tegen de krakers te kunnen doen. De krakers kunnen alleen gedwongen worden te vertrekken als het huis verkocht wordt.

bron: Omroepflevoland.nl

Een pandemie raakt de wereldeconomie via vraag- en aanbodeffecten. Infectie en dood hebben tot gevolg dat minder werknemers aan de slag kunnen, waardoor het aanbod afneemt. De denktank gaat ervan uit dat iedere besmette werknemer gedurende twee weken niet kan werken. Doordat reizen niet langer mogelijk is, worden ondernemingen bovendien ernstig belemmerd in hun dagelijkse activiteiten.

Uit angst voor besmetting gaan mensen openbare gelegenheden, zoals bijvoorbeeld luchthavens, stations, winkels en bioscopen, mijden. Dat zou ernstige schade toebrengen aan de consumentenbestedingen.

Investeringen
Uit onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen zouden bedrijven weinig zin meer hebben om te investeren en krijgen financiële markten opnieuw een terugval te verwerken. “Tot nu toe zijn de sociale en economische gevolgen erg klein, maar als het aantal besmettingen sterk stijgt, moeten we rekening houden met behoorlijke kosten”, aldus de denktank.

Oxford Economics baseert zich bij de inschattingen van de gevolgen van een wereldwijde pandemie op vergelijkbare gevallen in het verleden. De uitbraak van SARS in 2003 bijvoorbeeld leidde tot een ineenstorting van het internationale reisverkeer tussen Aziatische landen en de rest van de wereld. Hong Kong kon op het hoogtepunt 60 procent minder toeristen verwelkomen dan normaal het geval was.

De verwachting is dat de pandemie in volle hevigheid toeslaat in de herfst, precies wanneer de economie weer een beetje zou moeten opkrabbelen.
Vanwege de Mexicaanse griep blijven huishoudens nog langer op hun geld zitten, in plaats van al hun uitgestelde aankopen en investeringen te gaan doen. Dat is een flinke domper voor de nog kwetsbare bedrijven en financiële instellingen.

Paniek
Eerder kwamen analisten van Moody’s Economy.com al met de voospelling dat de uitbraak van de Mexicaanse griep de fragiele tekenen van economisch herstel teniet kan doen. Zij tekenden daarbij aan dat de ernst van de effecten afhangt van het aantal doden dat de ziekte eist en de mate van paniek die er ontstaat.

“De uitbraak van de Mexicaanse griep kan handel en investeringen verstoren en de recessie voor onbepaalde tijd verergeren”, stelde Moody’s Economy.com in een analyse.

Er zijn echter ook bedrijven die garen spinnen bij de vrees voor de verspreiding van de Mexicaanse griep. Analisten verwachten dat enkele farmaciegiganten miljarden dollars aan extra omzet zullen draaien, dankzij overheidscontracten voor de productie van vaccins. Overheden zouden volgens investeringsbank JPMorgan ter waarde van zo’n 4,3 miljard dollar aan anti-griepmedicijnen hebben besteld. Het ziet ernaar uit dat concerns als GlaxoSmithKline, Roche en Sanofi-Aventis hier flink van zullen profiteren.

Nederland
Het Nederlandse ministerie van Binnenlandse Zaken vindt dat werknemers die besmet zijn met het virus moeten thuisblijven om verspreiding te voorkomen. Werkgevers moeten optreden als het vermoeden bestaat dat een werknemer Mexicaanse griep heeft en deze naar huis sturen en de huisarts laten bellen.

Op dit moment neemt het aantal gevallen van Mexicaanse griep licht toe. Het aantal besmettingen is opgelopen tot 211, eind vorige week waren dat er nog 175.

bron:  NUzakelijk

Historicus Eric Mecking heeft enkele jaren geleden zowel over deflatie als over griep een boek geschreven:

Drama van 1918, Over de Spaanse griep en de zoektocht naar virus en vaccin

Deflatie in aantocht, De historische achtergronden van de kredietcrisis en de komende grote depressie

Dagelijks schrijft hij ook over de griep op zijn blog

Niet zozeer de armen, maar juist de jonge hoogopgeleiden, dreigen na de zomer sneller in de schulden te komen. Ze hebben vaak een kort arbeidsverleden, waardoor ze maar enkele maanden een werkloosheidsuitkering krijgen. Wie dan nog geen baan heeft gevonden, valt terug naar de bijstand. Dat terwijl ze vaak ook een tophypotheek en andere kredieten op hun naam hebben staan. ,,Het is de generatie van de voorspoed. Het kon niet op om kredieten aan te vragen. Het was zelfs raar als je geen geld leende. Leef nu, betaal later, was hun motto”, legt secretaris Aant de Jong van de NVVK, de vereniging voor schuldhulpverlening, uit. Maar nu krijgen juist deze jong volwassenen de rekening gepresenteerd.

Volgens uitkeringsinstantie UWV kregen in mei dit jaar ruim tienduizend jongeren onder de 25 jaar een werkloosheidsuitkering. In de leeftijdsgroep van 25 tot 35 jaar ging het om 37.000 werklozen. Diezelfde maand verloren bijna negenduizend werklozen het recht op hun uitkering omdat de maximale termijn er op zat.

Sinds de invoering van de nieuwe Werkloosheidswet krijgen werknemers nog maar drie maanden standaard een werkloosheidsuitkering. Afhankelijk van het aantal jaren dat iemand heeft gewerkt, komt daar een maand uitkering per gewerkt jaar bij. Daarna rest de bijstand. Dit kan honderden tot ruim duizend euro per maand schelen.

Huizenbezitters

De NVVK ziet de groep met zorgen komen. Dit omdat er ook steeds meer woningbezitters in de schulden komen. Huizenbezitters kunnen alleen een bijstandsuitkering krijgen wanneer de overwaarde op hun woning, ofwel het verschil in de verkoopwaarde en de aankoopprijs, minder dan 46.000 euro is. Wie daar boven zit, moet eerst dat bedrag aan uitkeringen lenen.

Maar daarmee is het probleem nog niet opgelost. Veel huizenbezitters hebben een te hoge hypotheek om te kunnen betalen van een bijstandsuitkering. Wie daarnaast ook nog andere kredieten uit heeft staan, komt al snel in de problemen. Een uitkering voor een alleenstaande is bijvoorbeeld 609 euro per maand. In de gemeente Alkmaar zien ze nu al een groei van huiseigenaren met schulden. ,,Vroeger zei men dan meteen: verkoop je woning maar. Maar dat is in deze tijden niet de oplossing. Dan zadel je mensen alleen maar met meer schulden op”, zegt een woordvoerder.

Huiseigenaren die zich in Alkmaar melden voor een bijstandsuitkering kunnen een woonkostentoeslag krijgen of bijzondere bijstand om hun hypotheeklasten te betalen. Daarnaast wordt gekeken of budgetbeheer een oplossing kan bieden. Maar dit zijn geen permanente oplossingen. ,,Er wordt per individu gekeken hoe hoopvol de situatie is. Vindt iemand snel weer een eigen inkomen of niet?”

In Amersfoort limiteren ze dergelijke financiële hulp in principe voor een jaar. ,,Maar daarbij leveren we wel maatwerk. Als we zien dat iemand er echt alles aan doet om weer uit de bijstand te komen, dan proberen we ze langer te helpen.” Maar hoe lang iemand hulp krijgt, durft geen gemeente te zeggen.

Sinds 1 juli kunnen woningbezitters die onder de Nationale Hypotheek Garantie vallen tot negen procent van hun hypotheekwaarde aan achterstallige hypotheek opbouwen. Ook zijn banken bereid de rente tijdelijk stil te leggen. ,,We proberen tot een oplossing te komen met huiseigenaren. Want gedwongen verkoop van een woning is ook niet in ons belang”, aldus een zegsman van de Nederlandse Vereniging van Banken. Maar ook voor banken is er een grens. ,,Hoe lang gaat de crisis duren. Komt het herstel begin 2010 of duurt het nog jaren? In dat laatste geval wordt het toch een ander verhaal.”

bron: Nederlands Dagblad

Het is de meest pessimistische vooruitblik van de marktleider in kredietverzekeringen sinds zijn bestaan. Complete staten staan in het rood. Na het bankroet van IJsland lopen onder meer Oost-Europese landen de kans op een bankroet. “Dat risico is inderdaad nu goed denkbaar”, constateert Walter Toemen, directeur risk bij Euler Hermes Nederland. “We hebben nog nooit zo veel afwaarderingen van landen tot het laagste niveau gezien. Mensen zien wel zwaluwen, maar het zijn er nog veel te weinig. Positief zijn is goed, maar de onderliggende economische trend op basis van cijfers is gewoon heel slecht”, verzucht hij.

“Omzetdalingen van 25 tot 45% in veel industrieën kunnen Nederlandse bedrijven niet eventjes goedmaken. Die terugloop is nog nooit zo groot geweest. Op het oude economische niveau keren we niet meer terug. Met de wereldwijd structureel inzakkende vraag krijgen onze bedrijven straks grote problemen.”

Duitsland staat pal voor een diepe neerwaartse spiraal. “Hun auto-industrie gaat zeer slecht. Als grootste importeur uit Duitsland krijgen Nederlandse bedrijven daar, ook indirect, klappen van.” Dat geldt dan behalve voor de toeleveranciers van autoproducten ook voor de hele transportsector en alle machinebouwers. “Het dieptepunt is in Duitsland nog lang niet bereikt. En Nederland wordt naar die diepte meezogen.”

De kredietverzekeraar – die zich onder andere baseert op betalingsgedrag, orderportefeuilles en faillissementen bij 40 miljoen bedrijven – ziet later kans op economische stabilisatie. Op zijn vroegst in het derde kwartaal van dit jaar. In de eurozone zijn zeer kleine verbeteringen in 2010 mogelijk. Maar op voorwaarde dat de kredietverlening weer op gang komt. Toemen: “Banken wekken de indruk dat kredieten weer worden verstrekt. Het tegendeel blijkt waar. Onze klanten zien dat banken uiterst moeizaam additioneel kapitaal willen lenen, uiterst moeizaam de oude leningen verlengen. Terwijl zaken slecht gaan, en de Europese Centrale Bank zijn uitleenrente voor geld aan de banken verlaagt, leveren dezelfde banken Nederlandse bedrijven gewoonweg onvoldoende kredieten. Ze kunnen niet door.” (Bron: Euler Hermes)

Dat de Amerikaanse economie traditioneel na een recessie als eerste opveert, is niet langer vanzelfsprekend. China en Zuid-Amerika zijn eerder kanshebbers, ziet kredietverzekeraar Euler Hermes. In Europa gaan vooral Spanje, Groot-Brittannië en Griekenland gierend bergafwaarts. “Het aantal faillissementen gaat daar fors omhoog. In Nederland gaat het vooral om kleine ondernemers. Met negatieve groei vrezen we nu een golf faillissementen waarin vooral kleinere bedrijven het slachtoffer zijn. En dat is dit kwartaal eigenlijk al begonnen. Er is gewoon te veel optimisme in de markt.”

bron: economie.nieuwslog.nl

zie ook: Deflatie in aantocht

De daling van de zogeheten producentenprijsindex (PPI) met 0,7% op maandbasis en 3,1% op jaarbasis is de scherpste daling sinds februari 1987.

De dalingen zijn iets sterker dan verwacht. Vooraf geraadpleegde economen rekenden op een daling van 0,6% ten opzichte van febuari en een daling van 2,9% vergeleken met maart een jaar eerder.

De daling van de prijzen die producenten betalen voor hun grondstoffen kunnen op termijn leiden tot lagere consumentenprijzen en er mogelijk voor zorgen dat de inflatie omslaat in deflatie, een ongewenst scenario.

De cijfers ondersteunen de verwachting dat de Europese Centrale Bank (ECB) de rente deze week verder zal verlagen. De ECB wil de inflatie onder, maar dichtbij 2% houden.

bron: IEX.nl

Er hangt iets heel raars in de lucht en niemand kan het precies omschrijven. Er maakt op dit moment een gevoel zich meester van de Nederlandse bevolking die het best is te omschrijven als paniek. Om ons hen merken we het ook aan gesprekken die we voeren waar duidelijk zorg voor de toekomst uit blijkt. We lijken ons, misschien wel heel onbewust, op te maken voor iets wat je hooguit één keer in een mensenleven meemaakt. Er komt iets aan wat anders is dan ooit hiervoor is geweest, onze samenleving gaat de weerbaarheid van ons economische systeem testen.

De Nederlandse economie is een economie gesteund door veel export (veel doorvoer) en diensten, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Duitsland kennen wij niet een grote producerende economie die bijvoorbeeld auto’s en vliegtuigen produceert. Nederland staat vooral zijn mannetje in de handel en dienstbaarheid en daarin zijn wij heel vaak afhankelijk van landen om ons heen.

Ons land heeft zich sinds de Tweede Wereldoorlog geweldig ontwikkelt en in de laatste 50 jaar kromp de economie slechts 3 keer (op jaarbasis). Vele van u zullen zich het begin van de jaren tachtig herinneren waarin de economie in 1981 en 1982 met 0.8% respectievelijk met 1.2% kromp. Weinige weten dat Nederland in 1958 zijn economie met 1% zag krimpen en in tegenstelling tot wat vele denken stond de economie slechts tijdelijk stil (0%) in 1975. Maar in 2008 kwam onze economie zeer pijnlijk tot stilstaand om vervolgens in 2009 te gaan dalen met een nog nooit eerder gezien percentage van misschien wel 5%.

Nederland, dat in 2007 de 16de plaats innam op de wereldranglijst van economieën, zal zijn economie met ongeveer €30mrd zien krimpen in 2009. Die €30mrd krimp betekent dat per hoofd van de bevolking in 2009 ongeveer €2000 minder goederen en diensten zal worden verhandeld, een onvoorstelbaar bedrag dat niet zonder grote gevolgen kan en zal blijven.

De Nederlandse economie zit dus in zwaar weer. Afgelopen week maakte het IMF dat nog eens pijnlijk duidelijk.

bron: BeursPlaza

Wel, vraag het eens aan een Japanner! Hier het vastgoed grafiekje:

We zullen het hebben over ‘residential homes’ in Japan. Dat is de bouwgrond + het huis erop. Gestegen vanaf 1980 tot 1989 van 50 naar +/-200, dat is maal 4 in 10 jaar tijd. Niet slecht, hoewel, in het Westen moeten we NIET onderdoen. Maal 2 in 5 jaar tijd was het bij ons vanaf 2003 tot 2008. Vanaf 1989 tot 2004 is vastgoed in Japan BLIJVEN zakken, 15 jaar aan een stuk dus. Van +/-200 naar +/-80. Een daling van +/-60%. En dat is nominaal. Dus in yen of euro’s uitgedrukt.

Is 2004 het dieptepunt voor vastgoed in Japan? Wel, we zien dat het vanaf 2006 terug omhoog begint te gaan. Maar 2009 staat er niet op. Met de export in Japan die gedaald is met 40% in 2009 is het voor mij een ‘no brainer’. Ook residential homes zullen een nieuw dieptepunt maken. Dus het zal lager gaan dan +/-80, en de ‘rally’ van 2006 tot 2008 zal een FAKE rally blijken. Of een ‘mid-depression’ rally.

Ik heb de feiten niet van de prijzen in 2009 dus het laatste is speculatie van mijn kant. Maar wat ik wel weet is dat vastgoed in Japan gezakt is 15 jaar aan een stuk. By the way, voor huren is het idem dito! Ook de huur is gewoon mee gedaald, 15 jaar aan een stuk. Niet zo sterk omlaag, maar ook niet zo sterk omhoog tijdens de boom ervoor. Dat is normaal.

Japaners zien een huis niet als een investering maar als een CONSUMPTIE goed. Het voordeel van kopen is dat je eigen baas bent, maar je betaalt er ook voor! Een huis dient totaal gerenoveerd te worden elke 20-30 jaar, dat kost geld. Enkel de rijken kunnen dat. De rest huurt wijselijk en laat het kapitaal verlies op BOUWGROND, en de kapitaal verliezen op renovatie en belastingen over aan de ’sponsors’. Bovendien, huren wordt steeds goedkoper, je krijgt hoe langer hoe meer voor minder geld.

Een huis kopen is als een auto kopen. Het moment dat het uit de garage komt/opgeleverd wordt ben je al 10% van je kapitaal kwijt. De rest van je kapitaal smelt langzaam weg de 10-20 jaar erna. Een duur grap maar leuk speelgoed! Als jonge mens of familie heb je je geld echter nodig en verspil je het niet daaraan. Veel verstandiger van te huren. Geen grote kosten, geen belastingen, grote vrijheid van gaan en staan, geen constant kapitaalverlies.”

Dat is hoe de Japanners denken over huizen kopen. De mentaliteit is 180 graden gedraaid. En het heeft vele jaren geduurd om daar te geraken. Ook hier geldt, als speculant kan je daar eens gaan kijken. Vermoedelijk een goede speculatieve investering omdat de hoop ook in vastgoed TOTAAL verdwenen is. Niemand koopt nog. Iedereen huurt. Je bent dus de enige die koopt. Dat is het juiste scenario om winst te maken met speculeren.

Lees het gehele artikel op De Kritische Belegger

Leidt de crisis tot betalingsproblemen?

De kans dat iemand met een hypotheeklening problemen krijgt om die terug te betalen, wordt groter. Dat overkomt niet iedereen en ook niet iedereen die werkloos wordt. Maar een macro-economische wijsheid zegt dat wanneer de werkloosheid stijgt, ook het aantal huishoudens toeneemt dat moeite heeft de maandelijkse hypotheeklasten te voldoen.

Wat gebeurt er dan?

Als een klant niet betaalt, neemt de bank zo snel mogelijk contact met hem op. Peter Paul Wekking, directeur Hypotheken van ING, een van de grootste hypotheeknemers van Nederland: ‘Voorheen kon dat even duren, nu benaderen we de klant heel direct met de vraag: wat is er aan de hand?’ Na het antwoord volgt wat ING betreft de vervolgvraag: ‘Kunnen we je helpen?’ De oorzaak kan klein zijn, bijvoorbeeld zoekgeraakte nota’s. Het probleem kan ook groot zijn, bijvoorbeeld ontslag.

Wat als de oorzaak groot is?

De belangen van de klant en van de bank vallen samen: in het uiterste geval volgt een executieveiling, waarbij de bank minder krijgt dan het hypotheekbedrag. En de klant sleept, als hij geen Nationale Hypotheekgarantie (NHG) heeft, tot in lengte van jaren een restschuld achter zich aan. Grofweg zijn er drie manieren waarop het probleem kan worden aangepakt. Het paardenmiddel is een betalingsregeling waarbij de huiseigenaar geld van de bank leent om zijn hypotheeklasten te betalen. Soms kan de hypotheek aangepast worden om de maandlasten naar beneden te brengen. Een hypotheek met variabele rente wordt er dan een met een vaste rente. ‘Maar gezien de extreem lage variabele rente’, zegt Wekking, ‘is die oplossing nu wat lastig.’

En de derde manier?

Dat is een wat zachtere benadering waarbij de bank de klant adviseert, bijvoorbeeld om zo snel mogelijk een werkloosheidsuitkering aan te vragen. ‘Wat we ook doen, is de klant al zijn lasten op laten schrijven’, vertelt Wekking. Dan zeggen we: ga dit jaar eens niet op vakantie.’ Huiseigenaren die een nette betalingsgeschiedenis hebben, wil de bank in huis houden. Bij mensen met een hypotheek maar een aanzienlijk minder fraaie discipline, is de bank eerder geneigd zo snel mogelijk tot duidelijkheid te komen.

Wat houdt die duidelijkheid in?

De uiterste oplossing is de verkoop van het huis. Voorheen wachtte ING daar een jaar mee. Nu de verwachting is dat meer mensen te maken krijgen met betalingsproblemen, wil ING zo snel mogelijk duidelijkheid scheppen. ‘Dat is in ons belang en in het belang van de klant’, benadrukt Wekking. ‘Als het écht niet anders kan, kunnen we na een half jaar overgaan tot gedwongen verkoop, maar alleen met medewerking van de klant.’ Eerder was die termijn een jaar. Hoe minder het huis de uitstraling heeft van een gedwongen verkoop, hoe gunstiger de prijs die voor het huis wordt betaald.

Is die procedure voor iedereen gelijk?

Bij veel mensen met een NHG-hypotheek gaat pas na vier maanden betalingsachterstand een alarm. Dan krijgt zo’n huiseigenaar een waarschuwing dat als hij zijn verplichtingen niet nakomt hij daadwerkelijk kan worden gedwongen zijn huis te verkopen. Ook krijgt hij te horen dat de bank het huis via een executieverkoop na zeven maanden kan verkopen.

Voor alle andere hypotheken geldt geen wettelijke termijn voor gedwongen verkoop, maar er zijn wel gebruiken. Bijvoorbeeld dat na twee maanden achterstand de klant schriftelijk en vaak aangetekend wordt gewaarschuwd. Komt er dan geen reactie of wordt de situatie snel zorgelijker, dan komt de klant bij de afdeling bijzonder beheer van een bank.

Wanneer, en of de bank gaat dreigen met executieverkoop hangt af van de klant. Is die onbereikbaar of weigerachtig, dan is een veiling zo geregeld. Het helpt dan niet als de maandelijkse hypotheekverplichtingen groot zijn, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een tophypotheek. Maar als de klant de indruk wekt de achterstand snel in te zullen lopen, dan praat niemand over een executieverkoop.

Peter Paul Wekking was een jaar geleden nog erg positief

bron: de Volkskrant

nomie zal pas in de tweede helft van 2010 optreden. Dat schrijven economen van de Rabobank in het vandaag verschenen Economisch Kwartaalbericht.

Het Centraal Plan Bureau (CPB) verwacht een daling van het bruto binnenlands product (bbp) van 3,5%.

Werkloosheid naar 9%

De Rabobank ziet de werkloosheid stijgen naar 6%, het niveau van 15 jaar geleden, aan het einde van het jaar. Eind 2010 zal het percentage zijn opgelopen naar 9%. Het CPB becijferde vorige maand dat de werkloosheid dit jaar 5,5% van de beroepsbevolking zal bedragen en in 2010 kan oplopen tot 9%

Opvallend is dat de Utrechtse bank voor de ‘groeimotor’ van de wereldeconomie China dit jaar een bescheiden bbp-stijging van 3,5% voorziet na jaren van (bijna) dubbelcijferige groei. Om sociale onrust te voorkomen zal de Chinese overheid een percentage van 6,5% publiceren, menen de Rabobank-economen.

Het Economisch Kwartaalbericht van de Rabobank (pdf)

slechterd, stelt de Rabobank. De positieve effecten van de grootschalige interventie van overheden en centrale banken in het financiële systeem, hebben niet zichtbaar hun vruchten afgeworpen op de economische groei.

Rabobank verwacht dat de Nederlandse overheid de komende tijd haar handen vol zal hebben om de problemen in de financiële sector te lijf te gaan. De ruimte voor verder stimuleringsbeleid zal verder beperkt worden door het fors oplopende begrotingstekort. Door de conjuncturele neergang vangt de staat minder aan belastingen en zijn de aardgasbaten vorig jaar lager dan verwacht door de fikse daling van de olieprijs.

ECB verlaagt rente

De stimuleringspakketten en kapitaalinjecties drijven de staatsschuld op en leiden tot een sterke toename van de uitgifte van overheidspapier. Omdat er relatief veel overheidspapier in korte tijd geveild wordt, kan dat voor opwaartse druk op de lange rente zorgen.

De ECB zal op korte termijn haar beleidsrente verder verlagen met 50 basispunten tot 1%. Van radicale ‘kwantitatieve verruiming’ is dan echter nog geen sprake, schrijven de Rabo-economen.

bron: FD.nl

Dat zegt Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank (DNB). “De export zal eerst moeten opkrabbelen, bijvoorbeeld naar Oost-Europa, en we moeten onze financiële sector weer op poten zetten na de sanering door de crisis.” Volgens Wellink wordt Nederland als exportland extra hard geraakt. “Als het in onze afzetmarkten slecht gaat, dan gaat het bij onszelf nog slechter.”

Echt herstel is volgens hem pas mogelijk als de financiële sector en de Amerikaanse woningmarkt gestabiliseerd zijn. “Dat is nog niet het geval.”

Herstel zet zich in Nederland volgens Wellink pas in 2010 in, maar de omstandigheden zijn ‘ongekend onzeker’.

Coen Teulings, directeur van het Centraal Planbureau (CPB), zegt pas in 2011 ‘echt duidelijk herstel’ te verwachten. De belangrijkste cijfers uit het Centraal Economisch Plan voor dit jaar, een verwachte krimp van 3,5 procent van de Nederlandse economie in 2009 en 0,25 procent krimp in 2010, maakte het CPB vorige maand al bekend.

Teulings waarschuwt het kabinet niet te hard in te zetten op loonmatiging en niet meer te bezuinigen dan strikt nodig is. Dat kan volgens hem leiden tot lagere prijzen (deflatie) en een verdere afname van de consumentenbestedingen.

Hij gaat er vanuit dat loonmatiging vanzelf plaatsvindt door de stijgende werkloosheid.

bron: bndestem

Halsema wil opheldering van premier Balkenende over de vertraging van het coalitieberaad over de crisisaanpak. Halsema zegt het vreemd te vinden om over te gaan tot “deeltijdarbeid” en ze vindt het tijdverspilling.

Femke Halsema reageert hiermee op de uitstel van het presenteren van de crisismaatregelen van vandaag naar maandag. ‘Tijdverspilling’ Ook de VVD, SP en PVV irriteren zich aan de vertraging.

De vakcentrale FNV demonstreerde vrijdag op het Binnenhof omdat ook de vakbeweging vindt dat het kabinet in actie moet komen.

bron: Pauw & Witteman

Het is precies vanwege dit beleid, dat Japan zich nu in het midden van een economische crisis bevindt. Omdat men de yen-geldhoeveelheid met 10,5% per jaar omhooggeschroefd heeft van 1986-1990 en de interbancaire rente van 6% tot 0,5% heeft verlaagd in 1991, heeft de Japanse Centrale Bank het land in feite een kunstmatige hoogconjunctuur gegeven. In plaats van deze kunstmatige hoogconjunctuur te laten corrigeren, hebben economen gevraagd om nog meer kredietexpansie, dus exact hetzelfde wat de problemen in eerste instantie hebben veroorzaakt. Het alternatief daarentegen – deflatie – werd gezien als zo’n groot gevaar dat zelfs voortgaande monetaire inflatie van de Japanse centrale bank als een geaccepteerde verdediging daartegen werd beoordeeld.

Er zijn 2 economische scholen die dit geloven.

Monetaristen vinden dat een onvoldoende elastische geldhoeveelheid bedrijfsactiviteiten vertragen. Economische groei vraagt om geld om dat te kunnen financieren, dus moet de geldhoeveelheid elk jaar worden uitgebreid ten aanzien van de gemiddelde groei. welke in principe geen gevolg zou moeten hebben voor het algemene prijsniveau. In een markteconomie, wat als monetaire standaard de goudstandaard heeft groeit in hun ogen de geldhoeveelheid niet snel genoeg en heeft dan deflatie als gevolg en omdat de kosten niet omlaag gaan, zou dit verliezen veroorzaken en de economische groei vertragen.

Het probleem met dit gezichtspunt is de fout om in te zien dat elke geldhoeveelheid voldoende is om de noodzakelijke commerciële transacties te kunnen uitvoeren in een markteconomie. Een grotere geldhoeveelheid betekent alleen dat alle commerciële transacties worden gemaakt in een omgeving met hogere prijzen voor goederen en productiefactoren. Wanneer de geldhoeveelheid lager is, dan gebeurt er hetzelfde maar dan in een omgeving met lagere prijzen voor dezelfde goederen en productiefactoren. In alle gevallen blijven de winsten hetzelfde.

Ondernemers verwachten lagere prijzen als de geldhoeveelheid “te langzaam” groeit, omgekeerd verwacht men hogere prijzen wanneer de geldhoeveelheid “te snel” groeit. In het laatste geval veroorzaakt de prijsinflatie geen excessieve winsten en in het eerste geval veroorzaakt prijsdeflatie geen onvoldoende winsten.

Bovendien leidt kapitaalaccumulatie tot economische groei. Wanneer het aanbod van kapitaalgoederen groeit dan gaan de prijzen daarvan omlaag en in het verlengde daarvan, zakken dan ook de productiekosten. Dus, lonen hoeven niet te zakken om winstgevendheid en werkgelegenheid in stand te houden. Dit punt wordt duidelijk gemaakt door de Amerikaanse economie van de jaren 80 in de 19e eeuw, toen zowel de prijzen van consumentengoederen als die van kapitaalgoederen omlaag gingen, omdat meer van beide werd geproduceerd. De lonen en winsten werden toen ook in stand gehouden. Een recenter voorbeeld is de ccomputerindustrie in de laatste twee decennia,

Wanneer prijsdeflatie gebeurt in een ongehinderde markteconomie betekent dit eenvoudig dat mensen daarvan de vruchten plukken, omdat hun geld in waarde stijgt (men kan meer producten aanschaffen voor hetzelfde geld).

Men kan het met Milton Friedman eens zijn als hij zegt dat een algemene prijsdeflatie onmogelijk is zolang centrale banken de geldhoeveelheid opschroeven. Maar als dit de monetaire oplossing was op de crisis, dan zou Japan niet meer lijden onder deze situatie, want de Japanse centrale bank heeft de hoeveelheid yen zo uitgebreid gedurende de 90er jaren, dat dit voldoende was om de prijzen praktisch op hetzelfde niveau te houden. Evenmin zou de kredietexpansie van de Federal Reserve (Amerikaanse centrale bank) in de jaren 20 de crisis van de 30er jaren hebben veroorzaakt, omdat de prijzen constant werden gehouden tijdens dezelfde 20er jaren.

John Maynard Keynes had een andere opinie over deflatie. Hij vond, dat de tekortkoming van de markteconomie voor onvoldoende elasticiteit van de geldhoeveelheid zorgde en daarbij de schaarste van kapitaalaccumulatie veroorzaakte. De centrale bank kon dit rectificeren d.m.v. kredietexpansie om de kapitaalaccumulatie te stimuleren. Dit was moeilijk onder de goudstandaard, want de handen waren daarbij gebonden en dit betekende dat de geldhoeveelheid niet “voldoende” kon worden uitgebreid. Daarom moest deze “barbaarse relikwie” (barbarous relic) worden uitgebannen, om zodoende alle beperkingen weg te nemen teneinde de kredietexpansie van centrale banken te kunnen faciliteren.

In tegenstelling tot wat Keynes beweerde, in plaats van kapitaalaccumulatie, zorgt kredietexpansie voor de creatie van een kunstmatige economische oplevings- en neergangsfase. Dit extra gecreëerd geld wordt gebruikt om bancaire waardepapieren aan te schaffen, welke hun kredietmassa verhoogt en de bankrente verlaagt. Ondernemers en consumenten lenen dit geld en geven het uit aan respectievelijk kapitaalprojecten en consumentengoederen. De prijzen van zowel de kapitaalgoederen als consumentenproducten stijgen, waardoor de productie meer winstgevend wordt en bewerkstelligt daarom een verschuiving van productieve factoren naar deze sectoren vanuit andere delen van de economie. Als dit voortvarend gebeurt, zoals dat door de Japanse centrale bank werd gedaan in de jaren 80, dan leidt deze kredietexpansie tot een zeepbel in vaste activa-prijzen (aandelen en onroerend goed).

De economische opleving eindigt wanneer de kredietexpansie van de centrale bank niet langer kunstmatige lagere rentestanden in stand kan houden.
Dit gebeurt normaliter wanneer de monetaire inflatie resulteert in een behoorlijk wijdverspreide prijsinflatie. Zodra mensen zich realiseren dat de koopkracht van het geld lager zal zijn in de toekomst, worden de rentestanden naar boven toe bijgesteld. Soms, zoals in Japan is gebeurd in 1989, beëindigt de centrale bank de monetaire inflatie. In elk geval zorgen deze hogere rentestanden voor de ineenstorting van de kapitaalwaarden van zowel aandelen als huizenprijzen.
Nadat de activa-prijzen in elkaar zijn gestort zorgt dit weer voor verliezen van producenten van kapitaalgoederen en consumentenproducten en moeten deze de productie noodgedwongen verminderen.

De werkelijke financiële correctie van de kunstmatige en onhoudbare inflatie van activaprijzen, veroorzaakt door de kredietexpansie van centrale banken gedurende een opleving, is een deflatie van diezelfde activaprijzen. Niet langer gehinderd door afwijkingen, tonen de prijzen nu de waninvesteringen en maakt het de overdracht en liquidatie van deze investeringen naar andere meer waardevolle sectoren weer winstgevend.
Conclusie: activaprijsdeflatie is de manier van de markteconomie om de functie te herstellen om effectief consumentenvoorkeuren tevreden te stellen.

Maar wat werkelijk Keynesianen beangstigt, is niet de deflatie van vaste activa maar de soortgenoot: kredietinkrimping.
Wanneer de centrale bank papiergeldinflatie veroorzaakt tijdens een economische opleving dan breiden handelsbanken hun krediet en deposito uit. Bezittingen (activa) worden geherwaardeerd tegen de op topniveau geinflateerde prijzen om te dienen als onderpand t.o.v. deze leningen. Wanneer de activaprijzen ineenstorten en leners hun leningen niet meer terug kunnen betalen, wordt de nettowaarde van de banken zelf negatief. Deze banken trekken zich dan terug vanwege deze slechte leningen door hun kredietbeleid aan te passen (minder leningen). De klanten van deze banken realiseren zich dat de banken in moeilijkheden zitten en vragen daarom hun deposito terug, waardoor de situatie wordt verergerd d.m.v. de verkleining van de bankreserves en de banken verder onder financiële druk worden gezet.

Met de handelsbanken in moeilijkheden, zal elke reflatie (extra geld pompen in de economie) mislukken om voor verdere expansie te kunnen zorgen. Keynesianen zaten er compleet naast wanneer zij de onmacht van de Japanse centrale bank konden verhelpen door het herstarten van de kredietexpansie in de jaren 90. Maar het probleem is niet dat de rente laag is, want iedereen verwacht dat deze stijgt en daarom wordt contant geld vastgehouden. Handelsbanken weigeren om leningen aan te gaan, omdat zij nog steeds herstellen van de naweeën van de slechte leningen uit de jaren 80. Elke geldinjectie wordt als reserve daartegen vastgehouden.
Bedrijven weigeren om leningen af te sluiten, omdat zij nog steeds te lijden hebben van de hoge schulden, die zijn aangegaan in diezelfde 80er jaren, waarmee toen de productiecapaciteit was uitgebreid en de overcapaciteit die van deze waninvesteringen het gevolg is geweest.

Zelfs als het de Japanse centrale bank lukt om de geldhoeveelheid verder uit te breiden (reflatie) buiten het bankwezen om, d.m.v. schulden rechtstreeks op de markt aan te kopen, kan het toch niet de monetaire deflatie of kredietinkrimping tegenhouden. In plaats daarvan, begint de reflatie een aparte stroom van afwijkende prijzen en productie op gang te brengen. Neem als voorbeeld de yenhandel van 1995-1997, toen de Japanse handelsbanken de kredieten in Aziatische landen gingen uitbreiden, verergerde deze kredieten de waninvesteringen van hun economische oplevingen aanzienlijk. Zodra de financiële crises toesloegen in deze landen, resteerden bij Japanse bedrijven de overcapaciteit van hun Aziatische dochterondernemingen en zaten Japanse banken opgescheept met nog meer schulden.

Als eenmaal de waninvesteringen van de economische opleving zijn gemaakt moeten uiteindelijk de verliezen worden genomen door deze te liquideren.
Als de overheid niet intervenieert, zal deze liquidatie voorspoedig geschieden, zoals in de Amerikaanse recessie van begin 80er jaren. Maar als de overheid probeert de liquidatie te voorkomen d.m.v. reddingsoperaties, fiscale uitgaven, reflatie e.d. zoals Japan dat gedaan heeft in de 90er jaren en de VS in de 30er jaren, dan blijft de crisis bestaan. Als Japan de economie op lange termijn verwacht te herstellen, dan moet het per direct zijn monetaire inflatie en kredietexpansiebeleid afschaffen, al dan niet gerechtvaardigd op Keynesiaanse of monetaristische gronden.

Jeffrey Herbener is een Amerikaanse econoom van Grove City College in Pennsylvania en een prominent lid van de Oostenrijkse School voor Economie.

bron: Libertarian.nl

Goudzoekers kijkt hoe we geld weer aan het rollen krijgen. Bij de WIR-Bank in Zwitserland, die 75 jaar geleden werd opgericht om kleine ondernemingen de crisis door te helpen. In Gelderland, waar geprobeerd wordt de economie een impuls te geven met het regionale geld ‘de Gelre’. En in Groningen, waar een visboer zijn zaak niet kan uitbreiden omdat hij geen lening van een bank kan krijgen.

Goudzoekers duikt in de wereld van de crisis en vraagt zich daarbij af waarom banken niet meer lenen en wat dat betekent voor de economie.

bron: Goudzoekers

In 2008 klopte ruim 44.000 mensen voor schuldhulpverlening aan bij een van de bij de NVVK aangesloten bureaus. In de overgrote meerderheid (85 procent) ging het om gezinnen met een inkomen beneden een keer modaal, in 15 procent om gezinnen boven modaal.

Fifty-fifty
Jaarsma verwacht dat deze verhouding in 2010 “fifty-fifty” zal zijn, zo zegt hij.

Mensen met de laagste inkomens kunnen al veel moeilijker leningen krijgen. Zij zullen daardoor dus minder vaak in de problemen komen, denkt Jaarsma. Voor mensen met hogere inkomens is dat anders. Dat zij ‘pas’ in 2010 meer kans hebben in de problemen te komen, komt volgens Jaarsma doordat de schuldhulpverlening één tot anderhalf jaar achterloopt op de economie.

“Mensen die ontslagen worden, zitten niet meteen in de schulden”, legt Jaarma uit. “Ze kunnen nog een tijdje het ene gat met het andere dichten. Maar na anderhalf jaar is de rek er wel uit.

Eerst WW
Wie ontslagen wordt, krijgt meestal eerst WW. Dat is 70 procent van je inkomen, tenzij je meer verdiende dan het maximum dagloon (Zie: Hoeveel WW zou jij eigenlijk krijgen? ). “Veel mensen met een bovenmodaal inkomen, komen dan al in de problemen.”, zegt Jaarsma. “Ze hebben namelijk een tophypotheek, daarnaast nog allerlei andere kredieten en zijn gewend grote bedragen rood te staan.”

Wat je volgens Jaarsma gaat zien is dat jonge stellen die een huis gekocht hebben met een tophypotheek in de problemen komen als één van de twee zijn baan verliest. Als ze de hypotheek niet meer kunnen betalen, moeten ze hun huis verkopen.

Jaarsma: “Als de huizenprijs dan met 15 tot 20 procent is gedaald, leiden ze daar verlies op en blijven ze zitten met een restschuld van 40.000 a 50.000 euro. Dit is het begin van een problematische schuldensituatie.”

Vorige recessie
Ten tijde van de vorige grote recessie, begin jaren tachtig, zag je iets dergelijks niet gebeuren “omdat we toen nog een heel andere maatschappij hadden”, zegt Jaarsma. “Toen was het nog gewoon dat je eerst ergens voor spaarde voor je het kocht.”

De NVVK heeft 75 leden, de meeste gemeentelijke instellingen. Volgens Jaarsma beslaan deze leden 95 procent van de markt voor schuldhulpverlening. De bureau’s proberen voor hun cliënten een schuldregeling te treffen met hun schuldeisers.

Wet schuldsanering
Lukt het niet om een regeling te treffen, dan rest de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP). De rechter bepaalt dan hoeveel je aan welke schuldeisers moet afbetalen. Wat volgt is een periode waarin werkelijk elk dubbeltje moet worden omgedraaid. Deze periode mag in principe maximaal drie jaar duren. Daarna worden resterende schulden kwijtgescholden en kan iemand weer met een schone lei beginnen.

bron: Z24.nl

Voor ambtenaren ligt er ook geen loonsverhoging in het verschiet. ‘Het is niet zo dat de ene groep wel loonsverhoging krijgt, en de andere groep niet.’ Het kabinet is al begonnen door de ministersalarissen niet te laten stijgen, aldus Donner.

Half maart verwacht Donner een sociaal akkoord te sluiten met werkgevers en vakbonden. Cao-coördinator Wilna Wind van de FNV reageerde zuur op Radio 1: ‘Dit soort randvoorwaarden beïnvloedt de onderhandelingen niet positief.’ VNO-NCW wil niet reageren op de oproep nu de gesprekken over een sociaal akkoord nog gaande zijn.

Donner heeft blijkbaar goed naar Eric Mecking geluisterd

VVD
De VVD steunt de oproep van Donner. VVD-leider Mark Rutte vindt versobering van belang om de inflatie zo laag mogelijk te houden.

Hij voegt eraan toe dat dit dan wel gepaard moet gaan met structurele hervormingen, zoals doorwerken tot 67 jaar, kortere duur van de ww en flexibeler ontslagregels.

SP
SP-fractieleider Agnes Kant noemt de oproep om op de nullijn te gaan zitten niet verstandig. Het leidt volgens haar tot minder koopkracht, terwijl de economie juist een impuls nodig heeft.

Bovendien is loonmatiging niet de oplossing voor het probleem dat bedrijven geen orders binnenkrijgen en niet overgaan tot investeringen. Volgens Kant vraagt Donner aan de gewone man om de rekening te betalen, maar zegt hij niets over de beloningen aan de top.

‘Of het nu goed of slecht gaat met de economie, altijd wordt loonmatiging genoemd als het medicijn’, aldus Kant.

ChristenUnie
Fractieleider Arie Slob van de ChristenUnie zegt dat voorop moet staan dat er een sociaal akkoord komt. ‘Dat akkoord komt er niet als er eenzijdig, via de media, losse voorstellen worden gelanceerd.’

‘Het zou daarom mooi zijn als Donner zich inzet voor een totaalpakket aan afspraken’, aldus Slob.

CDA
Het CDA steunt de oproep van minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken) om de lonen te bevriezen. CDA-Tweede Kamerlid Eddy van Hijum zegt zich goed te kunnen voorstellen dat dit onderdeel zal uitmaken van het totaalpakket om de gevolgen van de recessie tegen te gaan.

PvdA
‘Roepen in de media brengt een sociaal akkoord niet dichterbij’, zegt PvdA-Tweede Kamerlid Paul Tang over de oproep van Donner.

‘Ik kan me voorstellen dat de sociale partners niet hierop zitten te wachten’, zegt Tang. Hij acht hen verstandig genoeg om goede afspraken te maken over de lonen en denkt dat Donner er beter aan doet te komen met voorstellen over arbeidsbemiddeling of scholing.

bron: de Volkskrant

Blijkbaar verwachten veel mensen voor komend jaar nog inflatie. Ik vraag mezelf af waar die inflatie vandaan moet komen? Waarschijnlijk hebben de meeste journalisten zelf ook een aflossingsvrije tophypotheek en is ‘de wens de vader van de gedachte’.

Donner is voorzichtig met voorspellingen

Dit is de Dag (Radio 1)

Rondom 10

bron: NOVA

De ingewijden reageren daarmee op berichten dat een groep topambtenaren vanwege de economische crisis carte blanche heeft gekregen bij het denken over bezuinigingen, aangepaste begrotingsregels, stimuleringsmaatregelen voor de economie en een gezonde staatskas op lange termijn.

Zij bestrijden met klem dat daarbij ook het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek ter discussie staat voor het kabinet.

Zaterdag lieten ook minister-president Jan Peter Balkenende en staatssecretaris Jan Kees de Jager van Financiën al weten dat de aftrek van de hypotheekrenteaftrek deze kabinetsperiode ‘veilig’ is. Dat is conform eerdere afspraken uit het regeerakkoord van 2007.

Met een verlaging van de btw op onderhoudswerkzaamheden bij bestaande bouw zouden consumenten en ondernemers in deze crisistijd over de streep worden getrokken om hun woning of bedrijfspand te verbouwen, nu de vraag naar nieuwbouw is stilgevallen en de orderportefeuille van de bouwsector opdroogt.

Bron: FD.nl

Erik Mecking
Historicus en schrijver

Eric Mecking (1959) studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en is thans werkzaam als informatiespecialist. Hij schreef ‘Het drama van 1918′, over de Spaanse griep en de zoektocht naar virus en vaccin en ‘Deflatie in aantocht’, over de overeenkomsten tussen de beurskrach van 1929 en de kredietcrisis.

Als de huizenprijs sterk zou dalen, neemt het gevaar voor een breedgedragen prijsdaling met de bijbehorende negatieve gevolgen voor de economie echter toe.

Het aantal Nederlanders dat voor de komende twaalf maanden rekening houdt met een daling van de prijzen voor diensten en goederen is in januari gestegen naar 17%. “Niet eerder lag dit percentage zo hoog”, aldus het CBS. Gedurende de afgelopen tien jaar was het aantal respondenten dat deflatie voorzag – een vraag die wordt gesteld binnen de maandelijkse peiling van het consumentenvertrouwen – verwaarloosbaar.

De plotselingen sterke toename van deflatievrees onder Nederlanders is volgens Vergeer van het CBS het gevolg van de daling van de prijs van autobrandstoffen en voedsel. Dit merkt de consument bij zijn dagelijkse uitgaven. “Begin 2008 heerste er nog paniek over de sterk stijgende voedselprijzen. Dat is inmiddels helemaal omgeslagen.”

Enerzijds is de afkoeling van de voedsel- en energieprijzen positief, omdat de koopkracht van de consument daardoor toeneemt. Maar in het grotere plaatje is deflatie overheersend negatief, zegt de CBS-econoom. “Deflatie heeft tot gevolg dat consumenten niets meer kopen, omdat ze verwachten dat het een dag later misschien nog goedkoper is”, zegt Vergeer. Als consumenten massaal hun uitgaven uitstellen loopt de economie nog sterker achteruit dan nu al het geval is.

In die zin is deflatie een ‘self-fulfilling prophecy’. Doordat consumenten denken dat de economie nog verder verslechtert en winkeliers daarom gedwongen zijn om de prijzen nog verder te verlagen, blijven ze op hun geld zitten, waardoor de economische malaise zich verder verdiept. Bedrijven gaan failliet, werknemers worden ontslagen en de lonen dalen.

Zover is het nog lang niet, zegt Vergeer. Hij adviseert echter de ontwikkelingen op de woningmarkt goed in de gaten te houden, want daar zijn de deflatoire risicos het grootst, aangezien potentiele huizenkopers in het geval van een daling van de huizenprijzen eerst de kat uit de boom zullen kijken. “Als de woningprijzen met 5% of 10% zouden dalen, dan zullen mensen afwachten of de prijs nog verder daalt en de koop van een huis uitstellen.”

Over het algemeen is het raadzaam om de prijsontwikkeling van duurzame goederen in het oog te houden, adviseert Vergeer, aangezien consumenten de aanschaf van bijvoorbeeld een nieuwe keuken kunnen uitstellen, in tegenstelling tot die van goederen die ze dagelijks nodig hebben zoals voedsel en energie.

bron: FD.nl

Maandag verlaagde de Europese Commissie de verwachting voor dit jaar zelfs tot een krimp van 2 procent. Het Centraal Planbureau (CPB) ging begin december nog uit van een min van ’slechts’ 0,75 procent, maar zal in februari naar verwachting ook met een aanzienlijk somberder scenario naar buiten komen.

Als de voorspelling van de Europese Commissie uitkomt, stevent Nederland af op de sterkste economische krimp sinds 1938. Hieronder een overzicht van de spaarzame jaren waarin de Nederlandse economie kromp:

De jaren dertig: De jaren van de Grote Depressie waren ook in Nederland economisch zware jaren. In de periode van 1930 tot en met 1934 was er alleen in 1933 geen sprake van krimp. In 1938 nam de economische activiteit, na enkele jaren van herstel, nog eens met 3 procent af.

1958: Na de uitbundig economische groei van de Wederopbouw was er in 1958 sprake van een kleine terugval. Het bruto binnenlands product (bbp) van Nederland kromp dat jaar met 1 procent. Een jaar later groeide de Nederlandse economie echter alweer met bijna 5 procent. In 1960 werd zelfs een groei van 9 procent genoteerd.

Begin jaren tachtig: De Nederlandse economie kwam begin jaren tachtig onder druk van hoge inflatie, uitgeholde bedrijfswinsten, een sterk gestegen werkloosheid en uit de hand gelopen overheidstekorten volledig tot stilstand. Met een krimp van respectievelijk 0,8 en 1,2 procent waren 1981 en 1982 vooralsnog de slechtste jaren in de moderne geschiedenis van de Nederlandse economie.

Net geen krimp: In 1975 kwam de economische groei uit op 0 procent. In 2002 en 2003 nam de economische activiteit slechts met 0,1 en 0,3 procent toe.

Sinds 1975 groeide de Nederlandse economie jaarlijks met gemiddeld 2,4 procent.

bron: de Telegraaf

Hoewel de economie naar verwachting in 2010 weer aantrekt, blijven de negatieve gevolgen voor de bouw volgens de onderzoekers aanhouden tot 2011. In dat jaar zou de bouwproductie zich voorzichtig stabiliseren, waarna de bouwproductie in 2012 weer opkrabbelt. Pas in 2014 ligt de productie weer boven het niveau van 2008, voorspelt het EIB.

In 2008 kwamen er al iets minder nieuwe woningen bij ten opzichte van een jaar eerder, maar de komende jaren zou de nieuwbouwproductie van woningen echt een flinke duik nemen. Voor 2009 voorspelt de EIB een daling van 10,5 procent en een jaar later elf procent. Ook verbouwingen en onderhouds- en herstelwerkzaamheden lopen de komende jaren stevig in aantal terug.

Door de teruglopende bouwproductie zijn minder arbeiders nodig in de bouw. Teruglopende aantallen vacatures, afnemende inhuur van flexibele arbeidskrachten en gedwongen ontslagen bepalen in 2009 en 2010 het beeld, voorspelt de EIB. Dit jaar, maar vooral volgend jaar zouden zo’n dertigduizend banen verdwijnen.

Het banenverlies is volgens het instituut echter van tijdelijke aard. Vanaf 2012 trekt de werkgelegenheid weer aan. Daarvoor is voldoende goed geschoold personeel nodig. De EIB wijst er dan ook op dat het belangrijk is dat juist in moeilijke tijden zorg wordt gedragen voor goed onderwijs van personeel in de bouw.

Bron NOVEM

Eind september 2008 hadden huishoudens 196 miljard euro aan aandelen in bezit. Dat is 43 miljard minder dan eind 2007. De daling bij de pensioenvoorzieningen is veel groter dan bij het eigen bezit. De pensioen- en levensverzekeringsreserves namen af van 944 miljard euro eind 2007 tot 850 miljard euro eind derde kwartaal 2008. Ook het obligatiebezit van huishoudens daalde (3 miljard euro). De dalingen zijn vooral waardeverminderingen.

Het totaal aan bezittingen van huishoudens nam in de eerste drie kwartalen van 2008 met 152 miljard euro af. Deze daling is groter dan tijdens de beursval van 2001 en 2002. In die jaren daalden de bezittingen van huishoudens met respectievelijk 43 en 56 miljard euro.

Als gevolg van de daling van de bezittingen en de gestaag toenemende schulden, voornamelijk hypotheken, daalde het financieel vermogen van huishoudens in de eerste drie kwartalen van 2008 sterk (173 miljard euro).

Financieel vermogen huishoudens, ultimostanden

Bronnen:
StatLine, Kwartaalsectorrekeningen; financiële rekeningen
StatLine, Kwartaalsectorrekeningen: saldi
Uitkomsten kwartaal sectorrekeningen derde kwartaal 2008

bron: cbs.nl

Exportverzekering
Ten eerste wordt de exportkredietverzekeringsfaciliteit uitgebreid. De Staat zal voor markten (met name in Oost-Europa) waar geen commerciële exportkredietverzekeringen meer beschikbaar voor zijn, risico’s gaan afdekken zodat handel mogelijk blijft. Om de financiering van grote transacties te ondersteunen komt er een overheidsgarantie voor uitbetaling.

Krediet voor groei
Ten tweede wordt de groeifaciliteit uitgebreid zodat de regeling ook toegankelijk wordt voor kredieten tot 50 miljoen euro. Hiermee wordt gezorgd dat bedrijven ten behoeve van hun productie en investeringen voldoende kapitaal kunnen aantrekken. Hiertoe staat het Rijk voor 50 procent garant voor kredieten die banken verstrekken.

Huizen opkopen
Verder zal het Waarborgfonds Sociale Woningbouw worden verruimd door (tijdelijk) in bijzondere gevallen de borgingsgrens op te hogen. Dit maakt het mogelijk dat woningcorporaties (delen van) bouwprojecten van commerciële partijen overnemen en deze verhuren.

Zorg
Om vertraging bij bouwplannen van zorginstellingen te voorkomen zal de NZa de vergoeding die zorginstellingen krijgen voor rente aanpassen. Tot slot zal er voor gezorgd worden dat de garantieregeling voor banken optimaal gebruikt zal worden.

Voorjaar
Bij de voorbereiding van de Voorjaarsnota 2009 en de Kaderbrief 2010 zal het kabinet zich beraden over aanvullende maatregelen en de gevolgen daarvan voor de uitvoering van de begroting 2009 en opstelling van de begroting 2010.

bron: RTL Z

Bijna één op de vijf bedrijven uit het mkb (tot 250 werknemers) zegt in de eerste zes maanden aanvullend krediet nodig te hebben.

Dit blijkt uit de eerste financieringsmonitor, een onderzoek door het EIM in opdracht van het ministerie van economische zaken en MKB-Nederland. Onderzocht is de financieringsbehoefte van mkb-bedrijven die minimaal vijf jaar bestaan. Onderzoeksinstituut EIM noemt het opvallend dat vooral grotere mkb-bedrijven (100-250 werknemers) dit jaar extra geld denken nodig te hebben om goed te kunnen blijven draaien. Van deze groep is 25 procent pessimistisch over de slagingskans.

Behoefte aan aanvullende financiële middelen leeft vooral bij horecabedrijven, in de transportsector en in de detailhandel. Kleine bedrijven denken voldoende te hebben aan maximaal 50.000 euro, bij de grotere ondernemers gaat het om bedragen tussen 250.000 en 750.000 euro. In 2008 waren het met name transportbedrijven, aannemers en ict-ondernemers die geld nodig hadden.

Van de bedrijven die in 2008 geen financiering rond kregen of een lager bedrag konden lenen dan zij eigenlijk wilden (samen 21 procent), zegt de helft nu al de gevolgen daarvan te voelen: omzetdaling tot dreigend faillissement. Dit betekent dat bij één op de tien mkb-ondernemers het water tot aan de lippen staat. Hier betreft het vooral kleinere bedrijven. Grotere ondernemingen uit het mkb ontvingen in 2008 nog wel krediet, maar in veel gevallen voor een lager bedrag dan waarop werd ingezet.

Binnen de groep ondernemers die recent een bedrijfskrediet in de wacht sleepten, ondervond een kwart dat de voorwaarden zijn aangescherpt. Ruim 90 procent van alle kredieten loopt via banken. Familie of vrienden verschaften in 9 procent van de gevallen het benodigde geld.

Het EIM-onderzoek is gebaseerd op de respons van 733 mkb-bedrijven die tenminste vijf jaar bestaan. Later dit jaar volgt soortgelijk onderzoek onder starters en snelle groeiers.

MKB-Nederland vindt dat alles in het werk moet worden gesteld om de kredietverlening aan het mkb op peil te houden. De in november door minister Van der Hoeven van EZ verruimde borgstellingsregeling voor kredieten is daartoe een goede aanzet. Tevens zijn recent met banken afspraken gemaakt om de garantieregeling voor interbancaire leningen te gaan toepassen en een nauwere samenwerking te zoeken met branches om deze doelstelling te realiseren.

Veel ondernemers in het mkb die ook bij dalende conjunctuur willen investeren, horen volgens MKB-Nederland in de watten te worden gelegd. De organisatie gaat banken houden aan de belofte: iedereen met een goed bedrijf wordt gefinancierd.

De meest gangbare definitie voor een recessie is wanneer het bbp twee kwartalen op rij krimpt. Economen hebben bezwaren tegen deze definitie, allereerst omdat het andere variabelen als werkloosheid en consumentenvertrouwen negeert en ten tweede omdat nooit precies bepaald kan worden wanneer een recessie begint of eindigt.

Volgens het IMF is er sprake van een wereldwijde recessie als de wereldeconomie met minder dan 3% groeit. Voor een depressie bestaat geen algemeen geaccepteerde definitie. Sommigen spreken van een depressie als de economie in een bepaalde periode met meer dan 10% krimpt of als een recessie meer dan drie jaar duurt. In de VS daalde tijdens de De Grote Depressie het BBP met bijna 30% .

Het jaar begon nog redelijk, maar verslechterde zeer snel. De oorzaak van de crisis ligt in het falende toezicht op de banken. Er is veel te veel krediet verstrekt de laatste jaren, maar niemand die de banken daarvoor waarschuwde of ingreep.
De centrale bank moet de tap dicht doen als het te gezellig wordt in het café, in plaats van mee te drinken. De manier waarop de crisis nu wordt bestreden maakt de zaak alleen maar erger. De autoriteiten doen net of het een klassieke recessie is, veroorzaakt door vraaguitval. Daar reageren ze op door de vraag te stimuleren, door extra geld uit te geven en de rente te verlagen. Maar het probleem is juist dat er te veel schulden zijn gemaakt, met name in de Verenigde Staten. Die moeten worden terugbetaald. Dus geen extra geld in de economie pompen, maar juist schulden aflossen. Anders wordt de rekening alleen maar doorgeschoven naar de volgende generatie.’’

Kees de Kort gekozen tot beursgoeroe van het jaar

Cornelis Johannes de Kort (1956) was voor vier van de vijf juryleden de beste dit jaar. Met De Kort is het als met schimmelkaas: je houdt er van of je vindt het vreselijk, aldus de website van BNR. De analist bij AFS Capital Management heeft een reputatie hoog te houden als meest negatieve beurskenner van Nederland. Hij voorzag echter veel van de huidige economische problemen.

De radiocolumns van De Kort zijn legendarisch. Fundamentele onevenwichtigheden in de VS gaan de ‘aandelenmannetjes’ keihard raken, voorspelde hij. Zijn waarschuwingen werden door vele collega’s terzijde geschoven, tot de subprime- en kredietcrisis. Voor de één een ‘bromsnor’, voor de ander een eigenzinnige realist. De Amsterdammer heeft in ieder geval zijn naam definitief gevestigd.

“Kees de Kort loopt al jaren te mopperen over het gebrek aan gezond verstand op de beurs, maar kreeg wel gelijk”, aldus een jurylid. Andere juryleden: “Hij durfde tegen de stroom in te gaan. De Kort verwoordt op een duidelijke manier hoe de financiële wereld in elkaar steekt”. De redactie ontving tevens tientallen emails van lezers, meer dan de helft steunbetuigingen voor Kees de Kort.

Grote doorbraak
Runner-up Willem Middelkoop grijpt naast de titel, maar zal daar niet mee zitten. Dit jaar was zijn grote doorbraak. De journalist en auteur van bestseller ‘Als de dollar valt’ mag zich Nederlands bekendste analist noemen en is de beeldbuis niet af te slaan. Pauw & Witteman of DWDD…Is er een crisis, dan vragen we Willem. “Maar wat Peak Oil betreft werd het niet zijn jaar”, schreef een jurylid.

Kees de Kort gaat helemaal los…

In de wetenschap die zich bezighoudt met de economie is evenwicht een sleutelbegrip. Maar in de realiteit van het economisch leven is evenwicht ver te zoeken. Het afgelopen jaar is dat pijnlijk duidelijk geworden.

Lees hier verder

Arie van der Zwan VS Lex Hooduin (DNB – ex Rabo)

Kees de Kort en Arie van der Zwan over de Liquidity trap

In de jaren 90 kwamen er steeds meer tweeverdieners, terwijl banken deze tweede inkomens zijn gaan meetellen bij de bepaling van de leencapaciteit. De huizenmarkt heeft op zijn beurt ook de economie gestimuleerd. Huishoudens die al een koopwoning hadden, konden immers de gestegen overwaarde van hun huis verzilveren door hun hypotheek over te sluiten. Hiermee beschikten ze over een flinke bron van extra bestedingen. Bestedingseffecten kunnen zich ook op indirecte wijze voordoen, dus zonder verhoging van de hypotheek. Huizenbezitters die de waarde van hun woning zien stijgen voelen zich immers rijker en passen hun consumptiepatroon.

De Nederlandse economie draait voor 60% op consumptie

De afgelopen jaren zijn er vele miljarden aan overwaarde verzilverd via tweede hypotheken en oversluitingen. Een groot deel werd weer geïnversteerd in de eigen woning. De rest is gebruikt voor talloze andere zaken, zoals auto’s, electronische apparatuur en vakanties. Als gevolg van deze bestedingsimpuls is het Nederlandse BBP enorm gegroeid.

Nederland heeft een te grote financiële sector

De invloed van de huizenmarkt op de economische groei is dus groot, wat natuurlijk direct de vraag oproept wat er zal gebeuren bij een sterke neerwaartse beweging van de huizenprijzen. Er is weinig fantasie voor nodig om te begrijpen dat de sterke stimulans voor de economie die we de afgelopen jaren hebben gezien ook in omgekeerde richting kan werken.

De spaarquote van Nederlandse gezinnen sinds 2003 ieder jaar negatief is geweest. Niet nul als in Amerika, maar negatief. In 1995 spaarden we nog 5%. Nu besteden we dus ons hele beschikbare inkomen en dan nog wat extra. We ontsparen. Maar de nationale spaarquote is toch positief?
Ja, maar dat komt voor wat betreft de gezinnen omdat er voor ons gespaard wordt, via de pensioenfondsen. Nederlanders zijn gedwongen spaarders geworden. Dankzij ons kapitaaldekkingsstelsel kunnen werknemers zich permitteren hun hele inkomen uit te geven.

Gecorrigeerd voor inflatie zijn de huizenprijzen nu veel hoger dan tijdens de vorige hausse in de jaren zeventig. In 1978 werd toen een piek bereikt die in reële termen ruim 30 procent onder het huidige prijsniveau lag. Deze piek bleek bovendien onhoudbaar: tussen 1978 en 1983 ging maar liefst eenderde van de huizenprijzen af.

bron: DNB

Met deze toename staat Nederland bovenin de faillissementsindex van het concern. In de lijst, met vooral ontwikkelde economieën, staan alleen de Verenigde Staten en Hongkong hoger. Het Verenigd Koninkrijk staat net onder Nederland met een stijging van 34 procent.

De groei van het aantal faillisementen is een gevolg van de financiële crisis en de economische teruggang. Volgens de kredietverzekeraar heeft vooral de verslechtering van de Duitse economie grote gevolgen voor het Nederlandse bedrijfsleven.

bron: eulerhermes.com

We zien dat de Kondratiev-winter niet alleen de Verenigde Staten heeft bereikt, maar ook de rest van de wereld. Vanaf de eerste beurskrachs in het begin van dit decennium tot aan de laatste kredietcrisis is het een feit dat we nu in een saneringsfase zitten van de mondiale economie.

Zoals ook bij de vorige crisis van de jaren 30 is deze ook begonnen in de Verenigde Staten en wel in maart 2000 toen de schermenbeurs de Nasdaq in elkaar zakte en de eerste biljoenen dollars in rook opgingen. Na een behoorlijke baisserally, waarbij veel krediet werd gecreëerd ten aanzien van de onroerendgoedmarkten is deze rally nu ook aan het einde gekomen in 2007. De gevolgen van deze crisis zien we dus nu weer in de financiële markten en heeft zich uiteindelijk en onvermijdelijk verplaatst naar de reguliere economie.

De voormalige minister van financiën en ex-topleider van de Citigroup, Onno Ruding, vertelde deze week zonder blikken of blozen, dat niemand deze crisis had kunnen zien aankomen. Dat is uiteraard een uiterst domme en naïeve uitspraak van een politicus en corporatistische bankier, want iedereen die bekend is met de klassieke economie weet dat aan elke kredietexpansie een einde komt en de resulterende inzinking even groot zal zijn als de hausse. Ruding is een typisch product van zijn economische opleiding, welke erbarmelijk slecht is geweest over de afgelopen 60 jaar. Deze mensen konden en kunnen zich alleen handhaven in een situatie van kredietexpansie en monetaire inflatie en zijn daarop afgericht door ons educatieve stelsel en de Keynesiaanse mythologie die daarbij een grote rol in speelt. Alles wat maar enigszins buiten dit domein plaatsvindt daar speelt men achterlijke Gerritje. Om hun eigen onwetendheid te verdoezelen, dan in programma’s aan te geven dat niemand hiervan af zou weten.

Nee meneer Ruding, integendeel, er zijn bijzonder veel mensen geweest, tevens in het verleden, die wisten dat er een grote depressie zat aan te komen, alleen heeft u de ogen altijd gesloten voor de economische werkelijkheid.

We hebben frequent moeten aanhoren dat de Amerikaanse economie bijzonder veel te lijden heeft en dat is ook zo. Echter er is nog een andere economie, die nog veel harder zal moeten lijden over de volgende jaren en dat is die van de Europese Unie. Veel Eurofiele politici en Eurocraten dachten dat de crisis van de Verenigde Staten aan hen voorbij zou gaan en dat de Europese Unie met haar esperantovaluta, de euro, het wel zou redden. Niets is minder waar, want de EU moet nu alle zeilen bijzetten om ook niet net zo hard getroffen te worden door de kredietcrisis. Banken in de Eurolanden lenen niet meer, zelfs niet nadat er biljoenen in het bancair systeem zijn gepompt. Dit heeft te maken met de problemen die banken ondervinden in het versterken van hun eigen vermogens na de onzekerheid dat ze hun eigen leningen en hypotheken niet meer geheel terug kunnen krijgen. Het is vanwege de non-betaling dat hun draagvlak aangetast is. De balansen zijn net als die van Japan in het begin van de jaren 90 niet zo slecht geweest als nu. Vanwege de liberale richtlijnen van de leningen zijn de vermogens van veel banken bijna verdampt.

De renteverlagingen sinds begin jaren 80 hebben meegewerkt aan deze afzwakking van de bankbalansen. De lage rentestanden hebben ervoor gezorgd dat men namelijk veel meer kon lenen dan in het verleden. Hier hebben bedrijven van geprofiteerd door middel van overnames te financieren, of hun marktsegmenten uit te breiden, alsmede de productie flink op te schroeven. De particulieren werden in staat gesteld om dure aankopen zoals huizen, vakantiewoningen, jachten, verbouwingen, caravans en dure auto’s te doen.

We zijn in dit decennium dus aangeland in een complete sanering en dat betekent dat veel banken in Europa het loodje zullen leggen.

De euro is eigenlijk een dode valuta en zal grotere klappen krijgen dan andere valuta zoals de yen of dollar.

De redenen hiervoor zijn eigenlijk eenvoudig uit te leggen:

1. De euro is nooit een valuta geweest, maar een verzameling munten van diverse landen met eigen culturen, achtergronden, mentaliteiten, politiek beleid etc.

2. De eurozone is een politiek verbond geweest en is nooit gestoeld op normaal economisch denken, want men dacht dat men eerst een munt kon hebben en dat later het land (Europese federale staat), maar dit plan is eigenlijk in duigen gevallen bij de eerste referenda die werden uitgeschreven. Dit vanwege de top-down besluitvorming door de Eurocratie en niet gebaseerd op een bottom-up benadering door de Europese volkeren erbij te betrekken. Dit zal hen later zowel politiek als economisch bijzonder opbreken.

3. De Verenigde Staten heeft in totaal maar $ 500 miljard dollar uitgeleend aan opkomende markten, de Japanners hebben maar $ 200 miljard dollar openstaan aan deze economieën, maar de Europese banken hebben omgerekend zo’n $ 3,5 biljoen aan Oost-Europese leners uitstaan. De Europese banken zitten dus tot aan hun nek in de leningen aan opkomende markten in Oost-Europa, zoals Polen, Tsjechië, Oekraïne en Hongarije. Laatstgenoemde landen hebben geleend in euro’s, maar kunnen alleen hun schulden afbetalen in lokale valuta. Deze zijn in veel gevallen nog verder gekelderd dan de euro, dus kunnen ze hun leningen niet meer terugbetalen en zullen ze zichzelf failliet moeten verklaren met alle gevolgen van dien voor de West-Europese bancaire sector.

Zoals men kan zien gaat de gehele Europese droom in rook op en zal het een nachtmerrie worden voor de Eurocraten alsmede lokale centrale bankiers en politieke partijen die hun ziel hebben verkocht aan deze illusie.

De gevolgen van deze crisis zijn dat vroeg of laat landen uit de euro moeten stappen om zodoende te redden wat er te redden valt. Dit zal de vorm aannemen van een terugkeer naar hun eigen valuta om zodoende hun enorme staatsschulden te kunnen monitiseren en een rentestand te hanteren voor hun obligaties die concurrerend zullen zijn met andere landen. Uiteindelijk zullen Duitsland en Nederland moeten beslissen om er een punt achter te zetten, opdat de belastingbetalers en gepensioneerden niet meer willen opdraaien voor de financiering van de staatsschulden van andere eurozonelanden via de uitgifte van euro-obligaties en als gevolg daarvan het bijdrukken van enorme sommen contant geld of monetaire inflatie. Deze inflatie heeft natuurlijk rechtstreeks invloed op de prijsstelling van de producten in de Europese Unie, waardoor prudente landen als Nederland zwaar worden getroffen.

Het wachten is nu op het uiteenvallen van de eurozone en een terugkeer naar de nationale valuta. Natuurlijk worden al deze corrupte politici en centrale bankiers na deze sanering hierop afgerekend door de respectievelijke volkeren.

Albert Spits

bron: DeepJournal

De PVV is het niet met Wouter bos eens..

Consumptiementaliteit is de oorzaak van de kredietcrisis

“We wisten dat de markt aan het mondialiseren was. Daar hebben we toch onvoldoende inzicht in”, aldus Doctors van Leeuwen, nu regeringscommissaris van Aegon. Bedrijven mondialiseren en het toezicht is nog steeds nationaal geregeld. Onbegrijpelijk, vindt Doctors van Leeuwen. “Deze bedrijven zouden wereldwijd toezicht moeten hebben, maar dat is er dus niet”, legt Doctors van Leeuwen uit. “Zolang het toezicht zo geregeld blijft, word ik daar niet vrolijk van.”

Doctors van Leeuwen vindt het een raadsel dat alle risicobeheerssystemen in een paar weken tijd op hetzelfde moment gefaald hebben. “Het is net alsof er op een continent of in een land alle stoppen doorslaan.” Volgens Doctors van Leeuwen zijn er veel etiketten op dit fenomeen geplakt, maar “een verklaring waar ik waarde aan kan hechten en die enige voorspellende kwaliteit heeft, heb ik nog niet gehoord.”

Desastreuze effecten

Wat toezichthouders wel zagen aankomen, waren de desastreuze effecten van de goedkope geldpolitiek van Alan Greenspan, oud-voorman van het stelsel van de Amerikaanse centrale banken (Federal Reserve). Hij dacht een recessie te voorkomen door goedkoop geld aan te bieden na het barsten van de internetbubbel in 2000 en de aanslagen in 2001.

Hierdoor kregen mensen die het eigenlijk niet konden betalen, gemakkelijk hypotheken en andere leningen. Deze zogenoemde subprime-leningen staan aan het begin van de eerste problemen op de financiële markten. “Als je geld zo goedkoop maakt, moet je niet verbaasd zijn dat het risico laag ingeprijsd wordt”, aldus Doctors van Leeuwen.

bron: Telegraaf.nl

Opmerking: Ik wist het niet…. sorry

Inkrimping van 0,5 pct
De ECB verwacht in 2009 een recessie in de eurozone, met een inkrimping van gemiddeld 0,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Voor 2008 verlaagde de ECB haar verwachting, en rekent ze nog slechts op een toename met 1,0 procent van het bbp, tegenover 1,4 procent drie maanden geleden. “In twee maanden tijd hebben we het rentetarief verlaagd met 1,75 procentpunt, iets wat nooit eerder gebeurd is”, zei ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet vandaag tijdens een persconferentie in Brussel.

Derde verlaging op rij
De ECB verlaagde haar belangrijkste rentetarief nog op 8 oktober, in een gezamenlijke actie met de wereldwijde centrale banken, en begin november. Door de financiële crisis wegen volgens Trichet “uitzonderlijk grote onzekerheden” op de economie. Tezelfdertijd neemt de inflatie zeer snel weer af door de daling van de grondstoffenprijzen.

Toch wil dat volgens Trichet niet zeggen dat de eurozone zich in “een periode vergelijkbaar met een deflatie” bevindt. De economie in de eurozone zou volgens de ECB-voorzitter in 2009 wel voor het eerst krimpen sinds 1993. Over mogelijke nieuwe verlagingen van de rente de komende maanden wilde Trichet niets kwijt.

Britse rente laagste sinds 1951
De Britse centrale bank (Bank of England) verlaagde vandaag ook haar rente zoals verwacht met 1 procentpunt, tot 2 procent, of het laagste niveau sinds 1951. De Britse economie kromp in het derde kwartaal met 0,5 procent, wat meteen de eerste economische teruggang was in het land in zestien jaar.

Speculaties over de renteverlaging van de Britse centrale bank stuurden het Britse pond vandaag naar een historisch dieptepunt tegenover de euro: 1,1499 euro. (belga/svm/tw)

Wat merkt de consument hier van?
Het verlagen van de rente zal weinig effect hebben op de rente die betaald wordt door consumenten en bedrijven. Banken zijn er inmiddels wel achter dat het risico op het uitlenen van geld groter is geworden door de huidige economische situatie. Banken vragen daarom een hogere risicopremie (rente). Dit zorgt uiteindelijk voor meer druk op de woningmarkten, immers de premie die betaald moet worden voor een huis wordt steeds hoger.

Kees de Kort: Er worden weer rentelolly’s achterin de bus gedonderd

Toen bekend werd dat de Nederlandse overheid waarschijnlijk voor een tweede keer de banken te hulp moet schieten, schoot de verzekeringspremie (Credit Default Swap op 5-jaarsleningen) omhoog van 0,66 naar 0,75 procent, een stijging van 14 procent. Ter vergelijking: dezelfde premie bij ING Bank bedraagt 1,13 procent.

In het algemeen geldt: hoe groter de financiële sector in verhouding tot het nationaal inkomen van een land, hoe hoger de premie om je te verzekeren tegen een faillissement. IJsland spant in Europa de kroon. Wie zich tegen een bankroet van IJsland wil verzekeren betaalt inmiddels een premie van ruim 10 procentpunt. Maar ook Groot-Brittannië, Zwitserland en Nederland hebben een relatief grote financiële sector.

Beleggers zijn onzekerder geworden over de vraag of de Nederlandse overheid al zijn schulden straks wel kan aflossen, als het de banken keer op keer moet helpen. De Nederlandse staatsschuld is door de kredietcrisis de afgelopen tweeënhalve maand al gestegen van 250 naar 340 miljard euro.

‘Het is sowieso veel duurder geworden om je tegen een faillissement te verzekeren’, zegt Chin, ‘maar het verschil tussen Nederland en Duitsland is opgelopen. Beleggers vluchten eerder in Duitse obligaties dan in Nederlandse. Het is een groter land en dus veiliger, is het idee.’

De rente op een 10-jaars Duitse obligatie ligt ongeveer een half procentpunt lager dan in Nederland. Dat verschil was voor het omvallen van Lehman Brothers minder dan de helft. ‘In 2003 en 2004 lagen de rente in Nederland en Duitsland helemaal dicht bij elkaar’, zegt Chin. ‘Het risicosentiment was toen heel laag.’

Nederlandse obligaties werden altijd als een veiliger haven beschouwd dan Belgische obligaties, maar dat verschil is de laatste week snel teruggelopen. De Nederlandse overheid wordt inmiddels door verzekeraars net zo kredietwaardig geacht als de Belgische.

De Amerikaanse overheid – die vaak worden gehekeld vanwege haar immense staatsschuld – doet niet veel onder voor de Duitse. Wie zich wil verzekeren tegen een failliet van de Amerikaanse staat, betaalt een premie van 0,57 procent, aanmerkelijk lager dan de premie voor Nederland, dat zichzelf gelukkig prijst met een lage staatsschuld.

‘Nederland doet het nog helemaal niet zo slecht’, vindt Chin. ‘Landen als Italië en Griekenland, de zorgenkindjes van Europa, scoren veel minder.’

Nederland heeft de investeringen in de banken tot nu toe vooral met korte leningen gefinancierd. Volgende week gaat het Agentschap van Financiën voor het eerst extra langlopende obligaties uitgeven.

Door de kredietcrisis vluchten beleggers nog steeds uit aandelen naar obligaties. Hierdoor betalen alle overheden ondanks de toegenomen risicopremies nog steeds een relatief lage rente.

bron: de Volkskrant

In oktober steeg de geldhoeveelheid 8,7% ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. In september groeide de geldhoeveelheid eveneens met 8,7% op jaarbasis, zo blijkt uit herziene cijfers.

Het cijfer voor oktober is hoger dan economen hadden verwacht. Zij hadden verwacht dat de toename van de geldhoeveelheid op jaarbasis zou vertragen tot 8,0%.

In de drie maanden tot en met oktober 2008 bedroeg de groei gemiddeld eveneens 8,7%, tegen een groei van 8,9% in de voorgaande driemaandsperiode. Vooraf geraadpleegde economen gingen uit van een stijging van de geldhoeveelheid met 8,5% over de afgelopen drie maanden.

Als de geldhoeveelheid te hard groeit kan dat duiden op toenemend inflatiegevaar wat van invloed kan zijn op de rentepolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB).

De ECB streeft naar een inflatie beneden de 2% voor de eurozone. De referentiewaarde voor de geldgroei is 4,5%.

bron: fd.nl

De sketch heeft helaas niet veel geholpen, heel Nederland zit diep in de schuld. Pak ‘t dan, pak ‘t dan. Je bent veel rijker dan je denkt. Laat die welvaart nou niet aan je voorbijgaan! Huizenprijzen stijgen altijd met de inflatie mee!!! Als je gaat huren ben je dief van je eigen portemonnee……

Ik verwacht dat de huizenprijzen de komende jaren sneller zullen dalen dan de deflatie. Huishoudens met een hoge hypotheek zullen dan in problemen komen.

‘Man vermist’

Overdrijft Youp van ‘t Hek in zijn sketch Lenen lenen, betalen betalen niet? Volgens het ministerie van Sociale Zaken zit hij er niet ver naast. Een derde van de Nederlanders staat rood of heeft een (doorlopend) krediet, hypotheekschulden niet meegerekend.

De documentaire ‘ Money as debt’ legt uit wat geld in ons huidige economische systeem eigenlijk is, betekent, hoe het gecreëerd wordt en hoe ons geldsysteem door de eeuwen heen is ontstaan.

In de Verenigde Staten gaat het nog een stap verder.

Eerder dit jaar hebben gezinnen al een cheque in de bus gekregen, waarvan de bedoeling was dat ze er zo snel mogelijk mee naar de winkelcentra zouden gaan, en nu heeft de aankomende president Obama een plan om huishoudens nog eens $1000 toe te stoppen. We zullen en moeten doorgaan met besteden, want anders gaat het niet goed met de economie.

Het gevolg van de Amerikaanse bestedingsdrift is dat de spaarquote van gezinnen in de VS al een aantal jaren rond nul ligt. In de jaren tachtig spaarden Amerikanen nog gemiddeld 8% van hun beschikbaar inkomen. Alom wordt die spaarquote van nul gezien als het beste bewijs van de slechte staat waarin Amerika verkeert. Ze besteden daar maar raak en dat moet wel fout aflopen.

Maar voor we in Nederland met het opgeheven vingertje gaan zwaaien, is het wel goed dat mensen zich realiseren dat de spaarquote van Nederlandse gezinnen sinds 2003 ieder jaar negatief is geweest. Niet nul als in Amerika, maar negatief. In 1995 spaarden we nog 5%. Nu besteden we dus ons hele beschikbare inkomen en dan nog wat extra. We ontsparen. Maar de nationale spaarquote is toch positief?

Ja, maar dat komt voor wat betreft de gezinnen omdat er voor ons gespaard wordt, via de pensioenfondsen. Nederlanders zijn gedwongen spaarders geworden. Dankzij ons kapitaaldekkingsstelsel kunnen werknemers zich permitteren hun hele inkomen uit te geven.

In alle ontwikkelde landen zien we overigens dat spaarquotes de laatste tien jaar zijn gedaald. Of je nu Engeland of Duitsland of Japan neemt, het beeld is overal hetzelfde.

De belangrijkste reden waarom er minder gespaard wordt, is dat de rentestanden jaren achtereen gedaald zijn. Lenen werd steeds aantrekkelijker – met als gevolg sterk gestegen huizenprijzen – en sparen loonde eigenlijk niet. In Nederland werd de zorg voor de oude dag overgenomen door de pensioenfondsen en daardoor konden Nederlanders besteden, uitgaan en vakantievieren zonder zich om de dag van morgen te hoeven bekommeren.

Hoe kan de balans tussen sparen en consumeren worden hersteld? Als mensen zich zorgen maken over de toekomst gaan ze als regel meer sparen. Zie wat nu gebeurt. Het helpt daarbij als de rente hoger is dan een schamele 1 of 2%. Ook daar zien we nu verandering, want volgens de reclameboodschappen kan je spaarrente oplopen tot wel 5%! De banken hebben nu spaargeld nodig en ineens kunnen ze ons wel een behoorlijke vergoeding bieden, waar sommige eerder op internetrekeningen stiekem de rente naar vrijwel niets hadden verlaagd. Het gaat dus de goede kant op, zou je zeggen. Maar dan grijpt de vakbeweging in. Sparen? We moeten besteden! Stel je voor dat we een procent minder zouden uitgeven dan in het recordjaar 2007. Dat zou een ramp zijn! Nederlanders als de Amerikanen van Europa – dat is wat de vakbeweging eigenlijk wil.

bron: Telegraaf.nl

“Net zoals in de meeste landen stellen de Nederlanders zich in op een wereldwijde recessie; 60 procent van de ruim 550 ondervraagden in Nederland geeft aan te verwachten dat de economie in de komende tijd verslechtert. Alleen de Engelsen en de Japanners zijn nog somberder”, aldus het onderzoeksbureau. Meer dan de helft van de ondervraagden (54 procent) verwacht in de komende 12 maanden minder geld te kunnen besteden. “Ook hierin lijken de Nederlanders veel op Japanse en Engelse consumenten die de waarde van hun huizen en het vrij besteedbaar inkomen sterk zien dalen.”

Hoe meer dingen veranderen, hoe meer ze hetzefde blijven : De nieuwe tijd, consumentenkrediet, nieuwe technologie, extreme leverage en speculatie, een verschrikkelijke klapper en dan .. . (Nee, er is niets nieuws onder de zon.)

Op deze originele grafiek uit 1929 ziet ziet u dat de “crash” plaatsvond in oktober 1929, maar u ziet ook dat het dieptepunt van dat jaar pas begin november werd bereikt. Ook dat was een tijdelijke bodem. Uiteindelijk kromp de Dow Jones 90 procent in de vier daaropvolgende jaren!

Het grootste gevaar zijn de schulden. Die worden bij deflatie relatief steeds meer waard – deflatie betekent namelijk ook dat de lonen omlaag zullen gaan. ‘En dat betekent dat huizenkopers hun verplichtingen niet meer kunnen nakomen’, zegt Marey, ‘wat resulteert in meer problemen bij de banken en dat kunnen we op dit moment echt niet gebruiken.’

Amerikaanse beleggers in obligaties houden serieus rekening met een daling van de prijzen, bleek deze week. Marey heeft nog goede hoop dat president Ben Bernanke van de centrale Amerikaanse banken het deflatiespook kan verjagen. ‘Als de recessie niet langer duurt dan vier kwartalen dan kunnen de VS het net vermijden.’

Eric Mecking, die in 2005 het boek Deflatie in aantocht schreef, is minder optimistisch. ‘Er is al sprake van monetaire deflatie. De geldhoeveelheid is door de kredietcrisis gekrompen. Dit zal op termijn onherroepelijk leiden tot een daling van de prijzen.’

Mecking verwacht dan dezelfde toestanden als in Japan in de jaren negentig, om te beginnen in de VS en later ook in Europa. ‘Japanners gaven niets meer uit, omdat ze wisten dat in de toekomst alles goedkoper werd, en gingen sparen. ’

Mecking vreest vooral een daling van de huizenprijs. ‘Als die met tientallen procenten daalt, zit je als huizenbezitter echt met een probleem. Japanners die op het hoogtepunt van de markt een huis hadden gekocht, konden niet meer verhuizen. Hun huis was hun gevangenis, werd gezegd.’

‘Stel: je hebt een hypotheek van drie ton en de huizenprijzen dalen met 30 procent. Je kunt dan alleen verhuizen als je die 30 procent, 90 duizend euro, bijlegt. De bank zal een nieuw huis niet financieren als jij nog een restschuld hebt op je oude huis.’ Een daling van de huizenprijs zal ook een sterk psychologisch effect hebben, denkt Mecking. ‘Mensen blijven eten en drinken, maar ze gaan niet meer naar het restaurant. ’

Marey denkt dat Bernanke deze situatie nog kan afwenden. ‘Hij is in de jaren negentig vaak in Japan geweest en weet dus hoe het niet moet. Hij weet dat hij snel moet ingrijpen, want als je eenmaal in de deflatiespiraal terecht komt, ben je eigenlijk al te laat.’

bron: de Volkskrant

Heeft Ben Bernanke bijna al zijn kruit verschoten?

Onder centrale bankiers geldt de regel dat de beste renteverlaging er een is, die voor de financiële markten volstrekt onverwacht komt.

In dat opzicht is de renteverlaging die Federal Reserve-president Ben Bernanke gisteren doorvoerde verre van ideaal. Bernankes daad werd door de markten zelfs min of meer afgedwongen.

Impuls
Anders dan de Europese Centrale Bank, die uitsluitend de inflatie moet beteugelen, is de Fed statutair verplicht om ook de economie een impuls te geven wanneer dat nodig is.

En die is hard nodig. De Amerikaanse economie stevent op een hevige recessie af. Obligatiebeleggers uit de hele wereld lenen momenteel de Amerikaanse staat geld uit voor de korte termijn, zonder daar een rentevergoeding voor te eisen. Kennelijk zien ze geen inflatiegevaar meer – eerder het omgekeerde: deflatie, ofwel prijsdalingen.

Dat vooruitzicht is angstaanjagend. Bij deflatie groeien de schulden waarmee Amerikaanse consumenten overladen zijn en dreigen zij failliet te gaan.

Kruit verschoten
Bernanke verlaagde de rente met een half procentpunt tot 1 procent. Helemaal zonder gevaar is de actie niet. Op een niveau van 1 procent heeft hij bijna al zijn kruit verschoten. In de jaren negentig heeft Japan de rente op 0 gesteld om hardnekkige deflatie en economische stagnatie te bestrijden. Dat hielp nauwelijks.

Lager dan 0 procent kan een centrale bankier niet gaan. Als op het huidige lage rentepeil banken nog niet in staat blijken om consumenten en bedrijven kredieten te verstrekken, zal Bernanke zeer onorthodoxe maatregelen moeten nemen.

Dollars
Hij kan zelf bedrijven krediet gaan verschaffen – in feite doet hij dat al op beperkte schaal. En hij kan dollars bijdrukken en die door helikopters over het land laten uitstrooien om de consumentenbestedingen aan te jagen en de dreigende deflatie te bestrijden.

Zolang de Amerikaanse dollar nog ’s werelds belangrijkste reservevaluta is, kan Bernanke zich zulke extreme maatregelen tot op zekere hoogte nog veroorloven ook. Die zijn zelfs te prefereren boven deflatie.

bron: Elsevier.nl

Reinders-directielid Frank Reinders bevestigt dat zijn personeelsbestand van 26 mensen wordt ingekrompen. Naar verluidt raakt dat zeven mensen. Volgens Reinders zijn het er minder. Hij wil echter geen aantal noemen. ,,Feit is dat we reorganiseren”, zegt hij. ,,We proberen het netjes op te lossen met het CWI.”

Mede-aanleiding is volgens hem de kredietcrisis. ,,Er heerst angst in de markt. Mensen durven amper nog huizen te kopen.”

bron: destentor.nl

Willem Middelkoop vertelt bij RTL Z over de geldgroei in de eurozone (2006)

Rienk Kamer- Er is nergens geld te krijgen..

Er zijn in feite twee soorten deflatie:

Er is deflatie veroorzaakt door marktwerking, wat betekent dat de hoeveelheidproductie van goederen toeneemt en de vraag achterblijft, waardoor er een prijsdaling ontstaat van deze goederen. We hebben dat kunnen zien over de laatste twee decennia in de computer- en software-industrie. De hoeveelheid computers en software breidden zich enorm uit in die periode, waardoor de prijzen aanzienlijk daalden. Zo ook met enig ander product. Dit kunnen we samenvatten onder de noemer vrije-marktconcurrentie en is een zeer gezonde ontwikkeling, waardoor bedrijven komen en gaan. Josef Schumpeter noemde dit al ‘creatieve vernietiging’. In de jaren 90 van de 19e eeuw bestond er ook al een dergelijke deflatie, maar dan op elk productieniveau, alhoewel de economische groei niet werd aangetast, omdat toen nog de traditionele goudstandaard van kracht was, wat resulteerde in een stabiele geldhoeveelheid.

Helaas bestaat er nog een ander soort en dat heeft een geheel andere oorzaak. Er bestaat ook een deflatie als de economie ongezonde trekken begint te vertonen, wanneer de productie afneemt terwijl ook de prijzen zakken. In tegenstelling tot de normale deflatoire toestand heeft dit soort deflatie wel degelijk een sinistere oorsprong. Deze deflatie is veroorzaakt door de voorafgaande periode, toen de geldhoeveelheid aanzienlijk werd uitgebreid waardoor alle facetten van het economische leven tot een zeepbel uitgroeiden. We kunnen dit bijvoorbeeld zien in de enorme groei in de aandelenmarkt, de huizenmarkt, de goederenmarkt, de obligatiemarkt etc. De oorsprong van deze groei is de enorme liquiditeit, die beschikbaar werd gesteld door de bancaire sector met actieve hulp en medeweten van de centrale bank. De bancaire sector is gemachtigd door de centrale bank om liquiditeit (geld) ter beschikking te stellen op het gebied van leningen en hypotheken. De uitgifte daarvan gebeurt door de diverse banken met ondersteuning van de centrale bank.

Men zal zich afvragen waar deze liquiditeit vandaan komt. Die komt feitelijk uit het niets. Als een bank een lening of hypotheek beschikbaar stelt aan de lener, dan creëert deze bank geld uit het niets om deze te financieren. Wanneer de lening of de hypotheek geheel wordt terugbetaald, dan verdwijnt dit geld weer in het niets. De bank ontleent zijn bestaansrecht aan de rente, die men ontvangt, want van het geld uit het niets kan men niet bestaan omdat daarover weer rente moet worden betaald aan de centrale bank (interbancaire rente) – die ook wordt vastgesteld door de laatste. Het verschil in de rentes, die de bank aan de centrale bank moet betalen en de rente die men ontvangt betreft dus de ‘winst’ van de bank. Dit is bekend onder naam fiatgeld, want er staat geen enkele tegenwaarde ten opzichte van dit ‘geld’, het is in feite gebakken lucht.

Er bestaat ook een andere mogelijkheid om geld uit te lenen en dat is via deposito (spaarrekeningen), die de bank ontvangt van de lener, dientengevolge de bank dit weer kan uitlenen door middel van leningen of hypotheken, maar ook hier is er een gigantische adder onder het gras, want de bank leent dit niet een keer uit, maar een meervoud daarvan. In het geval van Nederland is dit doorgaans zes maal. Dit staat bekend als fractioneel bankieren, oftewel er is maar een klein deel gedekt door echte waarde (deposito) en het meeste van dit ‘geld’ is ook gebakken lucht.

U begrijpt, dat dit voor enorme problemen kan zorgen, als

a. de lening of hypotheek wordt terugbetaald, of
b. als de lener of hypotheekgever failliet gaat en niet wordt terugbetaald.

In beide gevallen verdwijnt de lening en hypotheek in het niets, omdat deze liquiditeit geen enkele waarde vertegenwoordigt, zodoende verdwijnt dit geld voorgoed uit de economie, dus de liquiditeit in de economie gaat omlaag als er geen andere leners zijn om deze leningen weer aan te gaan.

Een goed voorbeeld om dit te verduidelijken is, als iemand een auto verhuurt aan een klant, waarvoor de autoverhuurder een vergoeding ontvangt (de huurprijs). Als de klant na een periode de auto terugbrengt kan deze zelfde auto weer worden verhuurd aan een ander, dus heeft de autoverhuurder iets van waarde uitgeleend (verhuurd) en ontvangt deze waarde weer terug. Dit betekent dat deze waarde niet verloren is gegaan, want de waarde (auto) bestaat nog steeds en kan opnieuw worden gebruikt door de autoverhuurder of de klant.

In de tijd van de traditionele goudstandaard, tot aan 1914, vertegenwoordigde de liquiditeit echte waarde, dat wil zeggen goud en zilver, zowel ten aanzien van deposito (spaarrekeningen) als in het dagelijks leven (gouden tientjes, zilveren guldens, dubbeltjes en kwartjes). Wanneer een lening werd afbetaald kon dit geld weer worden gebruikt voor andere financieringsdoeleinden en bleef het in de economie bestaan.

In het geval van fiat- en fractioneel geld daarentegen staat weinig tot geen waarde. Zoals eerder gezegd; als een lening of hypotheek wordt terugbetaald dan verdwijnt het geld voorgoed uit de economie. Dit verklaart dan ook de liquiditeitscrisis, die ontstaat na een periode van een uitbundig fiat- en fractioneelgeldbeleid. Als door welke reden dan ook de financiële zeepbel uit elkaar spat (bijv. aandelenmarkt, onroerendgoedmarkt e.d.), kunnen de leningen en hypotheken niet meer worden terugbetaald. De bancaire sector verzeilt dan in een bankcrisis, waardoor:

a. de liquiditeit verdwijnt;

b. de rente niet meer wordt betaald;
c. de waarden van de beleende onderpanden (aandelen, onroerend goed etc.) afgenomen zijn en deze de leningen of hypotheken niet meer kunnen dekken, omdat:

1. de waarde is weggevaagd of drastisch verminderd en
2. deze zich in een dergelijke periode op een duidelijke en gruwelijke aanbodsmarkt zullen bevinden, waardoor deze moeilijker, zoniet onmogelijk te verkopen zijn.

Tijdens de crisis van de jaren 30 hebben zich deze problemen voorgedaan als gevolg van de enorme geldhoeveelheidexpansie van de jaren 20. Veel banken en financiële instellingen gingen ‘bankroet’, omdat men niet meer aan de verplichtingen jegens de depositohouders en de centrale banken kon voldoen. Het geld was er eenvoudigweg niet meer. De exact zelfde situatie speelt zich nu opnieuw af vanwege de enorme geldhoeveelheidexpansie die zich heeft voorgedaan in de Verenigde Staten en Europa tijdens de jaren 90, die men de ‘nieuwe economie’ noemde, omdat er geen recessies meer zouden zijn en men een permanent plateau van economische voorspoed zou meemaken. Dit heeft wereldwijd tot enorme financiële excessen geleid, waardoor de aandelenmarkt en de onroerend goedsector tot ongekende hoogte zijn gestegen. Alles werd met geleend (lees fiat- en fractioneel) geld gefinancierd tot aan overnames en fusies van bedrijven aan toe. Al deze schulden moeten worden afbetaald, maar dit kan alleen in een situatie met stijgende prijzen waardoor de waarde van de schulden afneemt. Vanuit deze optiek wordt deflatie als een enorme bedreiging ervaren, omdat dan de schulden in waarde zullen stijgen en de verkopen in waarde dalen, wat funest is voor zowel bedrijven, banken als leners.

Daarom zullen de centrale banken zich gaan bezighouden met het enorm oppompen van de geldhoeveelheid om desnoods geforceerd de liquiditeit in de economie te verhogen. Dit Keynesiaanse gedachtegoed is nog steeds in zwang bij deze groep, omdat dit voor hen nog het enige houvast biedt om deze crisis het hoofd te bieden. We hebben al aan Japan kunnen zien dat dit een nutteloze ingreep is, want tijdens de liquiditeitscrisis en de deflatoire situatie is geen enkele lener meer bereid om zichzelf nog meer in de schuld te steken, terwijl geen enkele bank bereid zal zijn verdere leningen of hypotheken te verstrekken als men weet dat deze nauwelijks of niet kan worden terugbetaald in de toekomst.

De enige oplossing voor deze aanhoudende crisis is een directe sanering van de kapitaalmarkt, waardoor de deflatoire crisis op een natuurlijke manier kan uitwoeden. Dit houdt in dat er een halt moet worden toegeroepen aan de desastreuze renteverlagingen, waardoor depositohouders, pensioen- en beleggingsfondsen gedwongen zijn om andere investeringen op te zoeken in de hoop de lagere rendementen op te krikken d.m.v. beleggingen in op dit moment extreem riskante instrumenten zoals aandelen, bedrijfsobligaties en onroerend goed. Als de rentestand wordt aangepast aan de vraag, dan is er geen enkele reden om uit te gaan van een redelijk rendement voor investeerders en wordt de opbouw van vaste onderliggende waarden verzekerd. Als men de rente blijft verlagen zoals in Amerika en Japan is gebeurd, dan voorspel ik een enorme mondiale liquiditeitscrisis, waardoor de economische ellende niet meer te overzien is en de wereld in een grote crisis a la jaren 30 zal worden gedompeld. Ook moet men ophouden liquiditeit te blijven pompen in het financiële systeem – de onophoudelijke geldstroom vanuit de centrale bank richting bancaire sector – want dit zorgt enerzijds voor een verlenging en uitrekking van de crisissituatie en staat de broodnodige sanering van het financiële systeem in de weg en anderzijds is dit een nutteloze bezigheid, want de bereidheid om geld te lenen is tot nul gereduceerd zoals de Japanse ervaring ons sinds 1989 leert. Het is als het ware het toedienen van een bloedtransfusie op een lijk.

bron: Albert Spits

Ondanks ongekende ingrepen, waaronder een gecoordineerde renteverlaging door de voornaamste centrale banken van de wereld, zullen de komende maanden extra maatregelen zijn om de kredietcrisis in de Verenigde Staten en in Europa een halt toe te roepen, aldus Strauss-Kahn.

,,Vooruit kijkend, verwacht ik dat de omstandigheden op de kapitaalmarkt heel moeilijk zullen blijven, waardoor de economische groei wereldwijd onder druk zal staan.”

Vorige maand zij Dominique nog dat er geen reden tot paniek was….

Deflatie wordt net als inflatie gemeten aan de hand het “marktmandje”. Elke maand controleert een groot aantal “prijsinspecteurs” de prijzen van deze artikelen in verschillende winkels. Daarna worden de kosten van dit mandje over een bepaalde periode vergeleken en wordt zo een reeks bepaald voor de prijsindex. Het inflatie- deflatiecijfer op jaarbasis kan dan worden berekend door de verandering in de kosten van het marktmandje. Dit heeft de Consumptieprijsindex.

Toch zie je nu iets op de huizenmarkt gebeuren wat bij deflatie hoort, huishoudens blijven door een tekort aan vertrouwen, de stijgende rente, en omdat zij verwachten dat de prijzen gaan dalen hun aankopen uitstellen. Zie ter verduidelijking dit voorbeeld over een wasmachine:

Deflatie is voor velen een onbekend verschijnsel. Kort gezegd houdt het in dat de prijzen niet stijgen maar juist dalen. De wasmachine die u nu koopt zal over een jaar tegen een lagere prijs in de winkel worden aangeboden. Op zich lijkt dat geen onaantrekkelijke ontwikkeling, want wie is erop tegen dat de prijzen dalen? Toch blijkt deflatie schadelijk voor de economie te zijn. Een belangrijke motor van de economische groei zijn de bestedingen van consumenten. Bij deflatie zult u uw aankopen echter zo lang mogelijk uitstellen, want de prijzen zullen verder dalen.

De Nederlande Bank schreef hierover in 2003:

Een scherpere correctie zou kunnen optreden door een snel afnemend consumentenvertrouwen, toenemende verwachtingen van prijsdalingen en een significante toename van de hypotheekrente

Nu zie je de overheden en de centrale banken op de gebruikelijke manier reageren, de refirente is wereldwijd sterk verlaagd en er wordt aan alle kanten geld uit het niets gecreëerd. Hieruit blijkt dat men een stijgende schuldenberg (groei?) ten doel heeft. Met mooie praatjes probeert het vertrouwen te herstellen, maar het begint het er steeds meer op te lijken dat ook wij , na de vele leugens, er niet meer in geloven.

Deflatie zal dan ook net als in Japan niet meer te stoppen zijn.

Eric Mecking schreef al in 2005 het boek Deflatie in aantocht waarin hij een groot deel van de huidige problemen op de financiele markten al beschreef. Deze week komt een nieuwe druk van het boek uit.

Eric Mecking gebruikt de lange conjunctuurgolven van de Kondratieffcyclus om uit te leggen wat de ‘roaring twenties’, de beurskrach van 1929 en de Grote Depressie van de jaren dertig werkelijk inhielden. Vervolgens trekt de auteur de vergelijking met de jaren negentig met de zogenoemde ‘new economy’, het uiteenspatten van de it–zeepbel in 2000 en het dalen van de huizenprijzen in de VS dat uitmondde in de huidige kredietcrisis.

In de eerste editie van Deflatie in aantocht (2005) werd veel van het onheil uit 2007 en 2008 al uitgetekend. In deze uitgebreide en geactualiseerde editie wordt helder uiteengezet dat we met deze kredietcrisis aan het begin staan van de grootste economische terugval sinds de jaren dertig. Ons staat een nieuwe grote depressie te wachten die in combinatie met de toenemende vergrijzing wel moet leiden tot ernstige problemen met onze pensioenen en de verworvenheden van de verzorgingsstaat.

Sinds midden jaren vijftig hebben Nederlandse huizenbezitters de grootste prijsstijging ooit meegemaakt. Een huis uit 1947 brengt nu ongeveer 28 keer zoveel op. Kostte dat huis toen 9.000 euro, in 1965 was dat opgelopen tot 20.000, in 1973 tot 30.000, in 1982 tot 57.000 en in 2008 tot 250.000 euro. Wat geresulteerd heeft in de evenaring van het drie eeuwen oude prijsrecord uit 1736!

Door deze lange periode van stijgende huizenprijzen is het een volkswijsheid geworden dat huizen altijd hun waarde blijven houden. Dit toont weer aan dat mensen de trend doortrekken naar de toekomst en zij niet cyclisch, maar lineair denken. De voor inflatie gecorrigeerde Herengracht-index van de Maastrichtse hoogleraar vastgoedfinanciering Piet Eichholtz toont echter dat huizen onderhevig zijn aan grote cyclische bewegingen en lang niet altijd in prijs stijgen. Integendeel. Het laat zien dat huizen zelfs flink in prijs kunnen zakken!

Prijsontwikkeling van panden aan de Herengracht sinds 1650, gecorrigeerd voor inflatie

De laatste keer dat de huizenmarkt in Nederland instortte was tussen 1979 en 1983 toen de huizenprijzen met gemiddeld veertig procent daalden en een paar jaar op dat lage niveau bleven liggen. Oudere huiseigenaren vergeten dit nooit meer. Mensen die hun baan kwijtraakten, kwamen in problemen toen ze hun huis moesten verkopen. Sinds 1985 stegen de prijzen voor huizen weer, hoewel ze pas in 1993 het niveau van 1978 zouden bereiken.

De huizenmarkt heeft de top gepasseerd en is door de kredietcrisis rijp voor de grootste prijsdaling ooit. In de VS, Groot-Brittannië, Ierland, Spanje en Denemarken dalen de huizenprijzen al. Nederland volgt. Dalende huizen- en aandelenmarkten, tezamen met banken die elkaar wantrouwen en failliet gaan, vormen een dodelijke cocktail. Het hele systeem is zo verziekt en de kredietcrisis zo groot dat het hele financiële bestel wankelt en lijkt om te vallen.

Nu een huis kopen, aan het begin van de liquidatiefase in de Kondratieffcyclus, zou daarom een van de meest kostbare vergissingen van uw leven kunnen zijn.

In Nederland zijn de huizen, volgens het IMF, bijna dertig procent overgewaardeerd, in Ierland 34 procent. In de Verenigde Staten zijn ze nog steeds elf procent overgewaardeerd, hoewel ze daar al vijftien procent in prijs zijn gedaald. Ook verdubbelde daar de totale hypotheekschuld als percentage van het bruto nationaal product van 34 procent in 1983 naar 76 procent in 2006.

In Nederland steeg de hypotheekschuld naar 98 procent van het bnp en in Denemarken zelfs naar 101 procent. In 2008 passeerde Nederland overigens Denemarken als land met de hoogste hypotheekschuld. Denemarken is midden 2008 officieel in een recessie beland en daar zijn de huizenprijzen al stevig aan het dalen.

Het IMF waarschuwt dat de huizenprijzen in Europa, net als in de Verenigde Staten, de komende jaren scherp zullen dalen. Landen met dure huizen en hoge hypotheekschulden, zoals Nederland, lopen hierbij extra risico.

Bij aanvang van de depressie, zoals nu, blijven huizenverkopers hoge prijzen vragen omdat zij kijken naar de prijzen van het afgelopen jaar terwijl het vertrouwen van de huizenkopers stevig afneemt en zij rekening beginnen te houden met dalende huizenprijzen. Aangezien de vraagprijzen veel te hoog zijn, staat er een recordaantal huizen te koop, blijven woningen ook langer te koop staan en worden er veel minder verkocht. Bovendien neemt het aantal gedwongen verkopen al jaren schrikbarend toe.

Door de kredietcrisis en de hypotheekcrisis, in combinatie met een (eventuele) beperking van de hypotheekrenteaftrek, ontstaat een vicieuze cirkel waarin huizenprijzen almaar blijven dalen. Deze daling zal gemiddeld dertig tot vijftig procent bedragen. Gaan we uit van de prijs van 250.000 euro in 2008 voor een gemiddelde woning dan zult u moeten wachten tot de prijs gezakt is naar een niveau tussen 175.000 en 125.000 euro.

Een daling van de huizenprijzen heeft veel dramatischer gevolgen voor de economie dan de aandelenkoersen omdat het om veel meer betrokkenen gaat en om veel meer geld. Dat bovendien grotendeels geleend is. Zo bedraagt de prijs van het totale Nederlandse particuliere onroerend goed – alle appartementen, rijtjeshuizen en villa’s bij elkaar – eind 2007 ruim twaalfhonderd miljard, 1.200.000.000.000 euro, terwijl de waarde van alle Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen ruim zeshonderd miljard is – ongeveer de helft.

Het bankwezen zal sterk worden getroffen doordat de hypotheekleningen zijn gefinancierd tegen onderpanden die in waarde dalen. Dat zal banken, die nu al door de kredietcrisis zeer terughoudend zijn in hun kredietverleningen, nog terughoudender maken. Nog veel meer huiseigenaren zullen de rente op hun lening niet meer kunnen betalen, en de hypotheekschuld zelf niet meer kunnen aflossen, en zo gedwongen worden hun huis te verkopen, waardoor de hypotheekverstrekkers kapitale verliezen lijden, wat de huizencrisis zo verergert en de economische crisis zo verdiept dat we in een moeras van deflatie en depressie wegzakken. Net als in de jaren dertig.

‘De beste Nederlandstalige boeken over economie komen vaak van de hand van niet-economen. Dit boek van historicus Eric Mecking vormt hierop geen uitzondering. Hij onthult op zeer toegankelijke manier hoe groot de gevaren zijn in de huidige financiële markten. Maar de grootste waarde zit in de historische parallellen die Mecking trekt.’ – Willem Middelkoop, journalist en auteur van het boek Als de dollar valt.

bron: Eric Mecking

Tip:

Bekijk hier de uitzending van VPRO Boeken waarin Deflatie in aantocht wordt besproken

Ingezonden vragen voor en antwoorden van dhr. Mecking, auteur van het boek ‘Deflatie in Aantocht’

Lees ook dit artikel van Albert Spits over de oorzaken van deflatie

De woningbouw in Nederland bereikte in 2003 een dramatisch dieptepunt: slechts rond de 66 duizend nieuwe woningen werden opgeleverd. Sinds 1955 waren het er niet meer zo weinig. ,,Terwijl er jaarlijks negentig- tot honderdduizend nieuwe woningen nodig zijn om de overheidsplannen waar te maken”, zegt Boelhouwer. ,,Vanwege de bevolkingsgroei en sloop van kwalitatief slechte huizen.”

De komende jaren ziet de OTB-prof nog somberder in. ,,Ik vang geluiden op uit de markt waaruit blijkt dat het aantal opgeleverde huizen in 2004 zou kunnen dalen tot rond de vijftigduizend.”

Dat is ronduit paradoxaal gezien de astronomische huizenprijzen van dit moment, erkent Boelhouwer. En dat terwijl de overheid al een jaar of tien probeert meer marktwerking in de woningbouw te krijgen. Boelhouwer: ,,Begin jaren negentig liet de politiek de teugels meer vieren. Voor die tijd bepaalde de overheid jaarlijks het aantal nieuwbouwhuizen en het percentage koop- en huurwoningen.”

Dat die marktwerking totaal mislukt lijkt, komt volgens Boelhouwer doordat de overheid tegelijkertijd allerlei bouwregels aanscherpte. ,,Neem het nieuwe Bouwbesluit – hogere plafonds, luie trappen, enzovoorts – waardoor de bouwkosten met zo’n zes procent stegen. Of de nieuwe Energie Prestatie Normering: goed voor de duurzaamheid, maar de bouwkosten gaan omhoog.” Ook op het gebied van ruimtelijke ordening zijn de regels volgens Boelhouwer fors aangescherpt. ,,Dorpen mogen nog zelden uitbreiden; alleen in stedelijke gebieden mag nog gebouwd worden. Ook moeten aannemers meer geld steken in verfraaiing van de directe omgeving. Dat milieubewegingen veel vaker dan vroeger naar de rechter stappen om bouwplannen te frustreren, komt de bouwproductie ook niet ten goede.”

Hausse

Een andere rem vormen de fors gestegen grondprijzen. ,,Gemeenten hebben die de afgelopen jaren soms wel verdrievoudigd om mee te profiteren van de huizenprijzenhausse”, zegt Boelhouwer. Die grondprijzen moeten zo snel mogelijk weer naar beneden, zegt de volkshuisvestingsprof. ,,Maar overheden hebben de neiging prijzen wel te verhogen in geval van economische voorspoed, maar niet te verlagen als het slecht gaat.” Daarnaast is versoepeling van de regels hoog nodig, vindt Boelhouwer. En er moet meer ruimte komen voor bouwen in het groen. ,,Want dat willen mensen.”

Dat iedere balans in de woningmarkt zoek is, komt ook doordat de politiek de vraag naar woningen veel te veel stimuleert. Een ‘subsidiecarrousel’, noemt Boelhouwer het. De hypotheekrenteaftrekis volgens hem de grootste boosdoener. ,,Een uiterst merkwaardige subsidie, waarmee de overheid feitelijk de inkomensverschillen in Nederland vergroot en tegelijk de huizenprijzen kunstmatig hoog houdt. Terwijl het doel van overheidsingrijpen zou moeten zijn: garanderen dat ook de economisch zwakkeren een dak boven hun hoofd hebben.”

In de rest van Europa is de hypotheekrenteaftrek de laatste jaren fors ingeperkt volgens Boelhouwer, waardoor grote verschillen zijn ontstaan tussen huizenprijzen hier en in het buitenland. Een steeds grotere trek van bemiddelde Nederlanders naar de Belgische en Duitse grensstreek is het gevolg. ,,Zeker nu je tegenwoordig de hypotheekrenteaftrek mag ‘meenemen’ naar het buitenland.”

Toch moet de overheid op dit moment nog even afblijven van de hypotheekrente, waarschuwt Boelhouwer. ,,Vanwege de economische crisis is dat spelen met vuur.” De hypotheeklasten zijn zo enorm – in totaal 278 miljard euro, per inwoner veruit het hoogst ter wereld – moet nu côute que côute voorkomen worden dat de huizenprijs fors keldert. ,,Het is zonde dat de politiek halverwege de jaren negentig niet begonnen is met geleidelijke beperking van de renteaftrek. Dat had de oververhitte markt kunnen afkoelen.”

De banken krijgen van Boelhouwer ook een veeg uit de pan. Dat de huizenprijzen zo torenhoog zijn opgelopen, komt doordat zij met allerlei fancy hypotheekconstructies de renteaftrek maximaal uitmolken. Boelhouwer: ,,Het beleid van banken werkt vaak contra-productief. In de jaren tachtig waren ze zeer streng bij hypotheekverstrekkingen, waardoor de economische crisis extra lang aanhield. In de jaren negentig waren ze veel te coulant, waardoor de huizenmarkt en economie oververhit raakten.

Dit zei Peter al in 2004, hij had als kenner al lang door dat dit niet eeuwig goed blijft gaan.

De hypotheeklasten zijn zo enorm – in totaal 278 miljard euro, per inwoner veruit het hoogst ter wereld – moet nu côute que côute voorkomen worden dat de huizenprijs fors keldert.

Inmiddels zijn de hypotheeklasten al boven de 500 miljard euro uit gekomen. Als de zeepbel knapt zal de Nederlandse economie instorten en zullen ook de Nederlandse banken – die 6/10x zoveel uitlenen als men aan kernkapitaal op de balans heeft staan – in de problemen komen.

1. Eind 2006, begin 2007: aflossingsproblemen in de VS

Amerikaanse huizenbezitters komen in de problemen met de aflossing van hun hypotheken. Het gaat om mensen met weinig inkomen en weinig eigen kapitaal, die relatief dure hypotheken hebben afgesloten. Hypotheekaanbieders hebben hypotheken verstrekt met een addertje onder het gras: de eerste jaren betaalt men een lage rente, waardoor de maandelijkse lasten goed te dragen zijn. Daarna wordt de rente verhoogd en moet er ineens honderden dollars meer per maand worden betaald. Het aantal gemiste aflossingen loopt hierdoor op, de eerste mensen worden uit hun huizen gezet, hun woningen worden gedwongen verkocht.

Gevolgen voor Nederland:

Geen. Dankzij de lage rente die de banken vragen voor leningen, groeit de economie als kool. Bedrijven investeren veel en de werkgelegenheid groeit gestaag. De enige indicatie die (met terugwerkende kracht) duidt op mogelijk naderend onheil is dat de winstcijfers van bedrijven gigantisch zijn. Dat duidt meestal op scheefgroei of een naderend einde van de hoogconjunctuur, de periode waarin het goed gaat met de economie.

2. Voorjaar 2007: de hypotheekcrisis begint echt

Amerikaanse banken beginnen de gevolgen te merken van het toenemend aantal gemiste aflossingen. De verstrekte hypotheken, waarin de banken handelen, worden minder waard. Huizen die gedwongen worden verkocht leveren minder op dan de waarde waarvoor banken ze als onderpand op de balans hebben staan. De eerste kleine hypotheekbanken komen in de problemen.

Gevolgen voor Nederland:

Geld lenen wordt duurder. Eerst voor banken onderling, later ook voor bedrijven en consumenten. De zogenoemde spread (het verschil tussen de door de centrale bank vastgestelde rente en de daadwerkelijk betaalde rente die banken elkaar onderling berekenen) loopt op – een teken van toenemend wantrouwen tussen banken onderling. Dit blijft in eerste instantie zonder grote consequenties. Veel beleggers en analisten denken dat sprake is van een gezonde correctie op de jaren van extreem lage rentes en maken zich nog weinig zorgen. Slechts enkele analisten leggen het verband met de Amerikaanse huizencrisis. Maar ook zij zien dat niet echt als problematisch: alsof Nederland en Europa last zouden krijgen van een paar hypotheekverstrekkertjes in de VS die problemen hebben.

3. Zomer 2007 tot zomer 2008: het wordt een kredietcrisis

De banken die de hypotheken verstrekt hebben, hebben die leningen samengebundeld, opgeknipt en weer doorgeleend aan andere banken en financiële instellingen. Daardoor weet niemand meer precies wie de schade zal dragen van een niet afgeloste hypotheek. Gevolg is dat banken elkaar onderling gaan wantrouwen. Het risico stijgt dat een lening die een bank afsluit niet meer wordt afgelost. Steeds vaker blijkt dat degene aan wie de lening is verstrekt zwaar in de problemen is gekomen.

Omdat de markt voor interbancaire leningen opdroogt, wordt het steeds moeilijker de waarde vast te stellen van de pakketten aan hypotheekobligaties, de opgeknipte en weer doorgeleende hypotheken. Op basis van berekeningen beginnen banken de waarde van die pakketten op de balans te verminderen. De eerste miljardenafschrijvingen stapelen zich op, evenals de verliezen.

Zakenbank Bear Stearns komt in maart 2008 in de problemen omdat beleggers de bank niet meer vertrouwen. Om een faillissement te voorkomen helpt de Amerikaanse centrale bank JP Morgan Chase met de overname van Bear Stearns.

Gevolgen voor Nederland:

Afgelopen zomer breekt ineens paniek uit. Een paar beleggingsvehikels van banken (van de balans gehaalde pakketten met beleggingen) staan door de crisis op het punt van omvallen. Ze kunnen de hoge rente die ze de beleggers hebben beloofd niet langer uitbetalen. De Europese Centrale Bank in Frankfurt grijpt met honderden miljarden euro’s in om de boel te sussen. Het effect is tegenovergesteld: de angst slaat toe.

De kredietcrisis raakt de Europese en dus ook de Nederlandse economie. Allereerst daalt het consumenten- en het producentenvertrouwen. Dat betekent dat zowel consumenten als producenten minder geld gaan uitgeven.

Ten tweede zijn banken strenger geworden bij het verstrekken van kredieten. Niet alleen onderlinge leningen, maar ook leningen aan gewone burgers worden later gegeven en tegen strengere voorwaarden. Geld lenen wordt duurder en dat zet een rem op de groei van de economie.

Het klinkt misschien goed, maar ook de steeds hogere koers van de euro ten opzichte van de dollar is slecht nieuws voor de Nederlandse economie. Dat komt omdat de Amerikaanse centrale bank de rente fors verlaagde, terwijl de Europese Centrale Bank dat niet deed. Die duurdere euro is ongunstig voor bedrijven die spullen uit eurolanden willen exporteren: die spullen worden te duur voor mensen die met dollars willen betalen.

Ten vierde is de koers van de AEX-index fors omlaag gegaan. Daardoor hebben mensen met aandelen minder vermogen en minder vertrouwen.

En misschien wel het ergste: Nederlanders beginnen bang te worden. Door alle negatieve berichten over de Amerikaanse huizenmarkt kunnen Nederlandse huizenbezitters ook denken dat de huizenprijzen hier gaan kelderen. Dat wordt het ‘besmettingsgevaar’ genoemd.

4. Zomer 2008: Fannie en Freddie raken in de problemen

De aanhoudende problemen op de Amerikaanse huizenmarkt raken nu ook rechtstreeks de twee grootste hypotheekbedrijven in de Verenigde Staten, Fannie Mae en Freddie Mac. Samen garanderen zij bijna de helft van alle in de VS afgesloten hypotheken, met een waarde van 5.300 miljard dollar. De Amerikaanse overheid vreest dat met het omvallen van Freddie en Fannie de crisis oncontroleerbaar wordt, en besluit een reddingsplan op te zetten. Beide hypotheekgiganten worden onder overheidstoezicht geplaatst, de top van de bedrijven wordt vervangen en de staat stelt zich voor 200 miljard dollar garant.

Gevolgen voor Nederland:

Weinig – en dat stelt gerust. Dat Fannie en Freddie gered worden, verbaast eigenlijk niemand. De twee hypotheekgiganten voeren namelijk een publieke taak uit, waarvan de winsten in private handen verdwenen. Die weeffout kan nu hersteld worden en dat is een vertrouwenwekkend signaal. Zo bezien doet de redding van Fannie en Freddie het vertrouwen goed. Daarbij heeft zo ongeveer de hele wereld belegd in obligaties van Fannie en Freddie, China voorop met 350 miljard dollar. Maar ook Nederland zit voor 23 miljard dollar aan de twee giganten vastgeklonken. Pensioenfonds ABP, De Nederlandsche Bank en bijvoorbeeld de beleggingsfondsen van Robeco zijn blij met het ingrijpen van de Amerikaanse overheid. Immers: die garandeert nu rechtstreeks de waarde van de beleggingen, waardoor die waarde niet naar beneden hoeft te worden bijgesteld (de zogenaamde afschrijvingen). Indirect profiteert ook de Nederlandse staat daarvan: de afdrachten van De Nederlandsche Bank aan de staat hoeven niet omlaag.

5. Deze week vallen zakenbanken als blaadjes van de bomen

Zakenbanken Merrill Lynch en Lehman Brothers komen in de problemen. Merrill ‘redt’ de situatie door zich te laten overnemen door een rijke bank die zoveel geld heeft dat deze garant kan staan voor Merrill: Bank of America. Voor Lehman Brothers zijn geen kopers te vinden. De bank vraagt uitstel van betaling aan.

Afgelopen maandag breekt wereldwijd paniek uit op de beurzen. De grootste verzekeraar ter wereld, American International Group (AIG), dreigt om te vallen en vraagt om 40 miljard dollar noodhulp van de autoriteiten, maar krijgt een dag later toestemming voor slechts de helft.

De problemen van AIG leiden op de financiële markten tot een schokreactie. Verzekeraars, die tot nu toe redelijk goed door de crisis heen leken te komen, blijken toch grotere problemen te hebben dan verwacht. Aandelen in verzekeraars kelderen met vele procenten per dag. De crisis dreigt nu ook over te slaan naar pensioenfondsen, die hun beleggingen in de verzekeraars in rap tempo zien verdampen. Daardoor kan de dekkingsgraad van de fondsen in gevaar komen. En als dat gebeurt is er nog maar één oplossing: de pensioenpremies omhoog.

Gevolgen voor Nederland:

In deze fase van de crisis is angst de allesoverheersende factor. Kijk maar naar de reacties op de beurzen. Sinds 11 september 2001 zijn die niet meer zo hard omlaag gegaan. Dat raakt beleggers, maar ook de echte economie (zie probleem 3.) Groot, maar voorlopig vooral bij de banken. Het uitwaaieren van de crisis naar andere delen van de financiële sector zal onvermijdelijk tot een herstructurering van het bankwezen leiden. De overheid, met name die in de Verenigde Staten, zal grenzen moeten trekken. Deze bank redden we wel (Bear Stearns in maart), deze bank niet (Lehman Brothers dit weekend). De hervorming van de financiële wereld zal ook zijn weerslag hebben op Nederlandse banken. De Londense econoom Willem Buiter schreef onlangs al dat hij verwacht dat we terug gaan naar traditioneel bankieren. Geen belachelijk ingewikkelde producten meer waarvan niemand de risico’s kan inschatten, maar gewoon spaargeld beheren en leningen aan bedrijven verstrekken die daarom vragen.

Door Egbert Kalse

bron: nrcnext.nl

• Langdurige stijging korte rente eurogebied met 200 basispunten (gedurende drie jaar).
• Daling huizenprijzen in Europa met 30% binnen twee jaar, en in de VS met nog eens 15% binnen één jaar.
• Daling investeringen in woningen met 20% binnen 1 jaar.
• Koersverlies aandelenmarkten met 20% in 1 jaar.

Centraal staat een daling van huizenprijzen in Europa, als reactie op een flinke stijging van de korte rente die samenhangt met oplopende risicopremies op de interbancaire geldmarkt. Deze werkt vervolgens door op de lange rente, die nog sterker oploopt (endogeen bepaald in het gehanteerde model). Vanwege inflatiedreiging hebben de monetaire autoriteiten geen speelruimte voor accommoderend beleid. Door wegvallend vertrouwen valt de correctie van huizenprijzen bijzonder sterk uit met 30% in Europa en met nog eens 15% in de VS (waar de prijzen in de uitgangssituatie reeds met 15% zijn gedaald).

Modelberekeningen laten zien dat de veronderstelde schokken in de VS en Europa elkaar versterken, met als gevolg een mondiale terugval in de economische groei. Het Nederlandse BBP komt na drie jaar 5,5% lager uit dan in het basisscenario. De huizenprijzen herstellen zich geleidelijk en liggen vier jaar na de schok nog steeds ruim 13% onder het uitgangsniveau.

Op basis van gegevens uit het DNB Household Survey zijn de gevolgen voor Nederlandse huishoudens in kaart gebracht. Daarbij is gekeken naar twee aspecten. Ten eerste komt bijna een kwart van de huishoudens met hun huizenvermogen ‘onder water te staan’ doordat de waarde van de woning lager wordt dan de hypotheekschuld. Dit hoeft niet noodzakelijk tot problemen te leiden, aangezien de afgenomen waarde van het huis niet direct is gekoppeld aan de betaalbaarheid van de bijbehorende hypotheek. Wel kan bij al dan niet gedwongen verkoop een restschuld ontstaan.

Ten tweede vertaalt een oplopende rente zich in hogere maandlasten van een aantal huishoudens. Dit is afhankelijk van de resterende rentevaste periode van de hypotheek. Volgens de DNB Household Survey krijgt 42% van de huishoudens binnen drie jaar te maken met een aflopende rentevaste periode. De stijging van de hypotheeklasten (rente en aflossing) bij een fors hogere rente lijkt echter voor de meeste huishoudens in deze groep te overzien: in bijna 87% van de gevallen blijven deze minder dan een kwart van het inkomen. Niettemin vindt bijna een verdubbeling plaats van het aantal huishoudens met zeer hoge maandlasten (35% of meer van het inkomen). Dit betreft zo’n 135.000 gevallen die bijzonder kwetsbaar zijn voor inkomenstegenvallers, bijvoorbeeld door werkloosheid.

Al met al blijft voor het leeuwendeel van de huishoudens het risico van toenemende hypotheeklasten beperkt. Dit hangt ook samen met het feit dat juist gezinnen met relatief hoge schulden – veelal starters op de woningmarkt – doorgaans nog een relatief lange rentevaste periode voor de boeg hebben. Dit neemt uiteraard niet weg dat in een beperkt aantal gevallen grote problemen kunnen ontstaan, vooral indien kwetsbare groepen worden geconfronteerd met een combinatie van vermogensverlies en andere tegenvallers zoals werkloosheid of gedwongen woningverkoop.

bron: Overzicht Financiële Stabiliteit in Nederland – september 2008

Inflatie kan worden gedefinieerd als een algemene of breed gefundeerde stijging van de prijzen van goederen en diensten over een langere periode die dientengevolge leidt tot een daling van de waarde van geld en derhalve de koopkracht ervan. Deflatie wordt vaak gedefinieerd als het tegenovergestelde van inflatie, namelijk als een situatie waarin het algehele prijspeil over een langere periode daalt. Als er geen inflatie of deflatie is, kunnen we zeggen dat er prijsstabiliteit is wanneer, gemiddeld, de prijzen noch stijgen noch dalen maar gedurende een zekere periode stabiel blijven. Als men bijvoorbeeld voor €100 hetzelfde mandje goederen kan kopen als, zeg, een of twee jaar geleden, dan kan dit een periode van absolute prijsstabiliteit worden genoemd. voor de economie. Inflatie kan worden gedefinieerd als een algemene of breed gefundeerde stijging van de prijzen van goederen en diensten over een langere periode die dientengevolge leidt tot een daling van de waarde van geld en derhalve de koopkracht ervan. Deflatie wordt vaak gedefinieerd als het tegenovergestelde van inflatie, namelijk als een situatie waarin het algehele prijspeil over een langere periode daalt. Als er geen inflatie of deflatie is, kunnen we zeggen dat er prijsstabiliteit is wanneer, gemiddeld, de prijzen noch stijgen noch dalen maar gedurende een zekere periode stabiel blijven. Als men bijvoorbeeld voor €100 hetzelfde mandje goederen kan kopen als, zeg, een of twee jaar geleden, dan kan dit een periode van absolute prijsstabiliteit worden genoemd.

Consumptieprijsindex

De meeste landen hanteren een eenvoudige benadering tot het meten van inflatie en maken gebruik van de zogenoemde “Consumptieprijsindex” (CPI). Voor dit doeleinde wordt het koopgedrag van consumenten geanalyseerd om te bepalen welke goederen en diensten consumenten gewoonlijk kopen en die daarom op enigerlei wijze als representatief kunnen worden beschouwd voor de gemiddelde consument in een economie. Vandaar dat zij niet alleen die zaken die consumenten vrijwel dagelijks aanschaffen omvatten (bijvoorbeeld brood en fruit), maar ook aankopen van duurzame goederen (bijvoorbeeld auto’s, PC’s, wasmachines, etc.) en frequente transacties (bijvoorbeeld huur). Het samenstellen van dit “boodschappenlijstje” van “artikelen” en deze vervolgens wegen naar hun belangrijkheid binnen het budget van de consumenten heeft geleid tot de creatie van wat bekend staat als het “marktmandje”. Elke maand controleert een groot aantal “prijsinspecteurs” de prijzen van deze artikelen in verschillende winkels. Daarna worden de kosten van dit mandje over een bepaalde periode vergeleken en wordt zo een reeks bepaald voor de prijsindex. Het inflatiecijfer op jaarbasis kan dan worden berekend door de verandering in de kosten van het marktmandje van vandaag uit te drukken als een percentage van de kosten van het identieke mandje in het voorafgaande jaar. De ontwikkelingen in het prijspeil zoals die in zo’n mandje tot uitdrukking komen weerspiegelen echter alleen de situatie van een “gemiddelde” of representatieve consument. Wanneer het koopgedrag van een individu aanzienlijk verschilt van het gemiddelde consumptiepatroon en dus van het marktmandje waarop de index is gebaseerd, kan deze persoon een verandering in de kosten van levensonderhoud ervaren die verschilt van die welke de index laat zien. Er zullen daarom altijd mensen blijven die een hogere “inflatie” ervaren op hun “individuele mandje” en enkelen die een lagere “individuele inflatie” bemerken. Met andere woorden, de inflatie zoals die wordt gemeten door de index is slechts een benadering van de gemiddelde situatie in de economie; deze inflatie is niet identiek aan de algehele prijsveranderingen die elke individuele consument meemaakt.

Geldgroei

Onder normale omstandigheden zouden aanzienlijke of langdurige verschillen tussen de geldgroei en de referentiewaarde aangeven dat zich risico‘s voordoen voor de prijsstabiliteit op de middellange termijn. De referentiewaarde wordt afgeleid uit de verhouding tussen de geldgroei (ΔM), de infl atie (ΔP), de reële bbp-groei (ΔYR), en veranderingen in de omloopsnelheid (ΔV).Volgens deze identiteit, die bekend staat als de “kwantiteitsvergelijking”, is de mutatie in de geldhoeveelheid in een economie gelijk aan de mutatie in de nominale transacties (benaderd door de mutatie in het reële bbp plus de mutatie in het prijsniveau) minus de mutatie in de omloopsnelheid (zie ook Kader 4.3). Deze laatste kan gedefinieerd worden als de snelheid waarmee geld tussen verschillende houders circuleert en geeft dus aan hoeveel geld benodigd is om een bepaald niveau van nominale transacties mogelijk te maken.

ΔM = ΔYR + ΔP – ΔV De referentiewaarde belichaamt de definitie van prijsstabiliteit als een stijging van de HICP voor het eurogebied van minder dan 2% per jaar. Daarnaast is de referentiewaarde gebaseerd op aannames voor de middellange termijn ten aanzien van de mogelijke productiegroei en de trend van de omloopsnelheid van M3. In 1998 werd aangenomen dat de reële-bbp-groei voor het eurogebied op de middellange termijn 2–2½ % per jaar zou bedragen, een cijfer waarin ramingen van zowel internationale organisaties als de ECB tot uiting kwamen. Via diverse benaderingen werd de aanname omtrent de omloopsnelheid afgeleid, waarbij rekening gehouden werd met eenvoudige trends alsook de informatie die in complexere geldvraagmodellen besloten ligt. Tezamen wezen de uitkomsten van deze berekeningen op een daling van de omloopsnelheid van M3 van ½–1 % per jaar.

Op basis van deze aannames werd de referentiewaarde van de ECB in december 1998 door de Raad van Bestuur op 4½ % op jaarbasis gesteld, en deze bleef sindsdien ongewijzigd. De Raad van Bestuur controleert de validiteit van de voorwaarden en aannames die aan de referentiewaarde ten grondslag liggen voortdurend en communiceert veranderingen in deze onderliggende aannames zodra deze noodzakelijk worden.

link: Geldgroei cijfers EU zone

Ron Paul voelt Ben Bernanke (FED) aan de tand..

Lijst van termen

Algemene Raad:
een van de besluitvormende organen van de Europese Centrale Bank (ECB). De Algemene Raad bestaat uit de President en de Vice-President van de ECB en de Presidenten van alle nationale centrale banken van de EU.

Consumptieprijsindex:
eens per maand samengesteld met behulp van een zogenoemd “boodschappenmandje”. Voor het eurogebied wordt de Geharmoniseerde Consumptieprijsindex (HICP) gebruikt. Deze index wordt samengesteld op basis van een in het gehele eurogebied geharmoniseerde statistische methodologie.

Deflatie:
een aanhoudende daling van het algemene prijspeil, d.w.z. van de consumptieprijsindex, gedurende een lange periode. Directie: een van de besluitvormende organen van de ECB. De Directie omvat de President, de Vice-President en vier leden, benoemd in onderlinge overeenstemming tussen de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten die de euro hebben ingevoerd. Eurogebied: het gebied dat de lidstaten van de Europese Unie omvat die de euro hebben ingevoerd als gemeenschappelijke munt. Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB): samengesteld uit de ECB en de nationale centrale banken van alle lidstaten van het eurogebied, ongeacht of zij de euro hebben ingevoerd of niet. Europese Centrale Bank (ECB): de ECB is opgericht op 1 juni 1998 en is gevestigd in Frankfurt am Main (Duitsland). Zij vormt het hart van het Eurosysteem. Eurosysteem: samengesteld uit de Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken van die lidstaten die de euro al hebben ingevoerd.

Inflatie:
een stijging van het algemene prijspeil, d.w.z. van de consumptieprijsindex, gedurende een lange periode. Monetaire basis
in het eurogebied bestaat deze uit geld (bankbiljetten en munten) in omloop, de door tegenpartijen van het Eurosysteem aangehouden reserves en het geld dat op de depositofaciliteit van het Eurosysteem is gestort. Deze posten vormen passiva op de balans van het Eurosysteem. Reserves kunnen verder worden uitgesplitst in vereiste en overreserves. In het systeem van reserveverplichtingen van het Eurosysteem zijn tegenpartijen verplicht vereiste reserves aan te houden bij de nationale centrale banken. Naast deze vereiste reserves houden kredietinstellingen doorgaans slechts een gering bedrag aan vrijwillige overreserves aan bij het Eurosysteem.

Monetairebeleidsstrategie:
de algemene benadering van de monetairebeleidsvoering. De monetairebeleidsstrategie van de ECB omvat een kwantitatieve defi nitie van het hoofddoel van prijsstabiliteit en een analytisch kader gebaseerd op twee pijlers – de economische analyse en de monetaire analyse. Bovendien omvat de strategie algemene beginselen voor het voeren van het monetaire beleid, zoals de middellangetermijnoriëntatie. De strategie vormt de basis voor de algehele beoordeling door de Raad van Bestuur van de risico‘s voor de prijsstabiliteit en voor zijn monetairebeleidsbeslissingen. Het biedt tevens een kader voor het toelichten van monetairebeleidsbeslissingen aan het publiek.

Prijsstabiliteit:
het handhaven van prijsstabiliteit is het hoofddoel van het Eurosysteem. De Raad van Bestuur van de ECB heeft prijsstabiliteit gedefi nieerd als een jaarlijkse stijging van de HICP voor het eurogebied van minder dan 2%. De Raad stelt zich tevens tot doel de infl atie op jaarbasis op de middellange termijn onder maar dicht bij 2% te houden.

Raad van Bestuur:
het belangrijkste besluitvormende orgaan van de Europese Centrale Bank (ECB). De Raad van Bestuur omvat alle leden van de Directie en de Presidenten van de nationale centrale banken van de lidstaten die op de euro zijn overgegaan.

Rente:
het percentage extra geld dat je krijgt als je je geld uitleent aan iemand anders (of het op een bankrekening laat staan), of het percentage aan extra geld dat je moet betalen als je geld leent. Ruilhandel:
het onderling ruilen van goederen en diensten zonder daarvoor geld te gebruiken als ruilmiddel. Dit kan alleen als er een wederzijdse behoefte aan de verhandelde goederen of diensten bestaat.

Transmissiemechanisme van het monetaire beleid:
het proces waarbij monetairebeleidsbesluiten doorwerken in de economie in het algemeen en het prijsniveau in het bijzonder.

Nout Wellink:”Rente verhogen hebben we de vorige maand al gedaan”

Bronnen: ECB, RTL, Ron Paul

Goldman Sachs ging nog een stapje verder door een wereldwijde recessie aan te kondigen. Zowel de Verenigde Staten als Japan, het Verenigd Koninkrijk en de 15 landen uit de eurozone bevinden zich volgens analist Brian Platel in een recessie of zijn alleszins op weg naar een serieuze groeivertraging.

In de Hong Kong today vertelt miljardair Li Ka-Shing dat het ergste nog moet komen en volgens Kenneth Rogoff, voormalig chef-econoom bij het Internationaal Monetair Fonds, moet de financiële sector fors inkrimpen. De economen zijn het er over eens dat de problemen grotendeels een gevolg zijn van het beleid van de FED.

bron: bloomberg.com

Vorig jaar startte een andere campagne, op www.blijfpositief.nl worden mensen gewaarschuwd niet teveel te lenen. De nieuwe aanpak richt zich vooral op het waarschuwen van de mogelijke gevolgen.

Parallel hieraan hoopt de regering ook eindelijk een einde te maken aan de vaak loze beloftes op internet die het lenen met een BKR-codering mogelijk maken. Als de belofte in de promotionele uitingen wel wordt nagekomen, dan betalen mensen die al in een lastige positie zitten vaak een bizar hoge rente.

Andere maatregelen welke de ministerie overweegt zijn een compleet verbod op leenreclames, het afschaffen van bonussen voor tussenpersonen en enkele andere regels om het aanbod van financiele producten duidelijker te krijgen voor de consument en dat zijn belang altijd voorop staat.

Aanbieders als de DSB bank met merken als Frisia, Lenen.nl en Postkrediet stellen zelf al in hun reclames dat mensen nooit meer lenen dan voor hun verantwoord is onder de noemer “Veilig Lenen”.

Wellicht binnenkort verboden, de reclames van Lenen.nl (onderdeel DSB Bank).

bron: lening-geld-lenen.nl

‘De president van De Nederlandsche Bank Nout Wellink is ziedend op het Internationaal Monetair Fonds vanwege het misleidende rapport over de Nederlandse huizenmarkt’

“Er klopt niets van, en het komt midden in de internationale kredietcrisis op een wel heel slecht moment”

De vraag is natuurlijk of het wel terecht is dat Wellink zo boos is. Kan hij niet beter boos op zichzelf en zijn vrinden van de ECB zijn?

Dit schreef De Nederlandse Bank in 2003 over de Nederlandse hypotheek- en huizenmarkt:

In dit Rapport uit 2003 staat ook nog een scenario waarin wordt berekend wat de economische gevolgen zouden kunnen zijn van een prijscorrectie van 20%. Destijds heeft de ECB dit scenario kunnen afwenden door de rente te verlagen, (lees:geldpers aanzetten) maar deze kunstmatige welvaart/ financiële doping heeft alleen maar gezorgd voor het vooruitschuiven en het verergeren van de problemen. De inflatie en de toekomstige problemen op de huizenmarkt zijn naar mijn mening het gevolg van monetaire struisvogelpolitiek van de centrale banken.

Men geeft zelf al aan dat een snel afnemend consumentenvertrouwen, toenemende verwachtingen van prijsdalingen en een significante toename van de hypotheekrente voldoende moet zijn om de huizenprijzen 20% te laten zakken. Zat het IMF er dan echt zoveel naast, of is de waarheid misschien te hard voor de heer Wellink?

1. Lente

De eerste fase binnen de Long Wave is de Lente of opbouwfase en duurt ongeveer 10 tot 15 jaar. Deze Fase kenmerkt zich door inflatie veroorzakende groei, vooral in productie- en consumentenprijzen. Bedrijven hebben minder concurrentie te duchten (vanwege de liquidatie in de voorafgaande periode) en kunnen daardoor de prijzen naar boven toe aanpassen. De bedrijven hebben geen schulden (meer) en hebben een lage koers/winstverhouding, dus is dit een zeer winstgevende periode voor investeerders, zowel in deze bedrijven, als in starters, die dankzij de hogere prijzen de markt kunnen betreden. Al met al een lucratieve tijd om te beleggen in effecten en onroerend goed, maar slecht voor edelmetalen en andere grondstoffen.

Prijzen stijgen langzaam mee met de economische vooruitgang. De rente en inflatie blijven laag, de aandelen en onroerend goed zijn zeer laag gewaardeerd. De infrastructuur wordt verder uitgebouwd of opnieuw opgebouwd (na de ‘trogoorlog’). Verder blijft de inflatieverwachting laag. Oudere ondernemers hebben nog geen vertrouwen in de economie, want de schrik van de crisis (winter) zit er nog goed in. Niemand breidt de productiecapaciteit uit zonder orders van buitenaf. De jongere ondernemers breiden daarentegen wel uit en winnen aan marktaandeel. De maatschappij heeft over de afgelopen 15-20 jaar deflatie bevochten en heeft daardoor te veel productiecapaciteit afgestoten en gesaneerd.

De vraag was kunstmatig laag gehouden, dus is men nu meer geneigd om huizen te kopen en duurzame producten aan te schaffen. De jongere ondernemers spelen hier veel beter op in, dus winnen keer op keer meer marktaandeel, vooral vanwege hun goede inschatting m.b.t. inflatie en economische groei. Vandaar dat zij vanzelf de topondernemers worden.

De werkloosheid daalt verder, de lonen en prijzen stijgen, vanwege de lichte inflatie. Er vindt een verfijning van de bestaande technologie plaats i.p.v. innovatie (uitvinding). De schulden zijn laag, omdat in de crisis alle schulden zijn gesaneerd. Langzaam maar zeker beginnen de schulden weer te groeien, waardoor zich dit aan het einde van de lenteperiode naar een maximaal niveau begeeft, wat dus de groei beperkt. De meest recente ‘lenteperiode’ was van 1949-1966.

2. Zomer

In de zomer of consolidatiefase zien we een versteviging ontstaan in de economie, gevolgd door een uitdunning van een groot aantal investeringen welke niet (langer) nodig zijn. Dit betekent een eerste liquidatiegolf in de cyclus. In deze periode neemt de groei dus gestaag af en langzaam maar zeker stagneert de economie en zien we de inflatie verder oplopen. Voor investeerders in aandelen betekent dit een afbouw en uiteindelijke deflatie (afname) van vermogen. Het kenmerkt ook een hausse-markt in edelmetalen, onroerend goed en andere goederen.

De inflatie wordt steeds hoger en de groei neemt af. De stagflatie is structureel van aard. Er volgen ernstige recessies, maar men speculeert steeds op een hogere inflatie, d.m.v. aandelen en onroerend goed op te bieden. De wat ouder geworden jongere ondernemers blijven een hogere inflatie verwachten en stemmen hun productiecapaciteit daar steeds op af. Daaropvolgend wordt de economie door de ernstigste recessie getroffen in decennia en tast de ‘oude economiebedrijven’ ernstig aan, waardoor gemengde signalen worden afgegeven over de staat van de economie. De productiviteit daalt en de werkloosheid stijgt. De inflatie stijgt tot ongekende hoogte. Deze periode luidt het einde in van de zomer. De uitwerking van deze periode zorgt ervoor, dat mensen zich gaan aanpassen aan de volgende periode oftewel de consolidatie- of plateaufase. De laatste ‘zomerperiode’ deed zich voor van 1966-1981.

3. Herfst

De herfst of plateaufase voorziet in groei terwijl inflatie langzaam afneemt doordat er veel bedrijven concurreren op de internationale markt en er een prijsdrukkend effect optreedt m.b.t. zowel grondstoffen, halffabrikaten als eindproducten. Na de zomerperiode stabiliseren zich deze prijzen en de economie begint de 2e groeifase, maar is niet meer zo dynamisch als de lentefase. Deze fase betreft een hausse-markt in onroerend goed en effecten en kenmerkt zich door een prijsafname in goederen en edelmetalen (baisse-markt). De ‘herfst-periode’ is de meest expansionele periode in de cyclus. Hierdoor ontstaat er een massagedrag vanwege irrationele toekomstverwachtingen, vaak vergezeld van een excessief kredietbeleid.

Dit is het stadium, waar veel lucht wordt geblazen in de economie, daarbij geholpen door enorme liquide injecties van centrale banken en/of bancaire sector. De consumenten- en producentenprijzen vertonen desinflatie en we zien afnemende prijsstijgingen. Oudere ondernemers geloven niet dat de inflatie aan het afnemen is, dus gaan deze door met het verder uitbouwen van de productiecapaciteit. Deze ondernemers hebben hun hele leven gegokt op inflatie, dus in hun ogen is desinflatie of deflatie onmogelijk. De goederenprijzen en rentestanden zakken gestaag. De lagere prijzen kunnen geen nieuwe productiecapaciteit dekken, zodat een nieuwe generatie van jonge ondernemers zorgt voor fusies en overnames. Het is nu goedkoper geworden om bezit aan te kopen dan het te laten bouwen.

Aandelen, onroerend goed en bedrijfsobligaties stijgen enorm in en er ontstaat een zeepbel, welke onder andere wordt aangewakkerd door bancair of centrale bankbeleid via fiat- of fractioneel geld. Bovendien ontstaat een algemeen beeld, dat er een nieuw tijdperk is aangebroken, aangeduid als bijv. New Era (20er jaren vorige eeuw) of New Economy (90er jaren vorige eeuw) om de zeepbel en opgeblazen lucht te verklaren. De massa denkt in deze fase, dat dit nieuwe aangebroken tijdperk recessies of marktcorrecties tot het verleden maken. Dit betreft een ontkenningsfase van de meerderheid van de bevolking. Het is op dit punt, dat consumenten en bedrijven bereid zijn om lange termijn-schulden aan te gaan, vanwege het valse vertrouwen, dat men heeft in de economie. De private schuld bereikt daardoor in deze periode een maximale hoogte, waardoor het mogelijk is dat d.m.v. een kleine terugval in werkgelegenheid, rentestijging of goederenprijsstijging een situatie wordt gecreëerd, zodat de rente op de schuld moeilijk tot niet kan worden terugbetaald. Deze periode deed zich voor van 1921-1929 en van 1982-2000.

4. Winter

De winter of liquidatiefase begint altijd met een klap (eerste crach). We zien een plotselinge afname van vermogen (onroerend goed en aandelenkapitaal), direct gevolgd door deflatie van producenten- en consumentenprijzen. Deze deflatie wordt veroorzaakt door het faillissement van bedrijven en later dat van huishoudens (consumenten). Op hetzelfde moment ontwikkelt zich (gehele) inkrimping van de werkelijke kapitaalbasis (reële financiële bronnen). Deze kapitaalbasis was al verwaterd door de fiat- en fractioneel geldpraktijken van de centrale bank of bancaire sector tijdens de herfstperiode.
Tijdens het begin van de winter bodemen goederenprijzen en goud verder uit, voordat deze beginnen aan een langjarige opmars tijdens de crisis. De psyche van de massa wordt gekenmerkt tijdens deze winterperiode door 4 stadia:

1. Begin – bezorgdheid (na 1e financiële klap) 1-2 jaar
2. Midden – angst (na meerdere (mini)krachs) 3-4 jaar
3. Midden – paniek (na finale ineenstorting), 5-9 jaar
4. Eind – gelatenheid (stabilisatie markten) 10-15 jaar

Het kenmerk van deze tijd is een groot aantal bedrijfsfaillissementen, een ineenstorting van het economisch systeem, wat voornamelijk gebaseerd is op excessieve liquiditeit (fiat- of fractioneel geld), een gestage vlucht naar waardemiddelen (edelmetalen), vanuit papier. Het luidt tevens het einde in van het monetaire systeem (Pond Sterling, US Dollar , Yen , Euro etc.). Eind 2001 was bijvoorbeeld de dollar 1% goudgedekt, de euro 15% goudgedekt, de yen 3% goudgedekt en de Zwitserse frank 30% goudgedekt.
Veel opgebouwde (papieren) rijkdom wordt vernietigd, zodra de reële financiële middelen verdwijnen, daardoor het krediet ernstig wordt beperkt. Zowel het bankroet als de werkloosheid zullen groeien en werken als een sneeuwbal door in de economie, waardoor de waarde van overige bezittingen verder in waarde zullen zakken, want de deflatie is een continue proces (zie bijvoorbeeld Joegoslavië 1987, Japan 1989, Indonesië 1997, Rusland 1998, Turkije en Argentinië 2001). De sociaal maatschappelijke orde loopt gevaar om totaal ontredderd te raken en kan uitmonden in gewapende conflicten of revoluties of opstanden.
Krediet wordt niet meer gecreëerd en consumenten zijn niet meer in staat om geld uit te geven. Het vertrouwen daalt verder. Het prijsniveau is dusdanig aan het zakken, dat de consumenten hun aankopen verder uitstellen, omdat men weet, dat deze aankopen in de (nabije) toekomst toch goedkoper worden. Wanneer het consumentenvertrouwen op het dieptepunt is aangekomen, faalt daarmee ook het vertrouwen in het bancaire systeem en ontstaat er een laatste enorme vlucht uit papierwaarden (effecten, projecten, bedrijven met schulden, papiergeld) naar vaste waarden (zoals duurzame goederen, bedrijven zonder schulden, edelmetalen). Tegelijkertijd heeft men veel last van valutacrises, wanneer het krediet inkrimpt en rentes zullen stijgen. Buitenlanders vluchten uit de valuta van landen, die het meest gelieerd zijn aan de ergste excessen (dollar, yen en in mindere mate de euro).

bron: US Markets