Mensen die hun huis verkopen en een ander huis kopen moeten een jaar langer gebruik kunnen maken van dubbele hypotheekrenteaftrek. Dat gaat de VVD voorstellen bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Wonen, Wijken en Integratie.
Door de financiële crisis staan huizen opeens veel langer te koop. Na twee jaar vervalt het recht op dubbele hypotheekrenteaftrek. Wie zijn huis dan nog niet heeft verkocht komt opeens voor fors hogere uitgaven te staan.
Het tijdelijk verlengen van de termijn tot drie jaar kan veel pijn wegnemen, voorspelt VVD-Kamerlid Brigitte van der Burg. ,,Ik krijg veel signalen dat mensen terughoudend worden om een huis te kopen, omdat zij bang zijn dat hun eigen huis niet op tijd kwijtraken.’’
Van der Burg vindt ook dat er in deze barre tijden vooral zogenoemde middeldure koophuizen moet worden gebouwd, in plaats van sociale huurwoningen. Bovendien moet de Nationale Hypotheek Garantie tijdelijk worden verhoogd van de huidige 265.000 euro naar 350.000 euro.
De politiek moet een verplichte verzekering voor huizenbezitters laten optuigen. Dat stelt Eureko (Achmea), de grootste Nederlandse verzekeraar, die daarmee het plan van Rabobanktopman Bert Heemskerk steunt. Mochten de huizenprijzen in de huidige recessie veel verder zakken en eigenaren betalingen niet nakomen, dan kunnen met de verzekeringen in een apart fonds huisuitzettingen worden voorkomen.
Volgens Eureko-bestuursvoorzitter Maarten Dijkshoorn „zijn er voldoende harde signalen dat de huizenprijzen onder druk staan. En als die lange tijd lager zijn, heeft dat grote macro-economische effecten. Minstens zo belangrijk is dat met een fonds schokken in de rest van de economie worden opgevangen”, zegt Dijkshoorn.
„Een verplichte publieke verzekering tegen de gevolgen van prijsdalingen”, zegt hij, „reikt veel verder dan de huizenmarkt alleen. Het beïnvloedt gedrag: hypotheken blijven betaalbaar, de kopersstakingen blijven uit, woningen die te lang te koop staan. Mensen die een verzekering tegen betalingsproblemen moeten sluiten kopen een huis ook voor de langere termijn. Dat biedt stabiliteit, het bestendigt het systeem.”
Omdat de recessie volgens Dijkshoorn nog fors door kan zetten, moet de verplichte verzekering „zo snel mogelijk worden opgezet”. Heemskerk is theoloog en predikt het geloof, zegt hij. „Als actuaris kijk ik naar de feiten en zie ik dat deze regeling nodig is. Iedereen is geschrokken dat het systeem zó kan haperen. We moeten dit met z’n allen het hoofd bieden om het vertrouwen in de huizenmarkt te herstellen.”
Rabobank is voor 39% aandeelhouder van Eureko. De verplichte verzekering voor eigenaren, tegen 0,15% van de hypotheeksom waarbij banken ook risico dragen, kan de gevolgen van de prijsdalingen beperken. Het fonds wordt elk jaar aangevuld en vangt de schokken in de huizenmarkt op.
Particulieren die betalingstermijnen missen kunnen straks langer in hun huis blijven. Dijkshoorn bepleit een garantieperiode tot twee jaar. „Dan zijn de meeste problemen opgelost.” Het aantal uitzettingen zal daardoor worden beperkt. Als verkopen toch moet – jaarlijks nu 2000 keer – dan gebeurt dit met een financieel tekort dat wordt afgedekt door het nieuwe fonds.
De Nederlandse staat moet als achtervanger dienen. Rabobank denkt dat het fonds de overheid in het slechtste geval €2 miljard kost, daarna gefinancierd door premiebetalingen van huizenbezitters. De hele regeling voor alle woningbezitters, aldus Achmea-topman Dijkshoorn, zal €5 tot €6 miljard vergen. „Daarmee krijg je het systeem draaiend, daarna bedruipt het zichzelf. Een groot bedrag, maar het valt toch in het niet bij de kosten die ontstaan als de hele economie stilvalt. Zo’n systeemcrisis kost heel veel meer.”
In brand
Onder andere banken en verzekeraars is tot nu toe afwachtend gereageerd op Heemskerks plan. ING noemde de verzekering, die verder reikt dan alleen dekking tegen de huisuitzettingen, „zeer interessant”. Verzekeraars als Aegon, Delta Lloyd en Fortis Verzekeringen Nederland stellen dat een brandend huis nooit te verzekeren is.
Dijkshoorn: „Ik zeg niet dat huizen branden. Vanuit een publiek belang lijkt het me wel goed dat we ons voorbereiden op wat kán gebeuren. En ik hoor grote hypotheekverstrekkers toch duidelijk zeggen dat ze nu al 30 tot 40% minder hypotheken verkopen. Het sterke aan het plan van Heemskerk is dat we anticiperen op tegenvallers die we nog niet zien.”
Het ergste noodscenario met drastische prijsdalingen van huizen moet zich nog ontpoppen. Rabobank, dat zelf 30% minder hypotheken verkocht, verwacht voor dit jaar nog een gemiddelde prijsstijging van 1,5% en voor 2009 circa 1%. Maar omdat de omvang van de recessie onzeker is, vindt Heemskerk het fonds nodig.
In een standaardjaar produceren banken €100 miljard aan hypotheken. Dijkshoorn verwerpt de kritiek dat rijke banken makkelijk naar de staatskas reiken als het tegenzit. „Banken dragen ook bij. Dat kan omdat ze volgens nieuwe boekhoudregels minder geld voor risico’s hoeven aan te houden, zo’n 15%. Maar het lijkt me ook niet onbelangrijk dat er banken overeind blijven en de economie blijft draaien. Dat zijn toch effectjes die je niet onder tafel moet vegen.”
Onzekerheid regeert de huizenmarkt. In het afgelopen kwartaal lag de gemiddelde huizenprijs voor het eerst in achttien jaar lager dan een kwartaal ervoor.
Het ging slechts om een daling van enkele tienden van een procent. Dus de cijfers waren voor zowel pessimisten als optimisten koren op de molen.
”Zie je wel, de boel stort in”, concludeerden de pessimisten. “Welnee, dit is normale fluctuatie, de Nederlandse woningmarkt is juist stabiel”, wisten de optimisten.
Vooral die laatste groep liet de afgelopen maanden geen mogelijkheid ongebruikt om hun sussende boodschap over het voetlicht te brengen.
Ze wijzen daarbij vooral op de structurele krapte op de Nederlandse woningmarkt. Er wordt te weinig gebouwd en door de recessie neemt de productie van nieuwe huizen eerder af dan toe. Ook het kunstmatige gebrek aan bouwgrond legt een massieve bodem in de markt. Inkomens blijven hoog, of stijgen in 2009 zelfs, dus de vraag naar woningen zal op peil blijven.
Het Centraal Planbureau stelde in september nog dat er geen sprake was van overwaardering van Nederlandse huizen. Een ‘forse huizenprijsdaling’, is volgens het CPB niet waarschijnlijk.
En volgens de economen van de Rabobank zal de huizenprijs volgend jaar zelfs nog licht stijgen. Niets aan de hand. Ga vooral rustig slapen.
Tenminste, als er geen olifant in je bed ligt. ’There is an elephant in the room’, zeggen de Amerikanen. Iedereen focust op de details, en ziet zo de enorme olifant midden in de kamer over het hoofd.
Zulke olifanten stampen ook op de Nederlandse huizenmarkt rond. Want terwijl de experts hun kabbelende discussie voeren over woningschaarste en koopkrachtontwikkeling in 2009, heeft de kredietcrisis de wereld grondig veranderd.
Niemand weet wat precies het effect zal zijn van de catastrofale gebeurtenissen van de afgelopen paar maanden. Maar duidelijk is wel dat de zekerheid waarmee de optimisten hun rooskleurige toekomstperspectief brengen, langzamerhand lachwekkend is geworden. Hier de vier grootste olifanten:
1. Hallo! Er is een kredietcrisis!
Sinds in oktober de geldmarkt vastliep, hebben banken nog maar één priotiteit: versterken van het eigen vermogen. Minder schulden, meer eigen geld, dat willen de banken. Er zijn nog geen harde cijfers die aantonen dat hierdoor de kredietverlening aan bijvoorbeeld huizenkopers verminderd is. Maar waarom zou deze groep de dans ontspringen? Minder hypotheken betekent minder vraag naar woningen, en uiteindelijk lagere prijzen.
2. Hogere hypotheekrente
de Europese Centrale Bank verlaagt de rente. Maar huizenkopers zien daar niets van terug. Integendeel, door een hogere risicopremie loopt de hypotheekrente juist op. Normaal gesproken daalt de rente wel weer als de recessie op gang komt. Maar ditmaal is dat de vraag. De kredietcrisis heeft de risicopremie structureel verhoogd. Volgens het CPB leidt iedere half procentpunt hogere hypotheekrente op termijn tot drie procent lagere huizenprijzen.
3. De werkloosheid loopt op
De koopkrachtplaatjes voor 2009 mogen er dan nog altijd mooi uitzien, de baanzekerheid is de laatste maanden flink afgenomen. Werknemers in de industrie vrezen massaontslagen, een miljoen zzp-ers is bang dat in 2009 de telefoon nooit meer zal rinkelen. Dat soort onzekerheid leidt tot terughoudendheid. Zeker bij het kopen van een huis.
4.Eerst verkopen, dan kopen
Tijdens de hoogtijdagen van de woningmarkt was het simpel: zie je een leuk huis? Direct kopen. Je oude huis verkoop je later wel een keer. Vragers genoeg.
Die werkelijkheid bestaat niet meer. Eerst verkopen, dan pas kopen is de nieuwe mores. Dat is natuurlijk verstandig. Maar de overgang van de ene naar de andere realiteit is zeer problematisch. Niemand beweegt meer, want iedereen blijft zitten. Huizen staan veel langer te koop. Uiteindelijk zullen de prijzen gaan dalen.
Voor hypotheken met een variabele of een kortlopende rente wordt naar de euribor-rente gekeken. Dat was tot voor kort een goede maat voor de rente die de banken zelf betaalden. Banken berekenden de variabele rente voor de huizenkoper daarom door een vaste opslag bovenop die euribor-rente te leggen.
De euribor ging na het omvallen van Lehman Brothers fors omhoog, maar sinds begin oktober gaat hij zo mogelijk nog sneller omlaag – van 5,2 procent voor een 1-maandslening naar 4,0 procent, waardoor hij ver onder het pre-15 september-niveau is uitgekomen. Dit is vooral te danken aan de renteverlagingen die Centrale Banken over de hele wereld hebben doorgevoerd.
2) Goed nieuws voor huizenbezitters met een variabele rente, dus?
Dat valt tegen, want de ‘vaste opslag’ op de euribor-rente blijkt ineens helemaal niet meer zo vast. Obvion, een dochter van Rabobank en pensioenfonds ABP, was de eerste die de opslag fors verhoogde van 0,65 naar 1,35 procent. De meeste andere banken zijn dat aan het overwegen. De verhoging zal niet bij iedereen even duidelijk zichtbaar zijn, omdat bij veel banken niet precies duidelijk is hoe ze de variabele rente berekenen. Nieuwe klanten betalen al meer, maar ook bestaande klanten worden getroffen.
3) Kan dat zomaar?
Ja, dat blijkt te kunnen. De meeste banken hebben in de kleine lettertjes opgenomen dat ze de opslag kunnen verhogen, mochten de omstandigheden daartoe aanleiding geven.
4) Verdwijnt die extra opslag in hun eigen zakken?
De banken zeggen van niet. Zij betalen ook veel meer rente als zij geld moeten lenen, is hun verweer. Het euribortarief, dat door middel van een enquête wordt bepaald, is blijkbaar geen goede maat meer voor de interbancaire rente. In werkelijkheid rekenen de banken hogere tarieven, blijkt nu, zeker op leningen die worden gebruikt om hypotheken te financieren. Hoe hoog, is niet duidelijk. Het hangt ook af van de soliditeit van de onderneming. Fortis Bank Nederland rekent de hoogste opslag, waaruit zou kunnen worden afgeleid dat Fortis zelf ook een forse risicopremie betaalt op zijn leningen.
5) De centrale banken hebben de tarieven fors verlaagd. Ik heb altijd geleerd dat de variabele rente dan ook omlaag gaat.
Dat was tot voor kort zo, voorheen zakten alle rentetarieven – voor bedrijven, maar ook veel huizenkopers – mee omlaag. Lenen werd daardoor voor iedereen goedkoper. Tegenwoordig zijn de touwtjes tussen de ecb-rente en de andere rentes doorgeknipt, een renteverlaging van de centrale banken heeft vrijwel geen invloed meer.
Banken zijn veel kritischer geworden in het uitlenen van geld. Ze houden het bij voorkeur zelf of zetten het op een rekening bij de centrale bank. Als ze al lenen aan andere banken, willen ze een hoge risicopremie. Veel banken zijn bang voor een daling van de huizenprijs.
Dat besef is overigens nog niet bij iedereen doorgedrongen. De Britse minister van Financiën, Alistair Darling, riep Britse banken deze week op de hypotheekrente te verlagen. Toen de Britse Centrale Bank de rente met 1,5 procentpunt verlaagde, konden de banken niet achterblijven.
Voor Darling staat er wel veel meer op het spel. Veel Britten hebben hun hypotheekrente voor twee jaar vastgezet en worden binnenkort dus geconfronteerd met een nieuwe fors hogere rente. Nederlanders hebben in meerderheid voor een lange rentevasteperiode gekozen. Het percentage huizenbezitters dat voor een variabele rente kiest is afgenomen van 44 procent drie jaar geleden naar 19 procent, dit jaar. Op dit moment kiest bijna niemand nog voor een variabele rente..
6) Zijn ook de langlopende tarieven opgelopen?
Alle tarieven zijn de laatste tijd omhoog gegaan. Tot voor kort was de hypotheekrente ongeveer gelijk aan de rente op staatsobligaties. Er zat slechts een opslag van een paar tienden van procentpunten op. Nu loopt het verschil hard op. De rente op een 10-jaars-staatsobligatie bedroeg gisteren bijvoorbeeld 4,1 procent. De hypotheekrente op een hypotheeklening voor 10 jaar bedraagt in de meeste gevallen rond de 6 procent.
Volgens banken is dat nodig, omdat zij ook een hogere rente betalen op hun leningen. Ze moeten dat doorberekenen aan de klant om te voorkomen dat ze verlies maken.
Die lezing wordt door sommigen betwist. Volgens Bas Millenaar van De Hypotheker zijn banken vooral bezig om stroppenpotten te vullen. Ze zijn bang dat veel huizenbezitters door de kredietcrisis straks hun hypotheeklasten niet meer kunnen betalen en hun huis met verlies moeten verkopen.
7) Wie heeft gelijk?
De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden.
De Nederlandse grondprijzen zouden als gevolg van de economische teruggang en de stagnatie op de vastgoedmarkt sterk kunnen dalen. De vereniging van projectontwikkelaars Neprom verwacht een “aanzienlijke daling”.
Gerard Groener, de bestuursvoorzitter van vastgoedbedrijf Corio, houdt zelfs rekening met een halvering. “Het gaat mij erom een signaal af te geven, ‘joh, dit zit er wel aan te komen.’ Het risico bestaat dat die prijzen gewoon gehalveerd worden”, zei Groener vrijdag. Hij stelde dat vastgoed achter de economie aanloopt. “De echte gevolgen van de recessie liggen hier altijd een half jaar tot een jaar later.”
De belangrijkste oorzaak van een mogelijke daling is volgens Groener dat de rendementseisen die financiers stellen aan nieuwe vastgoedprojecten sinds het uitbreken van de kredietcrisis zijn verhoogd. Tegelijk staan de rendementen onder druk door de stagnatie van de huurinkomsten die weer een gevolg is van de teruglopende economie.
Nieuwbouw
Volgens Jan Fokkema, algemeen directeur van de Neprom, zullen gemeenten worden gedwongen om de prijzen te laten zakken omdat de vraag naar nieuwbouwwoningen stagneert. “Wil je de nieuwbouwproductie op gang houden, moet er toch wat gebeuren. Hoeveel het zou moeten zijn is lastig te bepalen, maar een aanzienlijke daling is wel nodig”
Vorige maand maakte de gemeente Amsterdam bekend de grondprijzen in de stad voorlopig te bevriezen. Aanleiding voor deze stap was de financiële crisis en de stagnatie van de prijs van nieuwbouwwoningen. Verantwoordelijk wethouder Maarten van Poelgeest zei toen dat een daling mogelijk was en stelde dit buiten Amsterdam al te zien.
De aangepaste geldhoeveelheid M3 in de eurozone is in oktober sterker toegenomen dan verwacht. Dit heeft de Europese Centrale Bank (ECB) donderdag bekendgemaakt.
In oktober steeg de geldhoeveelheid 8,7% ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder. In september groeide de geldhoeveelheid eveneens met 8,7% op jaarbasis, zo blijkt uit herziene cijfers.
Het cijfer voor oktober is hoger dan economen hadden verwacht. Zij hadden verwacht dat de toename van de geldhoeveelheid op jaarbasis zou vertragen tot 8,0%.
In de drie maanden tot en met oktober 2008 bedroeg de groei gemiddeld eveneens 8,7%, tegen een groei van 8,9% in de voorgaande driemaandsperiode. Vooraf geraadpleegde economen gingen uit van een stijging van de geldhoeveelheid met 8,5% over de afgelopen drie maanden.
Als de geldhoeveelheid te hard groeit kan dat duiden op toenemend inflatiegevaar wat van invloed kan zijn op de rentepolitiek van de Europese Centrale Bank (ECB).
Grote huizensites merken dat huiseigenaren huiverig en nerveus zijn. Het aantal te koop staande huizen stijgt enorm snel. Hans voorn, directeur van Jaap.nl, geeft aan dat mensen die moeten verkopen een groot probleem hebben.
Zoals de prijsstijging in de huizenmarkt in de afgelopen vijftien jaar voor een belangrijk deel door de banken is teweeggebracht, zo kan nu ook de huizenprijs heel goed gaan dalen door toedoen van de banken.
Dat zegt Casper van Ewijk, hoogleraar macro-economie aan de Universiteit van Amsterdam. Van Ewijk is tevens onderdirecteur van het Centraal Planbureau, dat ook volop de huizenmarkt bestudeert.
Banken – ook Nederlandse – krijgen meer moeite om hypotheken door te plaatsen bij langetermijnbeleggers. Dat kan ertoe gaan leiden dat banken voorzichtiger worden met leningen voor hypotheken, omdat ze die dan op hun eigen balans moeten houden, en bovendien te maken hebben met hogere vermogenseisen.
Van Ewijk ziet dat nu al gebeuren. ‘Banken worden terughoudender. Je ziet de korte rente dalen, maar de hypotheekrente loopt op, door de renteopslag. Zeker, dat drukt de huizenmarkt’, zegt Van Ewijk. ‘Volgens een econometrische schatting leidt een 0,5%-punt opslag op lange termijn tot een 3% lagere huizenprijs.’
Maar dat effect blijft in Nederland beperkt. Scenario’s als in het buitenland, waar huizenprijzen met 20% of meer dalen, acht Van Ewijk niet waarschijnlijk. ‘Dat gebeurt in landen die last hebben van extra stress op de huizenmarkt, en waar de financieringsstructuur instabiel is, zoals in de Verenigde Staten. Twintig procent is voor Nederland wel heel veel.’
komt te staan, mede door de banken’. Maar een algehele kopersstaking verwacht hij niet. Mensen blijven wel kopen, onder meer door de demografische ontwikkeling. Het inkomen blijft nog steeds op peil. Alleen de banken verhogen de opslag op de hypotheekrente, terwijl de algemene rente daalt.
Neerwaartse tendens
Aernout Boot, hoogleraar financiële markten en corporate finance aan de Universiteit van Amsterdam, voorziet geen paniek in de huizensector, maar van een neerwaartse tendens is volgens hem wel sprake.
Boot beklemtoont dat het bij een prijsdaling op de Nederlandse woningmarkt relatief snel kan gaan. ‘Terwijl op een normale markt prijsdaling zorgt voor minder aanbod, is het aanbod op de huizenmarkt relatief star, zowel naar boven als naar beneden toe. Als de vraag op de huizenmarkt terugloopt, door onzekerheid, daling van het inkomen en angst voor werkloosheid, dan zullen de prijzen relatief snel teruglopen. Vooral een flink oplopende werkloosheid vormt een bedreiging voor de woningmarkt’, aldus Boot.
Beperkte aanbod aan huizen in Nederland
Het beperkte aanbod aan huizen in Nederland heeft meer effecten dan uitsluitend dat het een vloer legt onder die markt, stelt Boot. ‘Beperkt aanbod heeft gezorgd voor hoge huizenprijzen, maar leidt er ook toe dat vraagveranderingen groot effect op de prijs hebben.’
Tegelijk voorziet Boot geen verkoopgolf. Voorlopig bepaalt nog een kleine groep consumenten de huizenprijs. Zo werden er volgens het CBS in 2007 202.000 woningen verkocht op ruim 3,7 miljoen koopwoningen. Dat betekent dat slechts 5% van de totale markt de prijs beïnvloedt.
Verkopen dalen tot 190.000
De Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) verwacht bovendien dat in 2008 de verkopen zullen dalen tot 190.000, aldus een woordvoerder desgevraagd. In Nederland blijven eigenaren gemiddeld 20 jaar in hun woning zitten. Die geringe mobiliteit is van invloed op de prijsfluctuaties.
Maar van die 190.000 is een groot aantal, wel 90% volgens de NVM, geneigd de huizenprijs te laten zakken onder invloed van scheiding of werkloosheid. Slechts 10% is standvastig en buigt niet voor externe factoren.
Wie op dit moment zijn huis in Vathorst in Amersfoort wil of moet verkopen, treft het niet. Er staan in de nieuwbouwwijk enkele honderden woningen te koop. Verkopers zien zich gedwongen de prijzen flink te laten zakken.
Waardedalingen van 70.000 euro en verkooptijden van meer dan een jaar zijn geen uitzondering.
Het Ontwikkelingsbedrijf Vathorst (OBV) signaleert sinds enkele maanden ‘stagnatie’ in de verkoop van nieuwbouw. Er wordt over gedacht dure woningen op de tekentafel te vervangen door goedkopere.
In het nieuwe deelplan De Laak zijn bijna honderd bestaande woningen te koop. De verkooptijden lopen op tot bijna een jaar. In De Velden hebben nog meer huizen een bordje in de voortuin staan, waarvan de minst courante woningen inmiddels al 18 maanden.
Verschillende makelaars en het OBV erkennen dat de verkoop van huizen boven drie ton momenteel moeizaam verloopt. Het OBV probeert nu 50 tot 75 woningen goedkoper aan te bieden. ,,Dat hoeft niet ten koste te gaan van de kwaliteit,’’ zegt woordvoerder Van der Vlies van het OBV. ,,Je kunt bijvoorbeeld de geplande garages vervangen door bergingen. Zo kun je tien woningen in een rij aanbieden in plaats van acht. Daardoor kun je de prijs lager houden.’’
Makelaar Van Griensven van Woonaccent aan de Bergenboulevard spreekt van een kopersstaking: ,,Mensen kopen pas een nieuwe woning als de oude verkocht is. Alleen de woningen die goedkoper zijn dan 2,5 ton, gaan nog goed van de hand. De herziening van bouwplannen is dus echt geen luxe.’’
De woningverkoop in Vathorst liep vanaf de start van de bouw in 2001 al achter op de verwachtingen. In mei van dit jaar werd al duidelijk dat er meer aan de hand was.
,,Na de zomervakantie zakte de verkoop al in,’’ weet directeur Deemoed van Woonvast. ,,En na de zwarte maandag van eind september werd ook echt in de praktijk voelbaar dat er minder huizen verkocht werden.’’ Makelaar Van Griensven; ,,De huizenmarkt lijkt nu echt tot stilstand te komen.’’
In opdracht van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) heeft Maurice de Hond een onderzoek gedaan naar de reacties van consumenten met betrekking tot het kopen van een eigen woning in relatie tot de kredietcrisis en een forse economische terugval.
Voor het onderzoek, dat ten dele een herhaling is van een onderzoek dat is uitgevoerd in 2006, zijn ruim 1200 consumenten gevraagd naar hun mening.
De belangrijkste resultaten
Vond in 2006 nog 41% van de respondenten dat een eigen woningbezitter minder makkelijk kan verhuizen dan een huurder, nu vindt 56% dat. In 2006 vond 69% een koopwoning een goede manier voor het opbouwen van een pensioen. Dat is nu gedaald naar 49%. Deze twee veranderingen in opvattingen laten zien dat het gevoel over kopen van een eigen woning is veranderd.
Een kwart van de respondenten verwacht persoonlijk grote tot vrij grote gevolgen voor hun inkomen bij een forse economische terugval. Bij huurders is dat 41%. Van alle respondenten geeft 13% aan op dit moment als gevolg van de kredietcrisis niet meer over verhuizen te denken, terwijl ze dat een half jaar geleden nog wel deden.
Consumenten denken dat de prijs van een koopwoning in 2009 met 5% zal dalen. Dit is een gemiddelde van alle verwachtingen, waarbij 60% denkt dat de prijs zal dalen en 16% verwacht een prijsstijging.
Scenario’s
Aan de respondenten is een aantal situaties voorgelegd in relatie tot de kredietcrisis en een forse economische terugval. Hierbij is een aantal scenario’s beschreven met de vraag wat men zou gaan doen in desbetreffende situatie. Hierbij is de categorie ‘geen mening’ niet vermeld:
Forse recessie,
sterk dalende woningprijs plus:
Geen
gevolgen
Bezuinigen,
maar niet
verhuizen
Bezuinigen,
en probeert te
verhuizen
Moet
verhuizen
rente hetzelfde en men behoudt
zijn baan
72%
24%
1%
0%
rente hetzelfde, maar men
verliest zijn baan
20%
52%
8%
9%
rente stijgt fors, en men behoudt
zijn baan
53%
36%
3%
3%
rente stijgt fors en men verliest
zijn baan
21%
46%
7%
13%
De resultaten van het onderzoek laten zien dat in een situatie van een forse recessie, een dalende koopwoningprijs en een rente die niet stijgt, het overgrote deel van de huishoudens niet hoeft te verhuizen. Een deel van de huishoudens bezuinigt dan op overige uitgaven. Zou er echter sprake zijn van een forse renteverhoging en/of een forse toename van de werkeloosheid, dan zien meer huishoudens zich gedwongen om te verhuizen. In dat geval zal de prijsdaling beduidend groter zijn dan de 5% die de consument nu al verwacht.
De Rabobank is woedend op het Financieele Dagblad. “In tegenstelling tot wat het FD op haar website en vermoedelijk morgenochtend in de krant vermeld, verwacht bestuursvoorzitter Bert Heemskerk van Rabobank geen prijsdalingen van de Nederlandse huizenmarkt.”
“De door het FD gesuggereerde uitspraken zijn nooit gedaan.”
Lichte prijsverhoging
Het laatste kwartaalbericht woningmarkt van Rabobank van 11 november jongstleden houdt zelfs nog rekening met een lichte prijsverhoging. Het rapport stelt dat de stijging van de huizenprijzen in 2009 beperkt zal zijn.
Heemskerk sprak tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer meerdere malen voor zijn beurt en gebruikte termen als “ik verwacht niet”, “maar als”, “mijn/uw kinderen”. Zelf heeft de arrogante Bert Heemskerk natuurlijk geen fouten gemaakt. Kan Herman Wijffels deze man niet snel opvolgen?
Rabo-bestuursvoorzitter Bert Heemskerk vreest op afzienbare termijn een daling van de Nederlandse huizenprijzen van 10 tot 20%.
Door een verplichte verzekering tegen deze prijsdaling kan de scherpe prijsdaling worden gereduceerd tot ongeveer 5%.Volgens Heemskerk biedt die verzekering een ‘indirecte staatsgarantie’. Hierdoor kunnen de banken hun hypotheken beter doorplaatsen bij verzekeraars en pensioenfondsen. Dit biedt de banken weer ruimte om nieuwe hypotheken te verstrekken.
Dit zei Heemskerk woensdag na een hoorzitting in de Tweede Kamer.
Rabobank is met een marktaandeel van bijna 30% veruit de grootste hypotheekbank van Nederland.
Van stabiliteit naar dalende huizenprijzen
Officieel gaat Rabo uit van stabiele huizenprijzen, maar tussen nu en twee jaar verwacht Heemskerk een periode van dalende prijzen. De hypotheekproductie van de Rabo is al 30% teruggevallen en huizen staan veel langer te koop.
De verplichte verzekering tegen prijsdalingen heeft Heemskerk al eerder gelanceerd. Woensdag bleek dat het Heemskerk niet alleen is te doen om huisuitzettingen te voorkomen.
Hypotheken op eigen balans nemen
De Nederlandse banken produceren in een normaal jaar voor euro 100 mrd aan hypotheken. Dit konden ze tot de kredietcrisis voor een groot deel doorplaatsen bij langetermijnbeleggers. Nu animo en geld bij die groep sterk verminderd zijn, dreigen de banken de hypotheken op de eigen balans te moeten houden. Gevoegd bij de hogere vermogenseisen voor de banken levert dat een flessenhals op voor het verstrekken van hypotheken.
Los van vraaguitval door een eventuele recessie zou dit ook aan de aanbodkant extra druk zetten op de huizenprijzen. Met de verzekering, waarbij bank en hypotheeknemer ieder een eigen risico nemen van enkele duizenden euro’s, kunnen de banken ‘transparante Nederlandse hypotheken’ doorplaatsen met een iets hoger rendement dan Nederlandse staatsleningen, maar met een vergelijkbaar risico.
‘Risico schatkist beperkt’
Volgens Heemskerk moet de Staat achtervanger zijn voor de regeling. Het risico voor de schatkist is ook beperkt. ‘Als alles tegenzit, gaat het om euro 2 mrd.’ Dit lost zich in de tijd weer op, want het fonds wordt ieder jaar verder aangevuld, waarbij Heemskerk denkt aan een bovengrens van ongeveer euro 7,5 mrd.
Voor de hypotheeknemer is het vrijwel kostenneutraal, omdat met de verzekering de te vergoeden rente kan worden verlaagd. Verzekeraars die na Heemskerk aan het woord kwamen in de hoorzitting waren overigens niet enthousiast over zijn plannen.
De Gouden Tijden voor de Noordelijke vastgoedmarkt zijn voorbij. Vooral de makelaars van luxe nieuwbouwcomplexen krijgen het voor de kiezen.
Volgens hoogleraar Ed Nozeman van de Rijksuniversiteit Groningen, zal de woningmarkt nooit meer hetzelfde zijn en kan de dip nog wel jaren aanhouden. Vooral luxe nieuwbouwcomplexen zijn nu moeilijk te verkopen. Zo zijn voor de Tasmantoren in de stad nog maar 30 van de 200 appartementen verkocht.
Huizenkopers kunnen juist baat hebben bij de huidige economische crisis, want makelaars verzinnen de gekste dingen om aspirantkopers te verleiden. Niet alleen de bekende ronkende termen worden ingezet, maar de koper kan ook rekenen op kortingen en zelfs een minuutje gratis winkelen. Volgens Nozeman zullen projectontwikkelaars in de toekomst nog steviger inzetten en zelfs aanbieden om de huidige woning van de koper over te nemen.
In man vermist – 1983 – speelt Youp van ‘t Hek een kredietbewaker. Youp laat tijdens deze voorstelling zien hoe ons fantastische financiële systeem werkt.
De sketch heeft helaas niet veel geholpen, heel Nederland zit diep in de schuld. Pak ‘t dan, pak ‘t dan. Je bent veel rijker dan je denkt. Laat die welvaart nou niet aan je voorbijgaan! Huizenprijzen stijgen altijd met de inflatie mee!!! Als je gaat huren ben je dief van je eigen portemonnee……
Ik verwacht dat de huizenprijzen de komende jaren sneller zullen dalen dan de deflatie. Huishoudens met een hoge hypotheek zullen dan in problemen komen.
‘Man vermist’
Overdrijft Youp van ‘t Hek in zijn sketch Lenen lenen, betalen betalen niet? Volgens het ministerie van Sociale Zaken zit hij er niet ver naast. Een derde van de Nederlanders staat rood of heeft een (doorlopend) krediet, hypotheekschulden niet meegerekend.
De documentaire ‘ Money as debt’ legt uit wat geld in ons huidige economische systeem eigenlijk is, betekent, hoe het gecreëerd wordt en hoe ons geldsysteem door de eeuwen heen is ontstaan.
Makelaarsland voorziet zwaar weer vanwege de kredietcrisis en vraagt ontslagvergunningen voor een deel van zijn personeel aan. “We zijn bezig ons te bewapenen voor morgen.”
Anonieme bronnen melden dat het afgelopen vrijdag een emotionele bijeenkomst was op het kantoor van Makelaarsland. Oprichter Jeroen Stoop zou tien ontslagvergunningen hebben aangevraagd. Het steekt de medewerkers vooral dat Stoop, tijdens de uitreiking van de Sprout Challenger Award, nog benadrukte dat ‘de juiste mensen om me heen’ de belangrijkste factor van succes vormen.
Stoop ziet dat los van de ontslagaanvragen en ontkent dat het er tien zijn. “We zijn bezig ons te bewapenen voor morgen. Met de ontslagaanvragen krijgen we het komende half jaar de mogelijkheid op personeelskosten te bezuinigen als dat nodig blijkt. De laatste cijfers van de NVM zijn duidelijk, er komen in 2009 fors minder panden in de verkoop. Het koop- verkoopverkeer zal naar schatting dertig procent afnemen. Dan moet je kijken waar je kunt bezuinigen. Het werk voor volgend jaar kunnen we waarschijnlijk met minder mensen af.”
Concurrentie
Stoop wijst op de situatie bij andere makelaars: “Sommigen zitten nu al helemaal aan de grond. We gaan er vanuit dat we het beter zullen doen dan de traditionele makelaar. In een recessie zullen mensen die hun huis willen verkopen graag besparen op de courtages. Maar de koek wordt kleiner, daar ontkomen we niet aan. Makelaars die niet kijken of ze op het personeel kunnen bezuinigen, tonen geen goed ondernemerschap.”
De snelheid waarmee Stoop de knoop heeft doorgehakt is wel opvallend. Volgens Stoop merkte de onderneming tot vorige maand nog niets van de inzakkende huizenmarkt. “Maar deze maand zien we het in de cijfers terug. We kijken nu goed naar allerlei kosten om te zien hoe we kunnen bezuinigen.”
De aangekondigde bestorming van de huurmarkt gaat, als het aan Stoop ligt, gewoon door. “We weten niet wat de toekomst precies brengt en het is de vraag hoe lang het duurt voordat we precies aan de huurmarkt beginnen. Maar het project gaat zeker niet de ijskast in.” Botst het eventueel ontslaan van personeel niet met de uitbreidingsplannen? “Nee”, vindt Stoop. “Voor de huurmarkt hebben we misschien heel andere specialisten nodig. En er is voorlopig nog niemand ontslagen.”
Jaap
Ook Bob Kuijs van huizenzoeksite Jaap.nl merkt dat de huizenmarkt stilstaat. “We hebben meer huizen dan ooit op de site, want er wordt veel minder verkocht. Dat heeft bij ons zijn gevolgen. Minder verkoop betekent minder hypotheken, energiecontracten enzovoorts. Voor ons betekent dat simpelweg minder leads.”
De crisis brengt hem ook wel een lichtpuntje: “De adverteerders zijn zuiniger, willen steeds vaker per lead betalen. Maar omdat ze kritischer naar de kosten zijn gaan kijken slaan ze Funda ook steeds vaker over. Dan komen ze al gauw bij Jaap terecht.” Kuijs verwacht dat de woningmarkt vanaf januari weer bij zal trekken.
D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold heeft premier Balkenende gevraagd de leiding te nemen in een discussie over het hervormen van de woningmarkt. Pechtold deed dit nadat de premier gisteren stelde niet onwelwillend te staan tegenover een wijziging in de hypotheekrenteaftrek. Tijdens het Vragenuurtje in de Tweede Kamer krabbelde Balkenende vandaag echter terug. De regering is toch niet van plan iets te doen aan de vastzittende woningmarkt.
Woningmarkt moet toegankelijk worden
Pechtold is van mening dat er iets grondig moet veranderen aan onze woningmarkt: “In Nederland, zeker in de steden, is het voor een jonge onderwijzer samenwonend met een jonge politieagente nauwelijks mogelijk een woning te kopen. Toegankelijkheid tot de woningmarkt moet daarom ons streven zijn. Met de uitspraken van de premier gisteren meende ik hem aan mijn zijde te vinden.”
Balkenende blijft zich verzetten
Premier Balkenende reageerde namelijk positief op een rapport van het wetenschappelijk instituut van zijn partij, dat pleit voor hervorming van de woningmarkt, waarbij ook naar de hypotheekrente gekeken moet worden. Vandaag liet Balkenende echter weten toch niets aan de woningmarkt te willen doen. Pechtold: “Het is teleurstellend dat de premier en zijn kabinet zich blijven verzetten tegen een woningmarkt die voor iedereen toegankelijk is. Dat gaat ten koste van jonge mensen die nu een huis willen kopen. Het onderwerp is namelijk van groot belang voor toekomstige generaties.”
Tegen de lijn van het kabinet in, wil het Wetenschappelijk Instituut van het CDA dat de huren sneller kunnen stijgen dan de inflatie. Dat heeft het bureau maandag geschreven in een rapport over de woningmarkt.
Tot en met 2011 mogen de huren niet sneller stijgen dan de inflatie in het voorafgaande jaar. Volgens het CDA-instituut draagt de begrensde verhoging bij aan de kloof tussen de dure koophuizen en de lage huurprijzen van huizen van de woningcorporaties.
De maximale huur wordt bepaald door het zogeheten puntenstelsel, waarin bijvoorbeeld een grotere oppervlakte tot een hogere prijs leidt. De CDA-onderzoekers vinden dat de WOZ-waarde, de waarde die de gemeente toekent aan de woning, onderdeel van dit waarderingsstelsel moet worden.
Als een echte waarzegger was Adjiedj Bakas twee jaar geleden al bezig met een boek over de financiële wereld.
De kredietcrisis kwam wat dat betreft als een welkom geschenk. Sinds zaterdag ligt zijn boek The Future of Finance in de boekhandel.
De huidige crisis verbaast trendwatcher Bakas niet. ,,De afgelopen 200 jaar zijn er vijf grote crises geweest die allen zijn gevolgd op technologische ontwikkelingen. De industriële revolutie, het tijdperk van spoorwegen, het tijdperk van zware machinebouw, het tijdperk van de auto en het huidige tijdperk van informatie en telecommunicatie.’’
Wat daar logisch aan is? Bakas: ,,De essentie is dat de mens hardleers is. Kapitalisme is het rondpompen van schulden, is de definitie van Karl Marx. Zolang dat goed gaat, is er niets aan de hand. Maar door op- en neerwaartse bewegingen leidt dat eens in de zoveel tijd tot een financiële zeepbel en moeten we weer terug naar onze wortels. Geld is uitgevonden om handel te bevorderen. Banken, verzekeraars en pensioenfondsen zijn opgericht om ondernemerschap te stimuleren en om mensen te helpen met geld meer geld te maken.’’
De crisis van 1929 in Amerika is volgens Bakas een goed voorbeeld van een op hol slaande economie. ,,De auto, radio en tv werden uitgevonden en de banken leenden geld om deze industrieën tot volle wasdom te laten komen. Totdat opportunisme voor een op drift rakende economie zorgde en er een depressie ontstond. Die was nodig om de financiële markten tot rust te laten komen.’’
De huidige crisis is een antwoord op het multimediale tijdperk van internet, mobiele telefonie en gadgets. ,,Er is gekocht, geleend, gespeculeerd en verloren. Dat komt het beste tot uiting in de huizenprijzen in Amerika,’’ vindt de trendwatcher. ,,Een huis van 18.000 dollar met een hypotheek van 80.000 dollar is een signaal dat het consumentengedrag en de economie uit de pas lopen.’’
De eerste foto in het boek van Bakas is een tot pijltje gevouwen Amerikaanse dollar die door een New Yorkse straat fladdert. ,,Het pijltje kan alle kanten opgaan. Banken hebben nu de neiging hun blik te vernauwen, maar ze zouden beter op een creatieve manier lange termijnstrategieën kunnen ontwikkelen. De financiële dienstverlening zal nog meer global worden dan ze al is. Zij zal een nog grotere invloed krijgen. Haar beslissing om te investeren in duurzaamheid en alternatieve bronnen van energie is bijvoorbeeld cruciaal voor de nieuwe economie.’’
De westerse financiële wereld zal volgens Bakas ook plaats moeten maken voor investeerders uit Azië, Rusland en het Midden-Oosten. ,,Het westen zal zijn dominante houding moeten opgeven.’’
Ook op microniveau zal de globalisering zich voortzetten. Bakas: ,,Wij noemen de Floridaïsering, vernoemd naar de migratie van Amerikaanse ouderen naar de staat Florida waar ze na hun pensioen een plek zoeken waar het warm en aangenaam is. Die grijze emigratie zal in Europa ook toenemen en dat heeft consequenties voor het financiële verkeer.’’
Bakas is allesbehalve somber over de toekomst. ,,Er gaat een nieuwe geld-ethiek komen die alleen maar gunstig zal zijn voor de consument. De geldwereld moet terug naar zijn wortels, waarbij eenvoud het sleutelwoord is. In een complexer wordende wereld willen consumenten eigenlijk nog maar een ding en dat is rust en openheid. De kredietcrisis maakt duidelijk dat complexiteit leidt tot risico’s en onbeheersbaarheid.
Dus de bank die zijn organisatie tot in alle vezels helder en inzichtelijk maakt zal zich onderscheiden van de rest. Niet op producten, maar op dienstverlening zal de focus komen te liggen. Hiervoor is een open geest nodig en dat betekent dat bedrijven dwarsliggers in hun organisaties zouden moeten koesteren. Levensverzekeraar Zürich heeft bijvoorbeeld een aantal critici in dienst die constant lastige vragen stellen. En Google laat zijn medewerkers één dag per week nadenken over nieuwe oplossingen. Alles wordt in het werk gesteld voor een tevreden consument.’’
Voorlopig moet de wereld volgens Bakas nog even puinruimen. ,,We moeten nog even zorgen dat we voldoende geld op de bankrekening houden, energie sparen en bezuinigen op kleding en bloemetjes. Maar de oogst zal groot zijn. Van een irreële, schimmige economie zal de industrie weer teruggaan naar zijn oorspronkelijke rol, transparant en eenvoudig. Het geheim van de future of finance is back to the roots.
Iedere eerste maandag van de maand organiseren Het Financieele Dagblad, Nova en BNR Nieuwsradio een actueel debat. De gasten, veelal topondernemers, politici en wetenschappers, gaan in debat met de samenleving. Het te bespreken thema heeft altijd maatschappelijke urgentie.
De huizenmarkt kraakt
Makelaars zijn de wanhoop nabij, huizenbouwers klagen steen en been en miljoenen Nederlanders met een hoge hypotheek houden de adem in. Wat gebeurt er als de prijs van hun huis onder het geleende bedrag uitkomt. Moet de overheid nu al maatregelen nemen om huizenbezitters te hulp te schieten en hoe zorgen we er voor dat nieuwbouw niet stil komt te liggen. En wanneer gaan banken weer makkelijker hypotheken vertstrekken?
Daarover discussieren diverse betrokkenen op maandag 1 december van negen tot tien uur ’s avonds in het maandagavonddebat van Nova, BNR en Het Financieele Dagblad. Wilt u meediscussieren, dan kan dat.
De leiding van het debat is in handen van Twan Huys (NOVA) en Rens de Jong (BNR Nieuwsradio).
GRATIS BIJWONEN
De debatten kunnen live bijgewoond worden in het auditorium van café-restaurant Dauphine, Prins Bernhardplein 175 te Amsterdam (naast station Amsterdam-Amstel). Aanvang debat is om 21:00 uur. Zaal open vanaf 20:30 uur. Einde debat 22:00 uur.
Parkeren: gratis in de parkeerkelder, aan de achterzijde van het gebouw.
MEEPRATEN OP AFSTAND
Ook als u niet aanwezig bent kunt u het debat live volgen. Heeft u tijdens het debat een prangende vraag laat het ons dan weten per mail. Uw bijdrage, mits kort en bondig geformuleerd, kan tijdens het debat live worden ingebracht.
Het voorjaar 2009 te publiceren advies over de hervorming van de woningmarkt van een deskundigencommissie van de Sociaal-Economische Raad wordt aangehouden zolang de markten in de greep zijn van de financiële crisis.
Dat zegt plaatsvervangend SER-kroonlid Aarnout Boot, hoogleraar financiële markten en corporate finance aan de Universiteit van Amsterdam. De angst leeft dat het advies met zijn eventuele neerwaartste effect op de huizenprijzen door het publiek wordt verward met de effecten van de financiële onrust zelf. ‘Dat zou ertoe kunnen leiden dat de hervormingsagenda gedurende lange tijd niet meer bespreekbaar is’, aldus Boot.
Boot sprak tijdens de jaarvergadering van de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde woensdag in Wassenaar. Boot zelf is voorzitter van de KVS. ‘Pas als de huizenprijzen met 80% gedaald zijn’, zei hij wat lacherig, ‘is het moment om ermee naar buiten te gaan. Dan kunnen we van die prijsdaling niet meer de schuld krijgen.’
Ongevraagd advies
Het SER-advies is één van vele over de vastzittende woningmarkt. PvdA en CDA hebben afgesproken wijzigingen in de fiscale behandeling van het eigen huis niet in deze kabinetsperiode voor te bereiden, of zelfs maar te onderzoeken. Dat heeft deskundigen aangezet tot ongevraagd advies, zoals van de SER-commissieleden.
De verzamelde KVS-economen in Wassenaar toonden zich niet dol enthousiast over de rondzingende steunvoorstellen voor de stagnerende bouw en terugvallende woningmarkt. Een voorstel om de overdrachtsbelasting te verlagen, kan beter pas worden gerealiseerd bij een totale hervorming van het huisvestingsbeleid, zo zeiden CPB-economen Paul Besseling en Casper van Ewijk, en ook Henk Don, hoogleraar Econometrie aan de Erasmus-universiteit in Rotterdam. Don: ‘Anders haal je de leuke dingen naar voren en laat het prijskaartje liggen. Je moet het wel evenwichtig doen.’
Beperkte daling huizenprijs
De daling van de huizenprijzen zal beperkt zijn, verwachten de economen. Don: ‘Een minnetje in 2009 en 2010. Het beperkte aanbod houdt de prijzen op niveau.’
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde vrijdag dat de verkoopprijzen van koopwoningen in oktober niet zijn gestegen ten opzichte van de maand ervoor. Vergeleken met oktober vorig jaar steeg de verkoopprijs van huizen met gemiddeld 2,3%. In september was de prijsstijging nog 2,5 procent.
In de jaren 2004-2007 schommelde de toename rond de 4%. Daarna is de prijsstijging gestaag teruggelopen, aldus het CBS.
Ik ben dit weblog begonnen om te waarschuwen voor de gevaren van onze kenniseconomie consumptie-economie (65% = consumptie). De schuldgraad van de Nederlandse huishoudens is enorm hoog geworden, zo hoog dat een groot aantal Nederlanders inmiddels slaaf van "de bank" is. Wil je als starter een huis gaan kopen, dan kun je beter wachten tot de huizenbubble is leeggelopen.
hypotheekschuld Ned. in 1996: 160 miljard euro
hypotheekschuld Ned. in 2009: 609 miljard euro
De waarde die tegenover de schulden staat is een virtuele waarde, dat is een waarde die is ontstaan omdat centrale banken zoveel geld hebben gecreëerd en nieuwe kredieten en hypotheken zo makkelijk mogelijk maken. Als er een crisis in het kredietsysteem ontstaat zoals nu en krediet niet meer makkelijk beschikbaar is dan gaat die waarde die je met krediet moet financieren zoals onroerend goed erg dalen maar de schulden die zijn uitgegeven blijven staan. bron: Willem Middelkoop
Wat kan een daling veroorzaken?
Een scherpere correctie zou kunnen optreden door een snel afnemend consumentenvertrouwen, toenemende verwachtingen van prijsdalingen en een significante toename van de hypotheekrente bron: De Nederlandse Bank
Hypotheekschuld
De hypotheeklasten zijn zo enorm - in totaal 278 miljard euro (inmiddels al meer dan 600 miljard!), per inwoner veruit het hoogst ter wereld - moet nu côute que côute voorkomen worden dat de huizenprijs fors keldert. ,,Het is zonde dat de politiek halverwege de jaren negentig niet begonnen is met geleidelijke beperking van de renteaftrek. Dat had de oververhitte markt kunnen afkoelen.”
bron: prof.dr. Peter Boelhouwer
Afschaffing Hypotheekrenteaftrek
De argumenten voor afschaffing worden volgens Nout Wellink steeds 'dwingender', vooral omdat de aftrek de markt verstoort. Aan het oorspronkelijke doel van de regeling, het stimuleren van het eigen huizenbezit, draagt de regeling al lang niet meer bij, stelt Wellink. "Waar het op neerkomt, is dat mensen die een huis bezitten aan elkaar de bonus van de hypotheekrenteaftrek doorschuiven. Voor hen is er geen probleem. Maar starters op de woningmarkt komen hier niet meer tussen, of zij moeten zich diep in de schulden steken om die bonus te betalen."
bron: nu.nl (2006)
Wat zegt NIBC?
In een rapport uit september 2007 becijferden analisten van zakenbank NIB Capital (NIBC) dat de ‘luchtbel’ in de Nederlandse huizenprijzen groter is dan in de VS. Hierbij spelen de hoge schuldratio’s van ons land een belangrijke rol: zo is de uitstaande hypotheekschuld in verhouding tot het net national income in Nederland (120%) beduidend hoger dan in Amerika (nog geen 90%).Volgens NIBC zou dit gegeven als zodanig niet per definitie problematisch hoeven te zijn, als een flinke spaarpot tegenwicht bood aan de torenhoge schuld. Maar hoewel de spaartegoeden toenemen, is de schuldenlast in Nederland door de jaren heen steeds zwaarder geworden. Eind jaren tachtig van de vorige eeuw bedroegen de schulden van de Nederlanders niet meer dan 80% van de uitstaande spaartegoeden. Ofwel, de Nederlanders spaarden meer dan dat ze leenden. Inmiddels zijn de schulden opgelopen tot 200% ten opzichte van de spaartegoeden
bron: Harm van Wijk
Nationale Hypotheek Garantie
In Nederland zijn veel hypotheken gefinancierd onder voorwaarden van de Nationale Hypotheek Garantie.Voor deze hypotheken lopen banken geen risico op een restschuld, omdat het Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) garant staat voor aflossing van het hele leenbedrag. De onderzoekers van NIBC wijzen er op dat bij een daling van de huizenprijzen het vermogen van WEW al snel tekort kan schieten. Mocht deze situatie zich ooit voordoen dan kan WEW een beroep doen op renteloze leningen van de overheid. Benadrukt moet worden dat NHG-voorwaarden uitsluitend het risico op een restschuld van banken afdekt. Huishoudens profiteren van een rentekorting, maar zijn wel aansprakelijk als op enig moment sprake is van een restschuld.
bron: Rabobank
Het waarborgfonds, dat wordt gevuld met premies van huizenkopers, omvat ruim 400 miljoen euro. Het staat garant voor bijna een miljoen hypotheken (tot 265.000 euro) met een gezamenlijke waarde van ongeveer 97 miljard euro.
bron: NRC
The Economist (2003): house of cards
De prijzen van woonhuizen zakken de komende jaren dramatisch in de VS, Verenigd Koninkrijk, Spanje, Ierland, Australië en Nederland. Dat blijkt uit onderzoek van de Economist.
Bubble
Het Engelse vakblad stelt dat de huizenmarkt in de zes genoemde landen een typisch geval van een bubble is. De huizen in ondermeer Nederland zijn serieus overgewaardeerd. Het magazine heeft een onderzoek gedaan dat begint in 1975. Vooral de al lange tijd historisch lage rente heeft de prijzen van huizen opgestuwd.
Slechte tijden: “verkoop uw huis”
Pam Woodall, de schrijver van het stuk, stelt: “Op enig moment in de komende jaren gaan de prijzen hard naar beneden. De consequenties voor het land en de economie zullen veel erger zijn dan de crisis op de aandelenbeurzen”.
Door de huidige lage rentestand, in Amerika staat de korte rente op 1,25 procent, kunnen de Centrale Banken de rente niet veel meer verder verlagen. De banken kunnen de huizenmarkt dus niet meer effectief stimuleren.
De Economist adviseert inwoners van de zes genoemde landen, waaronder dus Nederland, om hun huizen te verkopen en te gaan huren totdat de huizen in prijs zijn gezakt.
bron: Economist, House of cards, May 31st 2003,
Waar komt het geld voor uw hypotheek vandaan?
De bancaire sector is gemachtigd door de centrale bank om liquiditeit (geld) ter beschikking te stellen op het gebied van leningen en hypotheken. De uitgifte daarvan gebeurt door de diverse banken met ondersteuning van de centrale bank. Men zal zich afvragen waar deze liquiditeit vandaan komt. Die komt feitelijk uit het niets. Als een bank een lening of hypotheek beschikbaar stelt aan de lener, dan creëert deze bank geld uit het niets om deze te financieren. Wanneer de lening of de hypotheek geheel wordt terugbetaald, dan verdwijnt dit geld weer in het niets. De bank ontleent zijn bestaansrecht aan de rente, die men ontvangt, want van het geld uit het niets kan men niet bestaan omdat daarover weer rente moet worden betaald aan de centrale bank (interbancaire rente) - die ook wordt vastgesteld door de laatste. Het verschil in de rentes, die de bank aan de centrale bank moet betalen en de rente die men ontvangt betreft dus de ‘winst’ van de bank. Dit is bekend onder naam fiatgeld, want er staat geen enkele tegenwaarde ten opzichte van dit ‘geld’, het is in feite gebakken lucht.
bron: Albert Spits
Sparen Nederlanders nog wel?
Het gevolg van de Amerikaanse bestedingsdrift is dat de spaarquote van gezinnen in de VS al een aantal jaren rond nul ligt. In de jaren tachtig spaarden Amerikanen nog gemiddeld 8% van hun beschikbaar inkomen. Alom wordt die spaarquote van nul gezien als het beste bewijs van de slechte staat waarin Amerika verkeert. Ze besteden daar maar raak en dat moet wel fout aflopen. Maar voor we in Nederland met het opgeheven vingertje gaan zwaaien, is het wel goed dat mensen zich realiseren dat de spaarquote van Nederlandse gezinnen sinds 2003 ieder jaar negatief is geweest. Niet nul als in Amerika, maar negatief. In 1995 spaarden we nog 5%. Nu besteden we dus ons hele beschikbare inkomen en dan nog wat extra. We ontsparen. Maar de nationale spaarquote is toch positief? Ja, maar dat komt voor wat betreft de gezinnen omdat er voor ons gespaard wordt, via de pensioenfondsen. Nederlanders zijn gedwongen spaarders geworden. Dankzij ons kapitaaldekkingsstelsel kunnen werknemers zich permitteren hun hele inkomen uit te geven.
bron: Jaap van Duyn
De voortdurende injectie van additionele hoeveelheden geld op bepaalde plaatsen in het economische systeem, waar het een tijdelijke vraag creëert die verdwijnt wanneer de toename van de geldhoeveelheid ophoudt of vertraagt, leidt arbeid en andere productiemiddelen naar werkzaamheden die slechts voortgezet kunnen worden zolang als de toename van de geldhoeveelheid doorgaat in hetzelfde tempo of misschien zelfs slechts zolang als de toename van de geldhoeveelheid doorgaat in een steeds sneller tempo. bron:Friedrich A. Hayek
"If Americans ever allow banks to control the issue of their currency, first by inflation and then by deflation, the banks will deprive the people of all property until their children will wake up homeless." bron: Thomas Jefferson