Oct 31

Hoorn moet niet zo hard groeien, zo staat er in het Dagblad voor West-Friesland. Projectontwikkelaars van de Ontwikkelingsmaatschappij Hoorn pleiten voor een lager bouwtempo in nieuwbouwwijk Bangert en Oosterpolder, want de woningmarkt wordt overvoerd.

Vraag is wel: wie gaat opdraaien voor het renteverlies op de bouwgrond als grond langer onbenut blijft. De ontwikkelaars vinden dat op de rem getrapt moet worden bij de bouw van appartementen. Daar is helemaal niet zoveel belangstelling voor.

Als alle voorgenomen woningbouwplannen worden uitgevoerd, moeten er tussen nu en eind 2009 liefst 900 woningen in Hoorn worden verkocht. Dat lukt niet, voorspelt makelaar Dick Olie, kenner van de Hoornse woningmarkt. In Hoorn is volgens hem markt voor zo’n 300 nieuwbouwwoningen.   

De gemeente deelt de conclusie van Olie en zijn vakbroeders, dat onmiddellijk flink de rem moet op het bouwtempo, nog niet. ,,Natuurlijk willen wij geen spookwijken bouwen”, zegt wethouder Jack van Es.

Oct 31

Bert Heemskerk (Rabobank)Minister van Financiën Wouter Bos moet snel maatregelen nemen om de onrust onder Nederlandse huizenbezitters weg te nemen. Iedereen met een huis moet zich verplicht verzekeren tegen dalingen van de huizenprijs. ‘We moeten Amerikaanse toestanden vermijden.’ Dit zegt Bert Heemskerk, bestuursvoorzitter van Rabobank in een interview met de Volkskrant.

Met de nieuwe verzekering moet worden voorkomen dat veel Nederlanders bij een eventuele recessie uit hun huizen worden gezet en met een hoge restschuld achterblijven. ‘De kans dat we hier Amerikaanse toestanden krijgen (veel Amerikanen hebben hun huis gedwongen moeten verkopen, red.) acht ik nog steeds heel klein, maar als het gebeurt zijn de gevolgen niet te overzien.’

Angstig
Heemskerk ziet de Nederlandse woningmarkt niet instorten, maar de laatste weken ligt hij wel vrijwel stil. Nederlanders zijn erg terughoudend geworden met het afsluiten van nieuwe hypotheken. ‘Onze omzet in nieuwe hypotheken ligt in 2008 tot nu toe 30 procent lager.’ Veel Nederlanders zijn volgens hem angstig geworden. ‘Ze gaan op vakantie naar Spanje en zien hoe hard de huizenprijzen daar omlaag gaan. Vooral mensen met een tophypotheek worden daardoor heel onrustig.’

Om de rust te herstellen zou een wet elke huizenbezitter moeten verplichten straks jaarlijks 0,1 procent van de waarde van zijn hypotheek af te dragen aan een collectieve verzekering, vindt Heemskerk. Voor iemand met een huis van 3 ton is dat 300 euro per jaar. Iedereen moet meedoen. ‘Zelf heb ik zo’n verzekering natuurlijk niet nodig, maar ik draag ook bij, uit hoofde van solidariteit’, aldus Heemskerk.

Dit plan zal in de huidige turbulente tijden tot rust leiden bij vooral jongere hypotheekgevers met tophypotheken, en dat zijn de meesten. Wat er ook gebeurt, je kunt je huis niet meer worden uitgezet als het straks tegenzit.’ bron

Wie straks plotseling werkloos wordt en daardoor zijn hypotheeklasten niet meer kan betalen, kan tijdelijk aanspraak maken op een maandelijkse uitkering uit de verzekeringspot. Als hij in samenspraak met de verzekeraar besluit om de woning toch te verkopen, dan is hij verzekerd tegen mogelijke verliezen. Dat is niet meer dan rechtvaardig, vindt Heemskerk. ‘Waarom zou je wel spaarders tot een ton beschermen en hypotheekhouders aan hun lot overlaten?’

De rabobank is duidelijk bang de volgende in het rijtje staatsbanken te worden.
Wanneer wordt de Rabobank genationaliseerd?

bron: de Volkskrant

Oct 31

In Amsterdam worden sinds twee weken nauwelijks huizen meer verkocht, onder invloed van de opgelaaide kredietcrisis, de wankele positie van veel banken en de val van de beurzen. Hypotheken zijn moeilijk te krijgen.

Huizen die onder voorwaarden zijn verkocht, dreigen toch niet te worden afgenomen omdat kopers vaker van de koop af willen zien. Officieel heet het dan dat ze de hypotheek niet rond krijgen. ”Kopers wachten af. Daardoor is de markt stilgevallen,” zegt Pieter Joep van den Brink, voorzitter van de makelaarsvereniging Amsterdam (MVA).

grachtenpanden

”De huizenmarkt is ook in Amsterdam in korte tijd volledig omgeslagen van een verkopersmarkt naar een kopersmarkt,” aldus Van den Brink. ”De huizenkoper is nu de baas; die heeft weer de keus, die kan weer de tijd nemen voor de beslissing of hij een woning wil kopen en wat hij wil kopen. De altijd zo krappe Amsterdamse woningmarkt is ineens gezegend met aanbod, verkopers. ”

De jongste kwartaalcijfers van de NVM over de huizenmarkt geven volgens Van den Brink niet het juiste beeld. ”De laatste dolle veertien dagen met die twee Zwarte Maandagen op de beurs vallen net buiten de cijfers.” ”Het is een andere wereld geworden. Iedereen houdt de adem in. Als je een huis te koop aanbiedt maar geen bezichtigingen hebt, en niemand komt kijken, dan ga je niet verkopen. Wij weten dat kopers wel op internet op Funda blijven kijken naar huizen, maar ze maken dezer dagen geen afspraken voor een bezoek.”

De kredietcrisis werkt direct door. ”Huizenkopers die al een huis hebben, kunnen vrijwel geen overbruggingskrediet meer krijgen. Daarom moeten ze altijd eerst hun huis zien te verkopen.” Veel kopers vragen inmiddels niet twee, maar drie of vier weken de tijd om een hypotheek te regelen. ”Wij zeggen dan ook: een huis is pas verkocht als die financieringsperiode voorbij is en de bankgarantie binnen is.”

Meer huizen staan te koop, voor langere tijd
In Amsterdam zijn in het derde kwartaal van dit jaar 2256 huizen verkocht, 8,5 procent minder dan in het kwartaal ervoor. De laatste jaren werden in Amsterdam door de bij de NVM aangesloten makelaars elk kwartaal 2400 huizen verkocht. Ook steeg de voorraad huizen die in Amsterdam te koop staat fors: van 3143 tot 3557 woningen.

De terugvallende verkopen en het groeiende aanbod maken de eerste effecten van de kredietcrisis op de huizenmarkt zichtbaar. De gemiddelde prijs van een doorsnee huis in de stad daalde drie procent tot 265.000 euro. De tijd dat een huis in de Amsterdam te koop staat, steeg met drie dagen tot 36 dagen.

In heel Nederland daalde de huizenverkoop sterker dan in Amsterdam, met ruim dertien procent tot 31.968. Vorig jaar verkochten de NVM-makelaars nog 36.779 woningen in het derde kwartaal. Landelijk zakten de huizenprijzen licht, met 0,3 procent tot 248.000 euro voor een gemiddelde woning.

Het aantal woningen dat via de NVM-makelaars te koop staat in Nederland, steeg de afgelopen maanden snel en naar recordhoogte, van 93.016 huizen in het tweede kwartaal tot 99.879 woningen, vlak bij de 100.000-grens.In 2003 lag het aanbod landelijk nog gemiddeld op 65.000 woningen. De gemiddelde tijd dat een huis in Nederland te koop staat, bleef vrijwel onveranderd: 75 dagen.

bron: Het Parool

Oct 31

Hoe meer dingen veranderen, hoe meer ze hetzefde blijven : De nieuwe tijd, consumentenkrediet, nieuwe technologie, extreme leverage en speculatie, een verschrikkelijke klapper en dan .. . (Nee, er is niets nieuws onder de zon.)

Wall Street 1929

Op deze originele grafiek uit 1929 ziet ziet u dat de “crash” plaatsvond in oktober 1929, maar u ziet ook dat het dieptepunt van dat jaar pas begin november werd bereikt. Ook dat was een tijdelijke bodem. Uiteindelijk kromp de Dow Jones 90 procent in de vier daaropvolgende jaren!

Oct 31

ScreamDeflatie heeft ook leuke kanten, zegt Philip Marey, econoom bij Rabobank. ‘Een biertje op een terras wordt goedkoper, dat is natuurlijk prettig. En ook spaarders kunnen bij deflatie steeds meer kopen voor hun geld. Maar voor de economie als geheel zijn de gevolgen negatief.’

Het grootste gevaar zijn de schulden. Die worden bij deflatie relatief steeds meer waard – deflatie betekent namelijk ook dat de lonen omlaag zullen gaan. ‘En dat betekent dat huizenkopers hun verplichtingen niet meer kunnen nakomen’, zegt Marey, ‘wat resulteert in meer problemen bij de banken en dat kunnen we op dit moment echt niet gebruiken.’

Amerikaanse beleggers in obligaties houden serieus rekening met een daling van de prijzen, bleek deze week. Marey heeft nog goede hoop dat president Ben Bernanke van de centrale Amerikaanse banken het deflatiespook kan verjagen. ‘Als de recessie niet langer duurt dan vier kwartalen dan kunnen de VS het net vermijden.’

Deflatie in aantocht (Eric Mecking)

Eric Mecking, die in 2005 het boek Deflatie in aantocht schreef, is minder optimistisch. ‘Er is al sprake van monetaire deflatie. De geldhoeveelheid is door de kredietcrisis gekrompen. Dit zal op termijn onherroepelijk leiden tot een daling van de prijzen.’

Mecking verwacht dan dezelfde toestanden als in Japan in de jaren negentig, om te beginnen in de VS en later ook in Europa. ‘Japanners gaven niets meer uit, omdat ze wisten dat in de toekomst alles goedkoper werd, en gingen sparen. ’

Mecking vreest vooral een daling van de huizenprijs. ‘Als die met tientallen procenten daalt, zit je als huizenbezitter echt met een probleem. Japanners die op het hoogtepunt van de markt een huis hadden gekocht, konden niet meer verhuizen. Hun huis was hun gevangenis, werd gezegd.’

‘Stel: je hebt een hypotheek van drie ton en de huizenprijzen dalen met 30 procent. Je kunt dan alleen verhuizen als je die 30 procent, 90 duizend euro, bijlegt. De bank zal een nieuw huis niet financieren als jij nog een restschuld hebt op je oude huis.’ Een daling van de huizenprijs zal ook een sterk psychologisch effect hebben, denkt Mecking. ‘Mensen blijven eten en drinken, maar ze gaan niet meer naar het restaurant. ’

Marey denkt dat Bernanke deze situatie nog kan afwenden. ‘Hij is in de jaren negentig vaak in Japan geweest en weet dus hoe het niet moet. Hij weet dat hij snel moet ingrijpen, want als je eenmaal in de deflatiespiraal terecht komt, ben je eigenlijk al te laat.’

bron: de Volkskrant

Oct 31

Helikopter BenRenteverlaging in de Verenigde Staten is nodig om deflatiedreiging af te wenden. Maar wat te doen als de Amerikaanse centrale bank zijn kruit heeft verschoten?

Heeft Ben Bernanke bijna al zijn kruit verschoten?

Onder centrale bankiers geldt de regel dat de beste renteverlaging er een is, die voor de financiële markten volstrekt onverwacht komt.

In dat opzicht is de renteverlaging die Federal Reserve-president Ben Bernanke gisteren doorvoerde verre van ideaal. Bernankes daad werd door de markten zelfs min of meer afgedwongen.

Impuls
Anders dan de Europese Centrale Bank, die uitsluitend de inflatie moet beteugelen, is de Fed statutair verplicht om ook de economie een impuls te geven wanneer dat nodig is.

En die is hard nodig. De Amerikaanse economie stevent op een hevige recessie af. Obligatiebeleggers uit de hele wereld lenen momenteel de Amerikaanse staat geld uit voor de korte termijn, zonder daar een rentevergoeding voor te eisen. Kennelijk zien ze geen inflatiegevaar meer – eerder het omgekeerde: deflatie, ofwel prijsdalingen.

Dat vooruitzicht is angstaanjagend. Bij deflatie groeien de schulden waarmee Amerikaanse consumenten overladen zijn en dreigen zij failliet te gaan.

Kruit verschoten
Bernanke verlaagde de rente met een half procentpunt tot 1 procent. Helemaal zonder gevaar is de actie niet. Op een niveau van 1 procent heeft hij bijna al zijn kruit verschoten. In de jaren negentig heeft Japan de rente op 0 gesteld om hardnekkige deflatie en economische stagnatie te bestrijden. Dat hielp nauwelijks.

Lager dan 0 procent kan een centrale bankier niet gaan. Als op het huidige lage rentepeil banken nog niet in staat blijken om consumenten en bedrijven kredieten te verstrekken, zal Bernanke zeer onorthodoxe maatregelen moeten nemen.

Dollars
Hij kan zelf bedrijven krediet gaan verschaffen – in feite doet hij dat al op beperkte schaal. En hij kan dollars bijdrukken en die door helikopters over het land laten uitstrooien om de consumentenbestedingen aan te jagen en de dreigende deflatie te bestrijden.

Zolang de Amerikaanse dollar nog ’s werelds belangrijkste reservevaluta is, kan Bernanke zich zulke extreme maatregelen tot op zekere hoogte nog veroorloven ook. Die zijn zelfs te prefereren boven deflatie.

bron: Elsevier.nl

Oct 30

Erkend Hypotheek Adviseur‘De hypotheekbemiddeling is de branche waar je nu even niet moet zijn. Er zijn gewoon geen klanten. En dan bedoel ik ‘nul’. En dat is nog maar een van de problemen voor de hypotheekbemiddelaars.’

Bedrijfsbemiddelaar Cisco Barao, gespecialiseerd in financiële ondernemingen, kreeg de laatste maand ‘zeker tien’ hypotheekbedrijfjes per week aangeboden. Hij heeft er maar vijf in de verkoop genomen. ‘In de meeste bedrijfjes zit alleen nog maar risico. Heel veel kantoren worden nu weggevaagd. Er is een grote shake out gaande.’

De branche maakt ‘een begin van een sanering’ mee, zegt Jurjen Oosterbaan Martinius, consultant voor hypotheek- en verzekeringsbedrijven. ‘De bemiddelaars ervaren nu echt een hele sterke terugloop in hypotheken. De rendementen dalen, het aantal faillissementen stijgt.’

De laatste maand is de hypotheekmarkt, die toch al daalde, in een duikvlucht naar beneden gegaan. Aan oversluiten, het opnieuw afsluiten van een hypotheek onder gunstiger voorwaarden, werd al nauwelijks meer gedaan nu de rente is gestegen.

Oosterbaan: ‘Dinsdag had ik een makelaar met hypotheekkantoor uit het zuiden des lands aan de telefoon. Hij heeft honderd panden in de verkoop staan. De laatste twee weken heeft hij geen enkele bezichtiging gehad. Dat raakt dus ook zijn hypotheekbedrijf hard.’

Individuele hypotheekbedrijven geven wisselende berichten. Wim van Baekel van ‘De Hypoheekwinkel’ uit Purmerend: ‘De rest van deze week heb ik drie afspraken. Een half jaar geleden zouden dat er vijftien zijn geweest.’

Bas Millenaar, commercieel directeur van De Hypotheker: ‘Er worden iets minder leningen afgesloten dan normaal. Men maakt een pas op de plaats, maar dat is alleen maar gezond.’

De problemen voor de hypotheekadviseurs beperken zich niet tot een terugloop van het aantal hypotheken. Circa twee jaar geleden werd het toezicht aanzienlijk aangescherpt. Jasper Maes, directeur van franchiseketen De Hypotheekadviseur: ‘Bij veel bedrijven moet het personeel beter worden geschoold. Ook moet de automatisering op een hoger niveau worden gebracht. Alleen zo kunnen die bedrijven voldoen aan serviceverplichtingen als het informeren van klanten over wetswijzigingen. Met alleen een kaartenbakje red je dat niet meer.’

Ook moeten de adviezen voldoen aan steeds meer eisen, zegt consultant Oosterbaan. ‘Dat kost tijd en dus geld. De snelle verkopers, die het niet zo nauw namen met de zorgplicht, zie je nu verdwijnen. De goeden overleven.’

Ook het provisiestelsel veranderde, wat een scherpe daling van de inkomsten op de korte termijn opleverde. Maes: ‘De provisie kwam altijd in een keer. Nu wordt die voor een flink deel uitgesmeerd over de looptijd van de lening. Dat levert uiteindelijk een constante inkomstenstroom op, maar past niet in het business-model van veel kantoren..’

Hypotheekadviseurs die willen stoppen, hebben niet zelden een probleem, zegt bedrijfsmakelaar Barao. ‘Als een klant zijn hypotheek voortijds beëindigt moet de adviseur een deel van de provisie terugbetalen. Door die verplichting hebben veel bedrijven een negatieve waarde.’

Consultant Oosterbaan: ‘Die potentiële terugboekverplichting kan in de tonnen of miljoenen lopen. Goede bedrijven hebben daar geld voor gereserveerd, andere niet. Als de werkloosheid oploopt en meer mensen hun hypotheek beëindigen, kan dat tot problemen leiden.’

Aan de officiële cijfers is nog geen teruggang af te lezen. Bij de AFM staan nog steeds ruim zevenduizend hypotheekbemiddelaars geregistreerd, evenveel als eind 2007. Ook hypotheekexpert Gerrit Lijffijt van Assurantiemagazine ziet de bedrijven ‘nog niet bij bosjes omvallen. We zien wel een sanering door de verscherpte wetgeving en het toezicht op kwaliteit.’

Bemiddelaar Barao: ‘De kleintjes worden weggevaagd. Alleen de grote jongens overleven.’

bron: de Volkskrant

Oct 29

Logo PostbankHet totale vertrouwen in de woningmarkt is in het derde kwartaal van 2008 verder gedaald. Dit blijkt uit de resultaten van het Postbank WoonBericht. Het vertrouwen is gedaald met 5 punten ten opzichte van het tweede kwartaal, waarmee de Postbank WoonIndex eindigt op een stand van 89.

Tweederde van de ondervraagden verwacht een daling van de huizenverkoop. Potentiële starters zijn positiever gestemd over de woningmarkt dan huizenbezitters en bovendien optimischer ten aanzien van de huizenprijzen en de eigen financiële situatie.

Vertrouwen in woningmarkt hoger onder potentiële kopers
Potentiële starters zijn net als in het eerste en tweede kwartaal positiever gestemd over de woningmarkt dan koopwoningbezitters. Michiel Kwaaitaal, Directeur Marketing Hypotheken: “Bovendien zijn ze optimischer ten aanzien van de huizenprijzen en hun eigen financiële situatie. Zestig procent verwacht een verbetering van de eigen financiële situatie, tegenover 24% van de koopwoningbezitters.” Koopwoningbezitters en potentiële starters ontlopen elkaar niet veel in de verwachtingen dat de hypotheekrente gaat stijgen (70%) en hun mening dat het een ongunstige periode is om een huis te kopen (53%).

Starterssalarissen stijgen harder dan huizenprijzen
Het Postbank WoonBericht toont aan dat in het derde kwartaal van 2008 een toenemend aantal mensen verwacht dat de huizenprijzen gaan dalen (28% tegenover 20% in tweede kwartaal van 2008) terwijl nog altijd 52% van de ondervraagden een stijging van de huizenprijzen voorziet. Volgens het Postbank Economisch Bureau stijgen de huizenprijzen dit jaar met gemiddeld 2% en volgend jaar met 1%. De lonen zullen harder stijgen, zeker voor werkende starters die naast de CAO-loonstijging (ruim 3%) meestal ook een stapje in de salarisschaal maken van enkele procenten. “Dat brengt huizen financieel beter binnen bereik. Door de verslechterde economie zal de Europese Centrale Bank de rente verder verlagen. Dat drukt normaalgesproken ook de hypotheekrente. Dat zou dan een meevaller betekenen, want koopwoningbezitters en potentiële starters verwacht dat de hypotheekrente zal stijgen,” aldus Charles Kalshoven, hoofdeconoom van de Postbank.

Koopwoningbezitters en potentiële starters voorzichtiger, maar niet bezorgd
De meerderheid van de woningbezitters is het geheel of gedeeltelijk eens met de stelling dat men nu eerder dan een jaar geleden kiest voor de mogelijkheid van eerst verkoop en dan pas aankoop. Door die gedragsverandering neemt momenteel het aanbod van huizen op de markt toe. Hoe ouder de woningbezitter, hoe vaker men deze mening deelt. Eén op de twintig koopwoningbezitters overweegt een tweede woning aan te kopen om te profiteren van toekomstige huizenprijsstijgingen. Dit zijn met name 50-plussers.

69% koopwoningbezitters denkt huis binnen zes maanden te verkopen
Van alle koopwoningbezitters geeft 16% aan binnen twee jaar te willen verhuizen. De verkoop van de huidige woning zal volgens de meerderheid vlot verlopen; 55% verwacht het huis gemakkelijk te kunnen verkopen als dat nodig is (was 66% in Q2). Van de koopwoningbezitters denkt 69% de eigen woning binnen 6 maanden te kunnen verkopen (was 78% in tweede kwartaal).

Huizen tussen de twee en drie ton het populairst
Van de 16% die binnen twee jaar wil verhuizen ligt voor 54% de gewenste koopprijs onder de 300.000 euro. De huizen tussen de twee en drie ton zijn net als in vorige kwartalen het populairst: 33% geeft aan in deze prijsklasse te willen kopen. Bij potentiële starters blijft de voorkeur voor een huis onder de 3 ton gelijk (87%). Een meerderheid van de starters (51%) zoekt in de categorie tot 200.000 euro, 36% van de starters zoekt een huis tussen de 200.000 en 300.000 euro. – Einde bericht –

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Postbank N.V., Afdeling Public Relations, Stijn Wesselink

Telefoon: 020 – 652 2486. Email: stijn.wesselink@mail.ing.nl

Methodiek

Het Postbank WoonBericht bestaat uit drie onderdelen:
De Postbank WoonIndex: op basis van 5 terugkerende vragen wordt het vertrouwen in de woningmarkt gemeten. De WoonIndex loopt van 0 – zeer pessimistisch – tot 200 – zeer optimistisch. De vijf vragen betreffen de verwachtingen ten aanzien van:
Huizenprijzen (positieve bijdrage aan WoonIndex, score >100, d.w.z. meerderheid ondervraagden ziet stijging als positief) Hypotheekrente (stijging heeft negatieve bijdrage aan index) Aantal verkochte huizen (stijging heeft positieve bijdrage aan index) Persoonlijke financiële situatie Momentum voor aankoop huis (ongunstige/gunstige tijd om een huis te kopen) Terugkerende vragen met betrekking tot verwachtingen ten aanzien van wonen, verhuizen, kopen en financiering. Additionele, thematische vragen die per kwartaal wisselen. Onderzoeksverantwoording
Het veldwerk is uitgevoerd door TNS NIPO onder huurders met de intentie om binnen twee jaar een huis te kopen (potentiële starters) en onder koopwoningbezitters. Deze personen zijn afkomstig uit TNS NIPO base, een database van 200.000 personen in Nederland. De vragenlijst is door de respondenten ingevuld met behulp van een computer. In totaal zijn in het 3e kwartaal van 2008 (veldwerk 22 augustus t/m 6 september) 927 personen ondervraagd, waarvan 630 koopwoningbezitters en 297 personen wonend in een huurwoning met koopplannen binnen nu en 2 jaar.

Oct 28

For saleDe prijzen van eengezinswoningen in de Verenigde Staten zijn in augustus met 16,6 procent gedaald ten opzichte van een jaar eerder. Het is de sterkste prijsdaling ooit.

Dat blijkt uit de dinsdag gepubliceerde Standard & Poor’s/Case Shiller-index die de huizenprijzen in twintig stedelijke gebieden in de VS meet. Het cijfer komt overeen met de verwachtingen van analisten.

Op maandbasis daalden de huizenprijzen in augustus in de twintig belangrijkste metropolen in de VS met 1 procent. Hier werd door analisten gerekend op een afname met 1,1 procent.

bron: ANP/RTR

Oct 28

Het taboe op schuld is verdwenen, Nederland leent zich klem. Meer dan 21 miljard euro aan consumptief krediet nemen we met z’n allen op terwijl we ook al een hypotheekschuld van 572 miljard euro hebben.

Lenen, lenen; betalen, betalen’, zo dichtte Youp van ’t Hek een decennium geleden al. Vijftien jaar later heeft hij meer gelijk dan ooit, Nederland leent zich suf. Alleen al aan ‘gewoon’ krediet hebben we gezamenlijk ruim Eenentwintig miljard euro uitstaan. Daar komt nog eens 572 miljard aan hypotheken bij.

‘De tijd dat spaarzucht een groot goed was, ligt ver achter ons. Wie geen geld leende, was tot voor kort goed gek. Als je spaarde, was je toch zeker dief van je eigen portemonnee?’, zegt Wilna van den Bichelaer van het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening (LPIS), een samenwerkingsverband van de kredietbanken, sociale diensten, het algemeen maatschappelijk werk en gemeenten. Onze houding ten opzichte van geld is

definitief veranderd, denkt ze. ‘Vooral jonge mensen gingen er tot voor kort van uit dat hun koopkracht alleen maar zou toenemen. Ze zouden steeds meer gaan verdienen en altijd tweeverdiener blijven. Ze tekenden voor een tophypotheek en namen consumptief krediet op voor leuke dingen. Dan wordt het al snel erg moeilijk als er iets mis gaat, een echtscheiding bijvoorbeeld of werkloosheid.’

Schulden europa

Nederland leeft dus meer op de pof dan ooit. Het is was ook zo gemakkelijk. De lage rentestand maakt lenen goedkoop, en veel huiseigenaren hebben door sterk stijgende prijzen hun stulpje de afgelopen jaren zien veranderen in een flappentap. Een groot deel van de hypotheken die de afgelopen jaren in Nederland zijn afgesloten bestaat uit tweede hypotheken en oversluitingen. Dat de overheid jaren geleden de aftrekbaarheid van dit soort constructies definitief heeft afgeschaft, maakt klaarblijkelijk weinig uit.

Mortage Debt Outstanding (percent of GDP)